Việt Nam sẽ hưởng lợi gì từ cuộc đua giảm giá AI của các Big Tech?

Các Big Tech như Google, Microsoft, Nvidia, OpenAI hay Anthropic đều đang đầu tư hàng tỉ USD để giảm chi phí đào tạo và vận hành các mô hình AI. Xu hướng này được kỳ vọng sẽ mở rộng khả năng ứng dụng AI trên toàn cầu. Với Việt Nam, nơi đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số, sự sụt giảm chi phí AI có thể mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp, người lao động và cả nền kinh tế.

Cuộc đua hạ giá AI đang thay đổi chiến lược của Big Tech

Khi ChatGPT trình làng vào cuối năm 2022, thế giới đã chứng kiến một làn sóng công nghệ mạnh mẽ chưa từng có. Tuy nhiên, đằng sau sự hào hứng tột độ của thị trường là một bài toán kinh tế đầy áp lực: chi phí vận hành các hệ thống máy học lúc bấy giờ cực kỳ đắt đỏ. Các chuyên gia công nghệ từng tính toán rằng, chi phí để xử lí một triệu token dữ liệu từng ở mức lên đến 20 USD.

Mức giá cao này biến trí tuệ nhân tạo thành một công cụ xa xỉ, khiến việc áp dụng vào các hoạt động vận hành thực tế hằng ngày của doanh nghiệp gặp rào cản lớn về mặt tài chính. Phần lớn các tổ chức trong giai đoạn đầu đều chọn cách dừng lại ở việc triển khai các dự án thử nghiệm quy mô nhỏ để đánh giá tiềm năng, thay vì tích hợp sâu vào chuỗi giá trị cốt lõi.

Trải qua gần bốn năm liên tục đầu tư hàng chục tỉ USD vào các trung tâm dữ liệu khổng lồ, các tập đoàn Big Tech nhận ra một thực tế rõ ràng: mô hình trí tuệ nhân tạo mang lại lợi nhuận bền vững khi và chỉ khi chi phí vận hành tiệm cận mức giá rẻ đại chúng. Đó là lí do tại sao tại các sự kiện công nghệ quy mô lớn gần đây, những lời giới thiệu về trí thông minh nhân tạo siêu việt đã nhường chỗ cho các bài thuyết trình về tối ưu hóa chi phí, ra mắt các mô hình ngôn ngữ nhỏ gọn hơn hoạt động nhanh nhẹn và các giải pháp thương mại hóa quy mô lớn.

Theo báo cáo phân tích từ BMO Capital Markets, giá xử lí token đã chứng kiến mức giảm phi mã lên tới 75% trong thời gian qua. Cùng một ngân sách, một doanh nghiệp hiện nay có thể triển khai khối lượng công việc cao gấp 3 đến 4 lần so với trước đây. Song song đó, các thế lực thống trị thị trường phần cứng cũng liên tục tung ra các thế hệ siêu chip mới, cam kết sẽ tiếp tục kéo giảm chi phí xử lí điện toán xuống mức thấp chưa từng thấy trong vòng vài năm tới.

Cuộc đua này mang ý nghĩa sống còn đối với các nền tảng công nghệ toàn cầu. Các công ty phát triển mô hình lõi cần một lượng người dùng khổng lồ để chứng minh khả năng sinh lời với các nhà đầu tư phố Wall. Trong cuộc chiến này, những tập đoàn sở hữu hệ sinh thái toàn diện đang nắm giữ lợi thế tuyệt đối. Bằng cách kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ thiết kế chip, xây dựng hạ tầng trung tâm dữ liệu, đào tạo thuật toán nền tảng, cho đến việc phân phối ứng dụng đến người dùng cuối, họ có thể tối ưu hóa biên lợi nhuận và chủ động thiết lập những mức giá cạnh tranh để chiếm lĩnh thị phần.

Lợi thế cạnh tranh mới mở ra cho cộng đồng doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ

Nếu xu hướng bình dân hóa trí tuệ nhân tạo tiếp tục diễn ra với tốc độ hiện tại, các quốc gia đang phát triển sở hữu khát vọng số hóa mãnh liệt như Việt Nam sẽ nằm trong nhóm những thị trường hưởng lợi sâu rộng nhất. Lợi ích nhãn tiền và mang tính vĩ mô nhất chính là sự bình đẳng trong việc tiếp cận công nghệ lõi. Trong quá khứ, việc ứng dụng thuật toán phức tạp vốn là đặc quyền của các tập đoàn khổng lồ có ngân sách nghiên cứu dồi dào. Việc tự đào tạo một mô hình ngôn ngữ riêng đòi hỏi hệ thống máy chủ đắt tiền và nguồn dữ liệu khổng lồ. Giờ đây, thông qua các hệ sinh thái kết nối API, mọi thứ đã được đóng gói sẵn với mức giá vô cùng rẻ.

Sự thay đổi này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, nơi các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỉ trọng áp đảo trong nền kinh tế. Chẳng hạn, khi rào cản chi phí bị phá vỡ, một chuỗi cửa hàng kinh doanh đồ uống hoàn toàn có thể sử dụng dữ liệu thời tiết và thói quen tiêu dùng để dự báo chính xác lượng nguyên liệu cần nhập.

Một xưởng sản xuất may mặc có thể ứng dụng thuật toán để tối ưu hóa việc cắt vải, từ đó giảm rác thải và tiết kiệm nguyên liệu. Các nhà bán lẻ trực tuyến có thể triển khai hàng loạt trợ lí ảo chăm sóc khách hàng hoạt động liên tục, phản hồi hàng chục nghìn tin nhắn cùng lúc với giọng điệu tự nhiên mà không cần duy trì một đội ngũ tổng đài viên khổng lồ.

Thay vì phải đầu tư hàng triệu USD để xây dựng hệ thống từ con số không, các công ty công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam giờ đây có thể đứng trên vai những người khổng lồ. Họ mua quyền truy cập vào các mô hình mạnh mẽ nhất thế giới với chi phí cực kỳ tối ưu, sau đó tập trung toàn bộ nguồn lực vào việc tinh chỉnh và phát triển các lớp ứng dụng giải quyết các bài toán đặc thù của thị trường nội địa.

Các lĩnh vực như y tế, giáo dục hay nông nghiệp sẽ chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ. Các bệnh viện tuyến tỉnh có thể dễ dàng trang bị hệ thống phần mềm hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để giảm tải áp lực cho tuyến trung ương. Các nền tảng học trực tuyến có thể tích hợp thuật toán theo dõi tốc độ tiếp thu của từng học sinh, tự động điều chỉnh giáo trình sát với năng lực thực tế. Nông dân cũng dễ dàng tiếp cận các ứng dụng phân tích dữ liệu đất đai, thời tiết và sâu bệnh thông qua chiếc điện thoại di động, từ đó tối ưu hóa việc tưới tiêu và gia tăng giá trị nông sản.

Sự dịch chuyển tất yếu của lực lượng lao động và ngành công nghiệp phần mềm

Mọi sự thay đổi công nghệ mang tính cấu trúc đều đem theo những cơ hội đi kèm với nhiều thách thức nghiêm ngặt đối với thị trường lao động. Khi trí tuệ nhân tạo trở nên rẻ và đủ thông minh để thực hiện các tác vụ phức tạp, những công việc mang tính chất lặp lại, xử lí dữ liệu hành chính hay lập trình cơ bản sẽ đối mặt với nguy cơ bị thay thế và tự động hóa cao.

Đối với ngành công nghệ thông tin Việt Nam, vốn nhiều năm nay tự hào với thế mạnh về gia công phần mềm và các dịch vụ quy trình doanh nghiệp, tác động này mang tính chất hai mặt rất rõ rệt. Về mặt tích cực, chi phí đầu vào giảm giúp các công ty công nghệ trong nước dễ dàng trúng thầu các dự án chuyển đổi số quốc tế, nâng cao biên lợi nhuận nhờ năng suất làm việc của đội ngũ kỹ sư được cải thiện thông qua các công cụ hỗ trợ lập trình tự động.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các khách hàng quốc tế hoàn toàn có thể sử dụng phần mềm để tự động hóa các khâu kiểm thử, viết mã cơ bản hoặc dịch thuật. Sự thay đổi hành vi từ phía khách hàng có thể làm giảm lượng đơn hàng gia công cấp thấp vốn từng được giao cho các kỹ sư Việt Nam thực hiện.

Lực lượng lao động trẻ, đặc biệt là nhóm sinh viên mới tốt nghiệp hoặc nhân sự làm công việc hành chính, sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ những hệ thống máy tính làm việc không mệt mỏi. Quá trình chuyển dịch sẽ không khiến hàng triệu người mất việc ngay lập tức, nhưng áp lực buộc phải nâng cấp kỹ năng và thích ứng với môi trường làm việc mới đang tăng lên từng ngày. Chìa khóa để tồn tại và phát triển nằm ở khả năng nâng cao giá trị bản thân. Doanh nghiệp công nghệ Việt Nam buộc phải chuyển dịch lên các nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, từ việc cung cấp nhân lực lập trình sang vai trò tư vấn chiến lược, tích hợp hệ thống và cung cấp giải pháp trọn gói cho khách hàng.

Đồng thời, người lao động ở mọi ngành nghề phải nhanh chóng rèn luyện những kỹ năng mà máy móc chưa thể sao chép như tư duy phản biện, sự thấu cảm, trí tuệ cảm xúc và khả năng tương tác, điều khiển các công cụ tự động hóa. Cuộc đua hạ giá thành của các ông lớn toàn cầu đang thiết lập lại trật tự công nghệ thế giới.

Đối với Việt Nam, đây là thời cơ quan trọng để thu hẹp khoảng cách với các quốc gia phát triển, đưa nền kinh tế số bước lên một nấc thang mới. Vấn đề cốt lõi hiện tại là bản lĩnh, tốc độ thích ứng và tư duy làm chủ công nghệ của chính cộng đồng doanh nghiệp cùng lực lượng lao động Việt Nam trước những ngọn sóng công nghệ đang thay đổi từng ngày.

Bùi Tú