Đà phát triển của J&T Express gặp khó khi bị điều tra tại Trung Quốc

Tuy nhiên, phía sau sự tăng trưởng nhanh của J&T Express là những vấn đề ngày càng lộ rõ: Lỗ hổng quản trị, áp lực lợi nhuận, chất lượng dịch vụ và mô hình vận hành dựa nhiều vào mạng lưới nhượng quyền. Vụ việc bị cơ quan quản lí bưu chính Trung Quốc điều tra mới đây phản ánh những giới hạn của một chiến lược từng giúp J&T tăng trưởng mạnh.

Từ “kẻ phá vỡ thị trường dịch vụ chuyển phát” đến bài toán quản trị sau cuộc đua mở rộng

Thông báo điều tra của Cục Bưu chính Nhà nước Trung Quốc vào tháng 6/2026 đã đưa J&T Express trở lại tâm điểm chú ý khi cơ quan quản lí cho rằng doanh nghiệp này có những thiếu sót trong quản lí an toàn tại hệ thống nhượng quyền và chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo đảm an toàn vận hành.

Nhìn bề ngoài, đây là một vấn đề liên quan đến an toàn. Nhưng nếu đặt trong toàn cảnh hoạt động của J&T, sự việc phản ánh một bài toán lớn hơn: Tốc độ mở rộng quá nhanh trong nhiều năm đã tạo ra khoảng cách giữa quy mô kinh doanh và năng lực quản trị.

J&T từng là một trong những câu chuyện tăng trưởng ấn tượng nhất của ngành logistics. Bắt đầu từ Đông Nam Á, doanh nghiệp này tiến vào thị trường Trung Quốc và nhanh chóng giành thị phần bằng chiến lược giá thấp. Mô hình “đánh nhanh thắng nhanh” giúp J&T xây dựng mạng lưới rộng khắp trong thời gian ngắn, điều mà các đối thủ truyền thống phải mất nhiều năm mới đạt được.

Nhưng chính chiến lược tạo nên lợi thế ban đầu cũng trở thành áp lực lớn nhất hiện nay. Trong ngành chuyển phát, giá thấp có thể giúp doanh nghiệp thu hút đơn hàng và mở rộng quy mô. Tuy nhiên, khi biên lợi nhuận bị kéo xuống, những yếu tố ít được chú ý trong giai đoạn tăng trưởng nóng như an toàn, đào tạo nhân sự, tiêu chuẩn vận hành hay kiểm soát mạng lưới lại trở thành điểm yếu.

Theo phân tích từ tài liệu, các vấn đề tại J&T xuất hiện rõ nhất ở các điểm giao nhận cuối cùng, nơi chịu trách nhiệm trực tiếp về phân loại, bốc xếp, giao hàng và xử lí đơn. Khi các đơn vị nhượng quyền chịu áp lực giảm chi phí, việc cắt giảm đầu tư vào thiết bị an toàn, quy trình vận hành hoặc nhân sự có thể tạo ra rủi ro tích lũy.

Đây không chỉ là câu chuyện của một vài điểm vận hành. Nó phản ánh thách thức cố hữu của mô hình nhượng quyền: Công ty trung tâm có thể đưa ra tiêu chuẩn, nhưng việc thực thi phụ thuộc rất lớn vào hàng nghìn đối tác ở địa phương.

Một người am hiểu ngành logistics được dẫn lại trong báo cáo cho rằng những vấn đề này là hệ quả của nhiều năm cạnh tranh bằng giá và việc quản trị không theo kịp tốc độ mở rộng. Khi nguồn lực tập trung vào giành thị phần và tăng sản lượng, những yếu tố cần thời gian xây dựng như tuân thủ, phối hợp nội bộ và tiêu chuẩn dịch vụ dễ bị xem nhẹ.

Tăng trưởng chậm lại, lợi nhuận suy yếu và thương hiệu chưa đủ mạnh

Những dấu hiệu về sự mất cân bằng trong mô hình kinh doanh của J&T không chỉ nằm ở vấn đề vận hành. Các chỉ số kinh doanh cũng cho thấy doanh nghiệp đang đối mặt với sức ép mới.

Năm 2025, sản lượng chuyển phát nội địa của J&T tại Trung Quốc đạt 22,07 tỉ kiện, tăng 11,4% so với năm trước. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này thấp hơn đáng kể so với mức trên 25% trong giai đoạn 2023-2024. Thị phần nội địa của công ty cũng giảm nhẹ từ 11,3% xuống 11,1%.

Doanh thu tại Trung Quốc đạt khoảng 6,71 tỉ USD, tăng khoảng 5%, nhưng lợi nhuận hoạt động lại chịu sức ép. EBITDA điều chỉnh giảm khoảng 15% xuống còn 363 triệu USD. Đáng chú ý, doanh thu trung bình trên mỗi đơn hàng tiếp tục giảm từ 0,32 USD xuống 0,30 USD, phản ánh tác động kéo dài của chiến lược giá thấp.

Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở việc J&T thiếu quy mô. Công ty đã có sản lượng lớn và mạng lưới rộng. Vấn đề là quy mô đó chưa chuyển hóa thành một lợi thế cạnh tranh bền vững.

Trong ngành logistics, số lượng đơn hàng là điều kiện cần, nhưng không phải điều kiện đủ. Một doanh nghiệp có thể xử lí hàng tỉ kiện hàng mỗi năm nhưng vẫn gặp khó khăn nếu khách hàng không có lí do đặc biệt để lựa chọn họ. Đây là điểm khác biệt giữa thị phần và vị thế thương hiệu.

J&T giành được lượng lớn đơn hàng nhờ thương mại điện tử, đặc biệt từ nhóm khách hàng doanh nghiệp và các nền tảng bán hàng trực tuyến. Tuy nhiên, mức độ nhận diện và lòng trung thành của người dùng cuối vẫn là dấu hỏi.

Theo dữ liệu từ nền tảng Black Cat Complaints, J&T Express có hơn 60.000 khiếu nại liên quan đến các vấn đề như giao hàng chậm, tự ý ký nhận hoặc gián đoạn vận chuyển.

Những con số này phản ánh một thách thức lớn hơn: J&T đã tạo được sự hiện diện trên thị trường, nhưng chưa hoàn toàn xây dựng được niềm tin trong tâm trí người dùng.

Trong khi J&T tập trung tối đa vào việc mở rộng bằng giá rẻ, nhiều đối thủ khác lại âm thầm mở rộng năng lực sang các lĩnh vực có giá trị cao hơn như quản lí chuỗi cung ứng, giao hàng nhanh, dịch vụ tận nơi và giải pháp logistics tích hợp.

Cuộc chơi của ngành chuyển phát vì thế đang thay đổi. Nếu trước đây doanh nghiệp thắng bằng số lượng đơn hàng, tương lai sẽ thuộc về những công ty có khả năng cung cấp trải nghiệm dịch vụ toàn diện hơn.

Bài toán khó nhất là không thể mãi vừa rẻ vừa tăng trưởng

J&T hiện đứng trước một nghịch lí. Công ty không dễ dàng tăng giá vì nguy cơ mất đơn hàng, nhưng cũng không thể tiếp tục duy trì giá thấp nếu muốn cải thiện lợi nhuận và nâng cấp dịch vụ. Chiến lược từng giúp J&T phá vỡ thị trường giờ đây có thể trở thành chiếc bẫy giữ chân chính doanh nghiệp.

Những điều chỉnh như tăng phí giao hàng, tối ưu quy tắc thanh toán hay mở rộng mạng lưới xuống các thị trường nhỏ hơn là những bước cần thiết, nhưng chưa đủ để giải quyết vấn đề cốt lõi.

Điều J&T cần xây dựng không chỉ là thêm điểm giao nhận hay tăng sản lượng, mà là một mô hình tạo ra giá trị lâu dài cho toàn bộ hệ sinh thái gồm công ty, đối tác nhượng quyền, nhân viên giao hàng và khách hàng. Bởi trong ngành logistics, sự bền vững không đến từ việc vận chuyển được nhiều kiện hàng nhất, mà từ khả năng tạo ra một dịch vụ mà thị trường khó thay thế.

J&T từng chứng minh họ có khả năng phá vỡ một thị trường bằng tốc độ và giá thấp. Nhưng để bước sang giai đoạn tiếp theo, doanh nghiệp cần trả lời một câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để từ một “kẻ gây rối” trở thành một người chơi lâu dài?

Và câu trả lời sẽ không còn nằm ở giá rẻ.

Bùi Tú (theo Sohu)