AI hồi sinh diễn viên sau khi qua đời: Tương lai điện ảnh hay khởi đầu của 'ghostploitation'?

Bộ phim độc lập As Deep as the Grave (tạm dịch: Sâu tựa vực mồ) gần đây đã trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận này khi sử dụng AI để tái hiện hình ảnh của nam diễn viên Val Kilmer, ngôi sao nổi tiếng của Hollywood qua các tác phẩm như Top Gun, The Doors và Batman Forever. Dự án không chỉ đánh dấu một bước tiến công nghệ đáng chú ý mà còn làm dấy lên những lo ngại về quyền kiểm soát hình ảnh, đạo đức sáng tạo và tương lai của nghề diễn xuất.

Khi AI đưa một ngôi sao trở lại màn ảnh

Được phát triển bởi hai anh em nhà làm phim độc lập Coerte và John Voorhees, As Deep as the Grave là câu chuyện xoay quanh hai nhà khảo cổ học dành cả cuộc đời nghiên cứu lịch sử người Navajo ở miền Tây Nam nước Mỹ.

Val Kilmer từng nhận lời tham gia dự án với vai linh mục Fintan, một nhân vật có mối liên hệ sâu sắc với cộng đồng người bản địa. Tuy nhiên, nam diễn viên qua đời vào năm 2025 trước khi quá trình ghi hình bắt đầu.

Thay vì loại bỏ hoàn toàn nhân vật này, ê-kíp quyết định sử dụng trí tuệ nhân tạo để đưa Kilmer trở lại bộ phim. Từ một số lượng hạn chế hình ảnh cá nhân, dữ liệu giọng nói và các tư liệu được gia đình cung cấp, đội ngũ sản xuất đã tạo nên nhiều phiên bản kỹ thuật số của nam diễn viên ở các độ tuổi khác nhau.

Theo nhà làm phim Coerte Voorhees, Val Kilmer từng rất yêu thích vai diễn này và sẽ không thể xuất hiện trong phim nếu không có AI.

Gia đình đồng ý, nhưng tranh cãi vẫn nổ ra

Mercedes Kilmer, con gái của nam diễn viên, cho biết cha cô vẫn mong muốn tham gia dự án dù sức khỏe suy giảm nghiêm trọng trong những năm cuối đời sau quá trình điều trị ung thư thanh quản.

Theo Mercedes, Val Kilmer luôn tìm cách vượt qua giới hạn thể chất của bản thân. Bà cho biết cha mình xem công nghệ AI giống một dạng hoạt hình có độ chân thực cao, chứ không phải sự thay thế hoàn toàn cho nghệ thuật diễn xuất.

Tuy nhiên, Mercedes cũng khẳng định gia đình không có kế hoạch cấp phép để AI tái tạo hình ảnh của Val Kilmer trong các dự án khác. Với cô, đây là một trường hợp đặc biệt nhằm hoàn thành mong muốn dang dở của người cha trước khi qua đời.

"Ghostploitation" - nỗi lo mới của Hollywood

Sự xuất hiện của Val Kilmer phiên bản AI làm sống lại một cuộc tranh luận vốn đã âm ỉ nhiều năm trong ngành giải trí.

Giới quan sát gọi hiện tượng này là "ghostploitation" - thuật ngữ dùng để mô tả việc khai thác hình ảnh, giọng nói hoặc danh tiếng của người đã khuất bằng công nghệ số nhằm tạo ra sản phẩm thương mại mới.

Trước đây, Hollywood từng sử dụng kỹ xảo số để đưa cố diễn viên Carrie Fisher trở lại loạt phim Star Wars. Công nghệ cũng từng được dùng để mô phỏng giọng nói của đầu bếp kiêm người dẫn chương trình Anthony Bourdain trong bộ phim tài liệu Roadrunner.

Nhưng sự phát triển nhanh chóng của AI đang khiến ranh giới giữa phục dựng và tái tạo ngày càng mờ nhạt.

Nhiều chuyên gia đặt ra hàng loạt câu hỏi khó: Một diễn viên đã qua đời có thể tiếp tục "đóng phim" trong bao lâu? Ai có quyền quyết định hình ảnh của họ được sử dụng như thế nào? Liệu các ngôi sao tương lai có phải cạnh tranh với những "bóng ma kỹ thuật số" không bao giờ già đi và không bao giờ biến mất?

Nghệ sĩ hay dữ liệu?

Nghiệp đoàn diễn viên Mỹ SAG-AFTRA hiện đã bổ sung các điều khoản mới yêu cầu nhà sản xuất phải có sự đồng ý và trả thù lao phù hợp khi sử dụng bản sao kỹ thuật số của diễn viên.

Theo Duncan Crabtree-Ireland, Giám đốc điều hành SAG-AFTRA, điều quan trọng nhất là yếu tố đồng thuận.

"Trước đây, nếu một diễn viên đồng ý tham gia một vai diễn, họ vẫn phải trực tiếp thực hiện nó. Còn bây giờ, chỉ cần đủ dữ liệu, một phiên bản kỹ thuật số có thể được tạo ra mà không cần sự hiện diện thực tế của họ."

Ông cho rằng quyền quyết định cuối cùng nên thuộc về nghệ sĩ và gia đình họ.

Điện ảnh đang bước vào một kỷ nguyên mới?

Với các nhà làm phim độc lập, AI mang đến cơ hội giảm đáng kể chi phí sản xuất. Những cảnh quay từng cần hàng chục nhân sự, nhiều ngày ghi hình và ngân sách lớn giờ có thể được tạo ra trong môi trường số.

Coerte Voorhees thậm chí tin rằng AI sẽ thay đổi hoàn toàn cách làm phim trong tương lai, cho phép các nhà sáng tạo sản xuất nhiều tác phẩm hơn với nguồn lực hạn chế.

Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan như vậy.

Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như Cate Blanchett, Scarlett Johansson, Joseph Gordon-Levitt hay Emily Blunt đã công khai bày tỏ lo ngại về việc AI sử dụng hình ảnh và dữ liệu sáng tạo mà không có sự cho phép rõ ràng.

Một số tổ chức hiện đang thúc đẩy các dự luật nhằm bảo vệ giọng nói, hình ảnh và danh tính của cá nhân trước các hình thức tái tạo bằng AI.

Công nghệ có thể tái tạo hình ảnh, nhưng có tái tạo được con người?

Ở thời điểm hiện tại, As Deep as the Grave vẫn chưa phát hành nên công chúng chưa thể đánh giá liệu bộ phim có thực sự tôn vinh di sản của Val Kilmer hay không.

Tuy nhiên, câu chuyện này cho thấy Hollywood đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Khi AI ngày càng có khả năng tái tạo con người với độ chân thực đáng kinh ngạc, câu hỏi không còn là "có thể hay không", mà là "nên hay không".

Công nghệ có thể giúp một diễn viên tiếp tục xuất hiện trên màn ảnh sau khi qua đời. Nhưng liệu nó có thể tái tạo được những trải nghiệm sống, cảm xúc và sự hiện diện con người vốn làm nên linh hồn của nghệ thuật diễn xuất?

Đó là cuộc tranh luận mà ngành điện ảnh toàn cầu có lẽ sẽ còn phải đối mặt trong nhiều năm tới.

(Nguồn tham khảo: Vanity Fair)

Nhật Hạ