AI tư vấn tài chính: Tiện lợi nhưng không thể thay thế chuyên gia

Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi và tốc độ tư vấn tài chính của các chatbot là không ít rủi ro về độ chính xác, tính phù hợp và bảo mật dữ liệu. Các chuyên gia cảnh báo người dùng cần xem AI là công cụ hỗ trợ, thay vì giao phó hoàn toàn những quyết định liên quan đến tiền bạc cho máy móc.

Khi AI trở thành “chuyên gia tư vấn tài chính” của hàng triệu người

Sự bùng nổ của các nền tảng AI tạo sinh như ChatGPT, Claude hay Perplexity đang làm thay đổi cách nhiều người tiếp cận kiến thức tài chính cá nhân.

Tại Anh, theo thống kê của Lloyds Banking Group, có tới 28 triệu người trưởng thành đã sử dụng AI để tìm kiếm lời khuyên tài chính trong năm 2025. Đặc biệt, nhóm nhà đầu tư trẻ từ 18 đến 34 tuổi đang dẫn đầu xu hướng này khi hơn một phần ba sử dụng AI để hỗ trợ ra quyết định đầu tư.

Sức hấp dẫn của AI nằm ở khả năng trả lời gần như tức thời những câu hỏi vốn đòi hỏi kiến thức chuyên môn. Chỉ với vài dòng mô tả, người dùng có thể yêu cầu chatbot phân tích danh mục đầu tư, giải thích các sản phẩm tài chính phức tạp hoặc đưa ra gợi ý tiết kiệm thuế. Tuy nhiên, sự tự tin của AI đôi khi lại trở thành cái bẫy nguy hiểm.

Danilo McGarry, cố vấn chiến lược AI của Chartered Institute of Personnel and Development, kể lại trường hợp một người hỏi chatbot cách giảm hóa đơn thuế. Hệ thống lập tức đề xuất chuyển đến Monaco sinh sống. Về mặt kỹ thuật, đây là câu trả lời đúng vì Monaco nổi tiếng là thiên đường thuế. Nhưng với một người đang làm việc tại Croydon, ngoại ô London, lời khuyên này gần như vô nghĩa.

Theo các chuyên gia, đây là minh họa điển hình cho cách AI hoạt động: tạo ra câu trả lời có vẻ hợp lí dựa trên dữ liệu đã học, chứ không thực sự hiểu hoàn cảnh cụ thể của từng người dùng.

David Horowitz, đối tác tại công ty kế toán Gerald Edelman, cho biết ông từng chứng kiến nhiều trường hợp AI tính toán sai hạn mức đóng góp hưu trí vì bỏ qua các quy định áp dụng cho người có thu nhập cao hoặc không tính đến các khoản đóng góp trước đó.

“Những con số trông có vẻ hoàn toàn hợp lí trên giấy tờ nhưng lại sai đáng kể trong thực tế”, ông cảnh báo.

Tiện ích lớn đi kèm những rủi ro khó lường

Các chuyên gia cho rằng vấn đề lớn nhất không nằm ở AI mà nằm ở cách người dùng đặt câu hỏi. Nhiều người thường yêu cầu chatbot tư vấn đầu tư mà không cung cấp những thông tin quan trọng như thu nhập, mức độ chấp nhận rủi ro, mục tiêu tài chính hay thời gian đầu tư. Trong trường hợp đó, AI chỉ có thể đưa ra những câu trả lời mang tính chung chung hoặc thậm chí không phù hợp.

McGarry từng chứng kiến một nhà đầu tư tải ảnh chụp danh mục tài sản lên chatbot rồi hỏi có nên tái cơ cấu hay không. Do không được cung cấp thông tin về tài khoản hưu trí và tình trạng thuế, AI đề xuất bán một số tài sản. Nếu làm theo, người này có thể phải chịu một khoản thuế không cần thiết.

Đó là bởi AI không suy nghĩ như con người. Các mô hình ngôn ngữ lớn chỉ dự đoán chuỗi từ có xác suất xuất hiện cao nhất dựa trên dữ liệu huấn luyện. Chúng không thực sự hiểu bối cảnh hoặc hậu quả thực tế của quyết định tài chính.

Một số nền tảng hiện được đánh giá có độ tin cậy cao hơn các đối thủ. Nghiên cứu của tổ chức tiêu dùng Which? từng xếp Perplexity, Google Gemini và Gemini Advanced vào nhóm dẫn đầu về độ chính xác và trách nhiệm đạo đức. Trong khi đó, Claude của Anthropic ngày càng được nhiều người đánh giá cao nhờ khả năng giải thích chi tiết và thận trọng hơn.

Dẫu vậy, giới chuyên gia khuyến nghị người dùng nên đối chiếu câu trả lời từ nhiều mô hình khác nhau trước khi đưa ra quyết định quan trọng.

Nếu các hệ thống cùng đưa ra kết luận tương tự, khả năng chính xác sẽ cao hơn. Ngược lại, khi các chatbot đưa ra những khuyến nghị trái ngược, đó là dấu hiệu cho thấy cần tham khảo ý kiến của chuyên gia tài chính thực sự.

Đừng đánh đổi dữ liệu cá nhân để lấy lời khuyên miễn phí

Ngoài nguy cơ nhận được thông tin sai lệch, một vấn đề khác đang khiến các chuyên gia lo ngại là bảo mật dữ liệu. Nhiều người vô tư chia sẻ với chatbot những thông tin cực kỳ nhạy cảm như số dư tài khoản, sao kê ngân hàng, danh mục đầu tư hay thậm chí thông tin thẻ tín dụng.

Theo Elle Farrell-Kingsley, chuyên gia tư vấn AI, phần lớn người dùng không nhận thức đầy đủ rằng dữ liệu nhập vào các nền tảng AI miễn phí có thể được lưu trữ và sử dụng để tiếp tục huấn luyện mô hình trong tương lai.

Trong quá trình làm việc với các hệ thống AI, bà từng chứng kiến nhiều trường hợp người dùng cung cấp cả thông tin ngân hàng và dữ liệu tài chính cá nhân chi tiết.

Đó là lí do các chuyên gia khuyến cáo một nguyên tắc đơn giản: trước khi gửi bất kỳ dữ liệu nào cho chatbot, hãy tự hỏi liệu bạn có sẵn sàng để thông tin đó xuất hiện công khai hay không. Nếu câu trả lời là “không”, tốt nhất đừng chia sẻ.

AI đang mở ra cơ hội tiếp cận kiến thức tài chính rộng lớn hơn bao giờ hết, giúp nhiều người hiểu rõ hơn về tiết kiệm, đầu tư và quản lí tiền bạc. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn chưa thể thay thế vai trò của các chuyên gia được cấp phép và chịu trách nhiệm pháp lí đối với lời khuyên của mình.

Trong lĩnh vực tài chính, nơi một quyết định sai lầm có thể khiến người dùng mất hàng nghìn hoặc hàng chục nghìn USD, AI nên được xem là người trợ lí hỗ trợ phân tích thông tin, chứ không phải “thầy bói tài chính” có thể quyết định thay cho con người. Sự kết hợp giữa công nghệ, kiến thức cá nhân và tư vấn chuyên nghiệp vẫn là công thức an toàn nhất để quản lí tài sản trong kỷ nguyên AI.

Bùi Tú