Ông Trump nhận Boeing 747-8 từ Qatar: Quà miễn phí nhưng nâng cấp không rẻ
Ông Trump nói việc tiếp nhận chiếc Boeing 747-8 do Qatar tặng là giải pháp tạm thời, trong lúc chờ Air Force One thế hệ mới của Boeing. Tuy nhiên, quà miễn phí này khiến Mỹ phải chi số tiền lớn để cải tạo thành chuyên cơ tổng thống.
"Đây là điều mà một tổng thống bình thường sẽ không làm. Song, đất nước chúng ta phải được đại diện một cách xứng đáng". Đó là lời giải thích của Tổng thống Donald Trump khi tiết lộ lý do vì sao chính quyền Mỹ tiếp nhận chiếc Boeing 747-8 hạng sang do Qatar trao tặng, sau nhiều tháng hứng chịu chỉ trích từ cả đảng Dân chủ lẫn một bộ phận đảng Cộng hòa.
Trong buổi lễ ra mắt chuyên cơ được gọi là "Nhà Trắng bay" tại căn cứ liên hợp Joint Base Andrews hôm 19/6. Ông Trump gần như không nhắc nhiều đến những tranh cãi pháp lý, hay đạo đức xung quanh món quà trị giá khoảng 400 triệu USD. Thay vào đó, ông dành phần lớn thời gian để nói về một vấn đề rất thực tế: Nước Mỹ đã phải chờ quá lâu để có một Air Force One mới.
Theo ông Trump, chiếc máy bay của Qatar không phải là biểu tượng ngoại giao, mà là giải pháp tạm thời cho một chương trình hiện đại hóa Air Force One đã rơi vào tình trạng chậm tiến độ nhiều năm.
Hãng tin Reuters cho biết chiếc Boeing 747-8 của Qatar sẽ dẫn đầu màn bay trình diễn trong lễ kỷ niệm Quốc khánh Mỹ ngày 4/7 và 250 năm lập quốc. Cùng thời điểm, một trong hai chiếc VC-25A (Air Force One hiện tại) đã phục vụ Tổng thống Mỹ từ năm 1990 vừa hoàn thành chuyến bay cuối cùng trước khi được đưa vào bảo tàng.
"Nút thắt" mang tên Boeing
Ít có dự án quốc phòng nào tại Mỹ gặp nhiều trắc trở như chương trình thay thế Air Force One.
Năm 2018, Không quân Mỹ ký hợp đồng trị giá 3,9 tỉ USD với Boeing để chế tạo hai chuyên cơ tổng thống thế hệ mới dựa trên nền tảng Boeing 747-8. Khi đó, kế hoạch đặt mục tiêu bàn giao trong năm 2024.
Tuy nhiên, chuỗi cung ứng đứt gãy sau đại dịch COVID-19, tình trạng thiếu lao động kỹ thuật, các yêu cầu an ninh đặc biệt cùng nhiều thay đổi trong thiết kế đã khiến dự án liên tục bị lùi tiến độ. Đến nay, Boeing dự kiến phải tới giữa năm 2028 mới có thể hoàn tất việc bàn giao hai chiếc VC-25B (Air Force One thế hệ mới).
Điều đó tạo ra một nghịch lý. Mỹ vẫn là cường quốc quân sự số một thế giới nhưng tổng thống lại phải sử dụng VC-25A đã phục vụ từ năm 1990, tức hơn 35 năm tuổi.
Theo ông Trump, điều này khiến hình ảnh nước Mỹ trở nên lỗi thời khi so sánh với chuyên cơ hiện đại của nhiều nguyên thủ quốc gia khác.
"Những quốc gia đó rất tôn trọng chúng ta, nhưng họ lại có máy bay mới hơn và tốt hơn rất nhiều. Điều đó thật vô lý", ông Trump phát biểu trong lễ ra mắt chiếc Boeing 747-8 do Qatar trao tặng, vừa được nâng cấp thành chuyên cơ tổng thống.
"Nước Mỹ phải được đại diện đúng với vị thế của mình"
Trong bài phát biểu, ông Trump lần đầu tiên kể chi tiết hơn về quá trình dẫn tới việc tiếp nhận chiếc máy bay này.
Ông cho biết Mỹ đang rơi vào một "nút thắt" khi phải chờ Boeing hoàn thành dự án Air Force One mới. Chính trong bối cảnh đó, ông đã trao đổi với Quốc vương Qatar về khả năng sử dụng một chiếc Boeing 747-8 từng phục vụ hoàng gia nước này.
"Đất nước chúng ta phải được đại diện đúng với vị thế của mình", Tổng thống Trump nói.
Theo ông Trump, nhiều Tổng thống Mỹ trước đây có thể sẽ tránh tiếp nhận một chiếc máy bay từ nước ngoài để không tạo ra tranh cãi. Tuy nhiên, ông Trump cho rằng trong hoàn cảnh hiện nay, việc từ chối chỉ vì yếu tố chính trị sẽ không mang lại lợi ích thực tế cho nước Mỹ.
Thông điệp mà Tổng thống Trump muốn truyền tải khá rõ ràng: Quyết định này xuất phát từ nhu cầu vận hành của Nhà Trắng nhiều hơn là câu chuyện ngoại giao.
Boeing 747-8 từ "cung điện trên bầu trời" thành "Nhà Trắng bay"
Chiếc Boeing 747-8 vốn được chế tạo cho Hoàng gia Qatar với nội thất xa hoa bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa nó có thể ngay lập tức trở thành Air Force One.
Sau khi được Mỹ tiếp nhận, máy bay này được tập đoàn quốc phòng L3Harris Technologies nâng cấp và cải hoán để đáp ứng tiêu chuẩn là chuyên cơ tổng thống. Các hệ thống liên lạc bảo mật, thiết bị chỉ huy, năng lực chống gây nhiễu và các biện pháp phòng vệ trước tên lửa đều được tích hợp trong thời gian rất ngắn nhằm kịp đưa máy bay vào sử dụng trong năm nay.
Để rút ngắn tiến độ, Không quân Mỹ thừa nhận đã lược bỏ một số hạng mục nâng cấp vốn được lên kế hoạch cho Air Force One chính thức. Tuy nhiên, giới chức khẳng định chiếc máy bay vẫn đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn và an ninh dành cho Tổng thống Mỹ.
Trong lễ ra mắt Boeing 747-8, ông Trump gọi chuyên cơ này là "Nhà Trắng bay". Ông nhấn mạnh rằng nó sẽ là trung tâm chỉ huy di động phục vụ các chuyến công du trong thời gian chờ Air Force One thế hệ mới hoàn thành.
Bộ nhận diện mới
Một điểm đáng chú ý khác là chiếc máy bay không còn sử dụng phối màu xanh nhạt mang tính biểu tượng của Air Force One từ thời Tổng thống John F. Kennedy. Thay vào đó là thiết kế đỏ, trắng, xanh navy đậm kết hợp các chi tiết màu vàng theo đúng ý tưởng mà ông Trump từng đưa ra từ nhiệm kỳ đầu.
Tổng thống Trump cho biết toàn bộ đội chuyên cơ phục vụ các lãnh đạo cấp cao của chính phủ Mỹ, gồm cả máy bay dành cho phó tổng thống và nhiều quan chức nội các, sẽ dần chuyển sang bộ nhận diện mới này.
Điều đó cho thấy Nhà Trắng không xem chiếc Boeing 747-8 chỉ là giải pháp tình thế, mà còn là khởi đầu cho việc thay đổi hình ảnh của đội chuyên cơ Mỹ.
Quà miễn phí nhưng chi phí nâng cấp không hề rẻ
Dù chiếc máy bay được Qatar trao tặng, chi phí để biến nó thành Air Force One vẫn là chủ đề gây tranh cãi.
Bộ trưởng Không quân Mỹ Troy Meink cho biết chi phí cải tạo dưới 400 triệu USD. Thế nhưng, một số chuyên gia quốc phòng cho rằng tổng chi phí thực tế có thể cao hơn đáng kể nếu tính toàn bộ các hệ thống an ninh và thiết bị chuyên dụng được lắp đặt.
Theo Reuters, một quan chức Mỹ giấu tên cho biết nếu chiếc Boeing 747-8 của Qatar được nâng cấp đầy đủ theo tiêu chuẩn Air Force One (khả năng chống xung điện từ hạt nhân, hệ thống chỉ huy hạt nhân, phòng thủ tên lửa, liên lạc tuyệt mật...), chi phí có thể lên tới 1,5 tỉ USD. Trong khi đó, Hạ nghị sĩ Dân chủ Joe Courtney cho rằng riêng việc tháo dỡ, lắp đặt hệ thống liên lạc mã hóa và gia cố phòng vệ cũng vào khoảng 1 tỉ USD.
Khoản chi này khiến nhiều nghị sĩ Mỹ đặt câu hỏi, liệu việc nhận máy bay miễn phí từ Qatar có thực sự tiết kiệm ngân sách như lập luận của Nhà Trắng ?
Tranh cãi chưa khép lại
Bên cạnh chi phí, việc tiếp nhận chiếc Boeing 747-8 còn làm dấy lên các tranh luận về đạo đức và hiến pháp.
Các nghị sĩ đối lập cho rằng việc một Tổng thống Mỹ sử dụng máy bay do chính phủ nước ngoài tặng có thể tạo ra tiền lệ không mong muốn.
Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định toàn bộ quá trình tiếp nhận đều được Bộ Quốc phòng và các cơ quan pháp lý xem xét kỹ lưỡng, đồng thời nhấn mạnh máy bay sau khi cải tạo đã hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn an ninh của Không quân Mỹ.
Với Tổng thống Trump, những tranh cãi đó không quan trọng bằng yếu tố biểu tượng. Ông nhiều lần nhấn mạnh rằng khi Air Force One hạ cánh tại London (Anh), Berlin (Đức) hay bất kỳ thủ đô nào trên thế giới, chuyên cơ Tổng thống Mỹ phải phản ánh đúng vị thế của nền kinh tế và sức mạnh số một thế giới.
Giải pháp chuyển tiếp trước khi Boeing hoàn thành lời hứa
Thực tế, chiếc Boeing 747-8 của Qatar chỉ là "cầu nối" giữa hiện tại và tương lai. Nó sẽ hoạt động song song với VC-25A cũ cho tới khi Boeing hoàn tất hai chiếc VC-25B thế hệ mới, dự kiến bàn giao vào năm 2028. Sau đó, vai trò của Boeing 747-8 nhiều khả năng sẽ kết thúc.
Dù vậy, câu chuyện về "Nhà Trắng bay" đã phản ánh rõ một nghịch lý trong ngành hàng không quốc phòng Mỹ. Ngay cả nền công nghiệp hàng không lớn nhất thế giới cũng có thể gặp khó khăn khi phải chế tạo một trong những máy bay phức tạp nhất.
Ở góc độ đó, phát biểu của ông Trump có thể được hiểu theo cách đơn giản hơn nhiều so với những tranh cãi chính trị xung quanh chiếc Boeing 747-8.
Tổng thống Trump không nói rằng mình thích nhận quà từ Qatar. Điều ông muốn nhấn mạnh là Mỹ không còn đủ thời gian để tiếp tục chờ Boeing. Khi Air Force One thế hệ mới vẫn chưa thể đi vào hoạt động sau nhiều năm trì hoãn, chiếc Boeing 747-8 của Qatar trở thành lời giải nhanh nhất để Nhà Trắng duy trì hình ảnh và năng lực của chuyên cơ Tổng thống Mỹ trong giai đoạn chuyển tiếp.