4 đại công trình thay đổi diện mạo Việt Nam

Trong gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã trải qua hành trình dài từ một quốc gia thiếu hụt hạ tầng cơ bản trở thành nền kinh tế đang xây dựng những công trình quy mô khu vực.

Trước đây, những tuyến quốc lộ hay cây cầu lớn từng tạo ra bước chuyển đáng kể. Ở giai đoạn hiện nay, sự thay đổi diện mạo đất nước lại gắn với những công trình quy mô lớn, vừa kết nối liên vùng, vừa tái cấu trúc không gian phát triển theo cách toàn diện hơn.

Trong số đó, 4 dự án tiêu biểu đã và đang làm thay đổi diện mạo Việt Nam gồm: Đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông, sân bay quốc tế Long Thành, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống metro đô thị.

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông có thể xem là công trình mang tính nền tảng nhất. Với chiều dài hơn 2.000 km, chạy xuyên suốt từ Lạng Sơn đến Cà Mau, dự án này là “xương sống” của nền kinh tế. Trong giai đoạn 2021 - 2025 và tiếp tục đến 2026, một số đoạn tuyến đã hoàn thành và đưa vào khai thác, từ Mai Sơn - Quốc lộ 45 đến Dầu Giây - Phan Thiết, giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển giữa các vùng.

Điều quan trọng hơn là cao tốc Bắc - Nam đã thay đổi cách vận hành của nền kinh tế. Logistics trước đây từng phụ thuộc nhiều vào Quốc lộ 1 với mật độ dày đặc và thường xuyên ùn tắc. Hiện tại, mạng lưới cao tốc giúp hình thành các hành lang vận tải tốc độ cao, ổn định và ít rủi ro hơn. Hàng hóa từ miền Trung có thể vào TP.HCM nhanh hơn, nông sản từ miền Tây có thể ra miền Bắc thuận lợi hơn, và chuỗi cung ứng quốc gia trở nên linh hoạt hơn bao giờ hết. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều chuyên gia coi cao tốc Bắc - Nam là “đại công trình thay đổi cấu trúc kinh tế”, vì kéo theo sự dịch chuyển của công nghiệp, đô thị và dòng vốn đầu tư dọc theo tuyến đường.

Sân bay quốc tế Long Thành

Trong khi cao tốc Bắc - Nam đóng vai trò là trục kết nối xuyên suốt đất nước, Sân bay quốc tế Long Thành có thể đưa Việt Nam vươn ra thế giới. Sau nhiều năm chuẩn bị, dự án hiện đã bước vào giai đoạn tăng tốc thi công, với mục tiêu đưa vào khai thác thương mại trong quý IV/2026 - mốc thời gian được Chính phủ xác định là bắt buộc phải hoàn thành.

Trên công trường, hàng chục nghìn kỹ sư và công nhân đang làm việc liên tục để hoàn thiện các hạng mục then chốt, từ nhà ga hành khách đến hệ thống đường băng và hạ tầng kỹ thuật. Song song với đó, các tuyến giao thông kết nối cũng được đẩy nhanh nhằm bảo đảm khi sân bay vận hành, toàn bộ hệ thống có thể hoạt động đồng bộ.

Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đặt mục tiêu vận hành thử nghiệm Sân bay Long Thành theo ba đợt từ tháng 9 đến tháng 11/2026, trước khi chính thức đưa vào khai thác cuối năm nay.

Dù vẫn còn không ít áp lực về tiến độ, nhân lực và chi phí, mục tiêu này vẫn khả thi nếu các vướng mắc được tháo gỡ kịp thời.

Khi đi vào hoạt động, sân bay quốc tế Long Thành không chỉ chia sẻ gánh nặng với Tân Sơn Nhất, mà còn được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không của khu vực.

Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đề xuất phương án chuyển dần chuyến bay quốc tế từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành trong năm 2027.

Theo phương án ACV đề xuất, từ khi sân bay bay quốc tế Long Thành khai thác thương mại đến hết lịch bay mùa đông 2026, tức từ ngày 1/12/2026 đến 27/3/2027, toàn bộ chuyến bay quốc tế đường dài, gồm cả vận tải hàng hóa, sẽ được chuyển từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành. Giai đoạn này dự kiến chiếm khoảng 19% sản lượng khách quốc tế tại khu vực TP.HCM.

Từ lịch bay mùa hè 2027 đến hết năm 2030, ACV đề xuất chuyển tiếp toàn bộ các chuyến bay quốc tế còn lại sang Long Thành, ngoại trừ các đường bay ngắn dưới 1.000 km do hãng hàng không Việt Nam khai thác. Nếu được thông qua, ngay trong năm 2027, sân bay Long Thành sẽ tiếp nhận hơn 90% lượng khách quốc tế tại khu vực TP.HCM.

Sau năm 2030, toàn bộ các chuyến bay quốc tế thường lệ sẽ chuyển sang khai thác tại sân bay Long Thành. Khi đó, sân bay Tân Sơn Nhất chủ yếu phục vụ các chuyến bay nội địa, các chuyến bay quốc tế không thường lệ và những chuyến bay thuê chuyến.

Ở góc nhìn rộng hơn, sân bay quốc tế Long Thành là hạt nhân cho một hệ sinh thái kinh tế mới, kéo theo sự phát triển của logistics, dịch vụ và các đô thị vệ tinh xung quanh. Vì vậy, đây là dự án có khả năng định hình lại vị thế của Việt Nam trên bản đồ hàng không và thương mại quốc tế trong nhiều thập kỷ tới.

Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ

Trong bức tranh đó, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ nổi lên như một “mảnh ghép” hoàn toàn khác biệt. Đây là dự án được kỳ vọng đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu, cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm trung chuyển lớn trong khu vực như Singapore hay Malaysia.

Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 5 tỉ USD, do liên danh giữa Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) và hãng vận tải biển MSC (trụ sở chính ở Thụy Sĩ) đề xuất đầu tư.

Điểm đáng chú ý ở cảng Cần Giờ là sự tham gia của các tập đoàn vận tải biển hàng đầu thế giới, cho thấy tham vọng xây dựng một cảng trung chuyển thực sự mang tầm quốc tế. Khi hoàn thành, hàng hóa từ các tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương hoặc châu Âu - châu Á có thể dừng lại tại đây trước khi phân phối đi các nước trong khu vực. Điều này giúp Việt Nam tăng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời tạo ra một hệ sinh thái kinh tế biển gồm logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ cảng.

Quan trọng hơn, Cần Giờ sẽ được “đánh thức” để trở thành cửa ngõ thương mại mới của TP.HCM. Sự kết hợp giữa cảng biển, hệ thống giao thông kết nối và quy hoạch đô thị ven biển sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới, góp phần giảm áp lực cho khu vực trung tâm vốn đã quá tải.

Hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM

Ở cấp độ đô thị, hệ thống metro tại Hà Nội và TP.HCM là công trình tác động trực tiếp nhất đến đời sống người dân. Nếu như cao tốc hay cảng biển chủ yếu tác động đến kinh tế vĩ mô, hệ thống metro lại định hình lại cách người dân di chuyển và làm việc mỗi ngày.

Tại Hà Nội, tuyến Cát Linh - Hà Đông đã vận hành từ năm 2021, mở ra khái niệm giao thông công cộng hiện đại. Ở TP.HCM, tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã vận hành thương mại từ cuối năm 2024, trong khi các tuyến mới tiếp tục được khởi công trong 2026.

Tại TP.HCM, việc chuẩn bị đầu tư các tuyến metro mới được đẩy nhanh nhờ cơ chế đặc thù của Nghị quyết 188 của Quốc hội, tạo tiền đề mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị trong những năm tới.

Một điểm đáng chú ý là hệ thống metro không tồn tại độc lập mà được thiết kế để kết nối với các đại công trình khác. Các tuyến metro đang được quy hoạch kéo dài tới sân bay quốc tế Long Thành hoặc kết nối với những đô thị vệ tinh, tạo thành một mạng lưới giao thông đa tầng, đa phương thức. Khi hoàn thiện, mạng lưới này sẽ giúp người dân di chuyển từ trung tâm TP.HCM đến sân bay, cảng biển hay các khu công nghiệp nhanh chóng và thuận tiện hơn rất nhiều so với hiện nay.

Nhìn tổng thể, 4 đại công trình trên không phải là những dự án riêng lẻ mà là các mảnh ghép của một chiến lược phát triển tổng thể. Cao tốc Bắc - Nam tạo ra trục kết nối quốc gia, sân bay Long Thành mở ra cánh cửa hàng không quốc tế, cảng Cần Giờ đưa Việt Nam ra biển lớn, còn hệ thống metro đô thị tái cấu trúc không gian sống của các thành phố. Khi kết nối lại với nhau, 4 đại công trình này tạo thành một hệ thống hạ tầng đồng bộ, giúp nền kinh tế Việt Nam chuyển dần từ phụ thuộc vào lao động sang dựa trên khả năng kết nối và hiệu quả vận hành.

Sơn Vân