Công nghệ sạ hàng vùi phân, mở hướng canh tác lúa bền vững mới
IRRI cùng các đối tác tiếp tục thí điểm sạ hàng vùi phân tại Đồng Nai, hướng đến giảm chi phí, tăng năng suất và phát thải thấp.
Sáng 23/6, tại cánh đồng của Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Xuân Tiến, xã Xuân Phú, tỉnh Đồng Nai, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp cùng Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), Công ty Cổ phần MTK Hữu Thành, Công ty Máy Nông nghiệp Tư Sang và Công ty TNHH Xuất nhập khẩu BOF tổ chức lễ xuống giống vụ Hè Thu 2026 kết hợp hội thảo chia sẻ giải pháp “Bón phân đúng” và cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân cho canh tác lúa vùng Đông Nam Bộ.
Sự kiện nằm trong khuôn khổ Dự án “Bón phân đúng” do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ, hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và tăng thu nhập cho người trồng lúa. Đây cũng là bước tiếp nối sau những kết quả khả quan từ mô hình thử nghiệm được triển khai tại HTX Xuân Tiến trong vụ Đông Xuân 2025-2026.
Điểm nổi bật của mô hình là áp dụng thiết bị sạ hàng bằng động lực học kết hợp vùi phân trong cùng một lần vận hành. Khác với phương thức canh tác truyền thống phải thực hiện nhiều công đoạn riêng lẻ như sạ lan, xới vùi hạt giống và bón phân đợt đầu, thiết bị mới cho phép gieo hạt chính xác theo hàng với độ sâu từ 30-40 mm, đồng thời đưa phân bón xuống vị trí thích hợp ở độ sâu 60-70 mm. Nhờ đó, hạt giống và dinh dưỡng được bố trí hợp lý ngay từ đầu vụ, tạo điều kiện cho cây lúa phát triển đồng đều và sử dụng hiệu quả nguồn dinh dưỡng.
Những kết quả thu được trong vụ Đông Xuân vừa qua cho thấy tiềm năng rất lớn của giải pháp này. Lượng giống gieo sạ giảm khoảng 25%, tương đương tiết kiệm 20 kg giống/ha so với mức sử dụng phổ biến 80 kg/ha trong canh tác truyền thống. Bên cạnh đó, năng suất lúa tăng từ 15-20% nhờ ruộng thông thoáng hơn, tăng hiệu quả quang hợp và hạn chế hiện tượng đổ ngã khi thu hoạch.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn cho thấy lợi ích rõ rệt về môi trường. Lượng nước tưới được tiết kiệm trên 20%, trong khi phát thải khí nhà kính giảm tới 30% so với phương thức sản xuất thông thường. Đây là những chỉ số đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ngành lúa gạo đang hướng đến các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, đánh giá kết quả vụ Đông Xuân là bằng chứng thực tiễn quan trọng cho khả năng ứng dụng rộng rãi của công nghệ. Theo ông, mô hình không chỉ giúp nông dân giảm chi phí đầu vào mà còn mở ra triển vọng nhân rộng tại các vùng sản xuất lúa phụ thuộc nhiều vào nước mưa ở Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ.
Trong vụ Hè Thu 2026, nhóm nghiên cứu tiếp tục áp dụng cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân nhưng điều chỉnh phù hợp với điều kiện thời tiết mưa nhiều của mùa vụ. Các nghiệm thức cũng được mở rộng nhằm đánh giá hiệu quả của nhiều loại phân bón cải tiến, phân bón sinh học và các giải pháp quản lý dinh dưỡng khác nhau trên nền tảng nguyên tắc “Bón phân đúng”.
Nguyên tắc “4 đúng” gồm đúng loại phân, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng vị trí tiếp tục là nền tảng xuyên suốt của mô hình. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm thất thoát dinh dưỡng và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Ông Phạm Quốc Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MTK Hữu Thành, cho rằng nguyên tắc bón phân đúng là cốt lõi của toàn bộ giải pháp công nghệ mà doanh nghiệp đang theo đuổi. Việc phối hợp cùng IRRI và USDA không chỉ giúp hoàn thiện sản phẩm trên cơ sở khoa học mà còn tạo điều kiện để kiểm chứng hiệu quả thực tế ngay trên đồng ruộng của nông dân.
Theo bà Clemen Gehlhar, chuyên gia nông nghiệp và quản lý Dự án “Bón phân đúng” của USDA, mục tiêu của chương trình không chỉ dừng lại ở các kết quả thí nghiệm mà còn hướng đến thay đổi nhận thức và cách tiếp cận của nông dân đối với việc sử dụng phân bón.
Một trong những tín hiệu tích cực nhất của dự án chính là sự thay đổi trong nhận thức của người dân địa phương. Nếu như ở giai đoạn đầu, nhiều hộ còn thận trọng quan sát thì sau một vụ sản xuất thành công, ngày càng nhiều nông dân chủ động đăng ký tham gia mở rộng mô hình.
Sau thực nghiệm trên đồng ruộng, IRRI còn tổ chức hội thảo với các chuyên gia, đại diện doanh nghiệp và nông dân. Nhiều câu hỏi được đặt ra về những ứng dụng KHCN từ thiết bị sạ hàng với thiết bị khí động học. Hầu hết các câu hỏi được chuyên gia IRRI giải đáp thoả đáng cho các đại biểu .
Ông Trần Quang, Giám đốc HTX Xuân Tiến, cho biết kết quả thực tế đã thuyết phục được người dân. Lúa phát triển đồng đều hơn, chi phí sản xuất giảm và nhiều nông dân trong vùng đã đến tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm. Chính vì vậy, HTX quyết định mở rộng diện tích áp dụng trong vụ Hè Thu năm nay và kỳ vọng đây sẽ trở thành hướng canh tác chủ lực trên vùng đất cao của Đồng Nai trong thời gian tới.
Bà Clemen Gehlhar trong phát biểu tổng kết hội thảo cho rằng: Sử dụng phân bón đúng, công nghệ mới trong nông nghiệp, cơ giới hoá trong ủ phân, vùi rơm và sạ hàng sẽ giúp nông dân Việt Nam sớm tiếp cận với nông nghiệp xanh và hiện đại.