Trung Quốc vượt Mỹ dẫn đầu BXH siêu máy tính, do các hyperscaler không tham gia

Trung Quốc vượt qua Mỹ để giành vị trí số một trong bảng xếp hạng những siêu máy tính nhanh nhất thế giới. Song theo các chuyên gia, kết quả này phản ánh nhiều hơn nỗ lực của Trung Quốc trong việc chứng minh khả năng tự chủ về công nghệ điện toán, thay vì cho thấy nước này đang dẫn đầu trong cuộc đua AI (trí tuệ nhân tạo) toàn cầu.

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với hãng tin Axios, Tổng thống Donald Trump tiết lộ: "Tôi đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình. Chúng tôi đã nói về vấn đề AI. Mỹ đang vượt Trung Quốc rất xa".

Hệ thống LineShine tại Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia ở thành phố Thâm Quyến, sử dụng các chip do Trung Quốc tự thiết kế, đã vươn lên vị trí số một trong TOP500 - bảng xếp hạng siêu máy tính toàn cầu được công bố hai lần mỗi năm. Đây cũng là lần đầu tiên trong 3 năm, Trung Quốc đưa một hệ thống trở lại bảng xếp hạng này.

Kết quả được công bố trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc ngày càng cạnh tranh quyết liệt ở lĩnh vực điện toán tiên tiến. Cũng trong ngày 22/6, Tổng thống Donald Trump đã ký hai lệnh hành pháp nhằm tăng tốc phát triển công nghệ lượng tử, với mục tiêu giúp Mỹ duy trì lợi thế trước Trung Quốc trong một lĩnh vực được xem là nền tảng của cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu nhiều thập niên tới.

Một trong hai sắc lệnh yêu cầu chính phủ Mỹ phối hợp với khu vực tư nhân và các phòng thí nghiệm quốc gia để xây dựng một máy tính lượng tử có ý nghĩa khoa học vào năm 2028, sớm hơn nhiều dự báo trước đây của giới nghiên cứu. Chính quyền Trump cũng chỉ đạo các cơ quan liên bang xây dựng lộ trình triển khai cảm biến lượng tử, mạng lượng tử và những ứng dụng phục vụ quốc phòng, khoa học cũng như công nghiệp trong vòng 5 năm tới.

Lệnh còn lại tập trung vào an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử. Chính quyền Mỹ yêu cầu đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các thuật toán mã hóa hậu lượng tử, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2031. Động thái này xuất phát từ lo ngại rằng các máy tính lượng tử đủ mạnh trong tương lai có thể phá vỡ nhiều hệ thống mã hóa đang bảo vệ dữ liệu của chính phủ, doanh nghiệp và hạ tầng trọng yếu hiện nay.

Các lệnh hành pháp mới cũng cho thấy cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung không còn giới hạn ở AI hay chip bán dẫn. Mỹ ngày càng coi điện toán lượng tử là công nghệ chiến lược, có thể tạo ra bước nhảy vọt trong các lĩnh vực như phát triển vật liệu mới, mô phỏng hóa học, khám phá thuốc, tối ưu hóa công nghiệp và đặc biệt là quốc phòng. Đây được xem là một trong những mặt trận công nghệ quan trọng nhất giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thập niên tới.

LineShine vượt qua El Capitan trên BXH siêu máy tính nhanh nhất

Trong bảng xếp hạng TOP500 phiên bản tháng 6/2026, LineShine đã vượt qua El Capitan, siêu máy tính đặt tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore, được chính phủ Mỹ sử dụng để phát triển và duy trì kho vũ khí hạt nhân của nước này.

Tuy nhiên, các chuyên gia về công nghệ và chính sách được Reuters phỏng vấn cho rằng kết quả trên không đồng nghĩa Trung Quốc đang sở hữu hệ thống mạnh nhất thế giới cho các tác vụ AI. Nguyên nhân là ngành điện toán đã thay đổi rất nhiều trong những năm gần đây, trong khi phương pháp đánh giá của TOP500 vẫn chủ yếu dựa trên các bài kiểm tra truyền thống. Trong một bài kiểm tra hiệu năng mô phỏng khối lượng công việc gần với AI hơn, LineShine chỉ xếp thứ tư.

"Nếu các hyperscaler gửi hệ thống AI của họ tham gia TOP500"

Trong nhiều thập kỉ, siêu máy tính được xây dựng bằng cách kết nối hàng loạt máy tính riêng lẻ để giải quyết những bài toán khoa học phức tạp, chẳng hạn mô phỏng sự tương tác giữa các nguyên tử. Đây chủ yếu là công cụ phục vụ các phòng thí nghiệm quốc gia và các trường đại học.

Để được đưa vào bảng xếp hạng TOP500, các đơn vị vận hành siêu máy tính phải chạy một bộ bài kiểm tra chuẩn (benchmark), được thiết kế nhằm mô phỏng chính những loại tác vụ khoa học truyền thống này.

Song vài năm gần đây, các tập đoàn điện toán đám mây khổng lồ (hyperscaler) như Microsoft, Amazon và Google đã xây dựng những siêu máy tính quy mô cực lớn riêng, nhưng mục tiêu của chúng không còn là phục vụ các bài toán khoa học truyền thống mà là huấn luyện và vận hành các mô hình AI.

Đa số các hyperscaler không gửi những hệ thống AI của mình tham gia TOP500. Một nghiên cứu được công bố năm ngoái bởi các nhà nghiên cứu chính sách AI Konstantin Pilz, James Sanders, Robi Rahman và Lennart Heim cho thấy hệ thống Colossus của xAI, công ty AI thuộc SpaceX do Elon Musk điều hành, nhiều khả năng đã mạnh hơn cả El Capitan của chính phủ Mỹ.

"Nếu các hyperscaler gửi hệ thống AI của họ tham gia TOP500, cái gọi là 'siêu máy tính nhanh nhất thế giới' hiện nay thậm chí còn không lọt nổi vào top 5", Jimmy Goodrich, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Xung đột và Hợp tác Toàn cầu thuộc Đại học California (Mỹ), nhận định.

Thành tích phản ánh nỗ lực tự chủ chip của Trung Quốc

Theo các chuyên gia, chiến thắng trong TOP500 nhiều khả năng nhằm khẳng định những thành tựu của Trung Quốc trong việc tự thiết kế chip, thay vì chứng minh ưu thế về AI.

Trung Quốc lần đầu giành vị trí số 1 trên TOP500 vào năm 2010 và sau đó liên tục thay nhau giữ ngôi đầu với Mỹ và Nhật Bản. Tuy nhiên, đến năm 2023, Trung Quốc ngừng gửi các hệ thống của mình tham gia TOP500 sau nhiều năm bị Mỹ áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu liên quan đến chip và công nghệ điện toán, bắt đầu từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump và tiếp tục được duy trì dưới thời chính quyền Joe Biden.

"Tôi không bất ngờ khi đây là hệ thống đứng số một. Điều khiến tôi ngạc nhiên là Trung Quốc lại quyết định gửi nó tham gia và muốn được quốc tế công nhận", theo Addison Snell, Giám đốc điều hành Intersect360 Research - công ty chuyên nghiên cứu về siêu máy tính.

Theo các thông tin kỹ thuật được công bố cùng kết quả xếp hạng, hệ thống LineShine không chứa bất kỳ chip AI tiên tiến nào. Nguyên nhân nhiều khả năng là các công cụ cần thiết để sản xuất những loại chip AI này vẫn đang nằm trong diện bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu.

"Trung Quốc muốn thuyết phục thế giới rằng các lệnh kiểm soát xuất khẩu là vô dụng, bằng cách hy vọng mọi người sẽ bỏ qua những chi tiết này", Jimmy Goodrich nhận xét.

Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia Trung Quốc chưa đưa ra phản hồi về câu chuyện trên.

Sơn Vân