Ung thư tuyến tiền liệt: AI có thể phát hiện chính xác hơn bác sĩ?
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra bước ngoặt trong chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt khi có thể phát hiện tổn thương với độ chính xác rất cao, thậm chí đạt mức đồng thuận tương đương các chuyên gia hàng đầu thế giới.
Ung thư tuyến tiền liệt là một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất ở nam giới trên toàn cầu. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của bệnh học số và trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực giải phẫu bệnh đang chứng kiến cuộc chuyển mình mạnh mẽ, giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán, giảm sai sót và hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.
AI đang thay đổi cách chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt
Trong nhiều năm, hệ thống phân độ Gleason được xem là "tiêu chuẩn vàng" để đánh giá mức độ ác tính của ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học chính xác, việc chỉ dựa vào điểm Gleason không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu tiên lượng và lựa chọn phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân.
Theo TS.BS Phạm Quốc Thắng, Bộ môn Mô phôi - Giải phẫu bệnh, Trường Đại học Y Dược TP.HCM giải phẫu bệnh hiện đại đã chuyển từ việc chỉ xác định có hay không có ung thư sang đánh giá toàn diện nhiều đặc điểm vi thể nhằm dự báo nguy cơ tiến triển của bệnh.
"Điểm Gleason vẫn rất quan trọng, nhưng không còn là yếu tố duy nhất. Nhiều đặc điểm mô học khác có giá trị tiên lượng mạnh, giúp bác sĩ lâm sàng lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế điều trị quá mức hoặc chưa đủ mức cần thiết", TS.BS Phạm Quốc Thắng cho biết.
Các khuyến cáo mới từ Hiệp hội Giải phẫu bệnh Tiết niệu (GUPS) và Hiệp hội Quốc tế về Giải phẫu bệnh Tiết niệu (ISUP) cũng đã bổ sung nhiều dấu hiệu tiên lượng bất lợi như cấu trúc dạng sàng (cribriform), ung thư biểu mô trong ống tuyến tiền liệt (IDC-P) hay phản ứng mô đệm đặc trưng. Những đặc điểm này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn mức độ nguy hiểm của khối u thay vì chỉ dựa vào điểm Gleason.
Theo chuyên gia, việc thống nhất tiêu chuẩn báo cáo giữa các tổ chức quốc tế giúp giảm khác biệt trong chẩn đoán, tạo cơ sở để bác sĩ điều trị xây dựng chiến lược điều trị phù hợp với từng người bệnh.
AI có thể phát hiện chính xác hơn bác sĩ?
Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại khóa đào tạo là khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giải phẫu bệnh.
Theo TS.BS Phạm Quốc Thắng, AI hiện có thể tự động phát hiện vùng nghi ngờ ung thư trên tiêu bản số hóa, định lượng tỷ lệ các mẫu Gleason, đo thể tích tổn thương và hỗ trợ phân loại nguy cơ.
Đặc biệt, dự án PANDA – cuộc thi quốc tế quy tụ hàng nghìn nhóm nghiên cứu phát triển AI trong chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt – cho thấy các thuật toán đạt mức đồng thuận rất cao với các chuyên gia giải phẫu bệnh hàng đầu thế giới, với hệ số khoảng 0,86–0,87.
Không chỉ dừng ở nghiên cứu, nhiều nền tảng AI như Paige Prostate, Galen Prostate hay DeepDx Prostate đã được cơ quan quản lý tại Hoa Kỳ và châu Âu phê duyệt để hỗ trợ đọc tiêu bản trong thực hành lâm sàng.
Theo TS.BS Phạm Quốc Thắng, AI có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, giảm sự khác biệt giữa các bác sĩ khi đọc tiêu bản và góp phần hạn chế những sai sót do yếu tố chủ quan.
"Từ góc độ chuyên môn, AI thực sự là một công cụ hỗ trợ rất mạnh. Nó có thể giúp bác sĩ phát hiện những tổn thương rất nhỏ, chuẩn hóa quy trình đánh giá và nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán. Tuy nhiên, AI không phải là người đưa ra kết luận cuối cùng", ông nhấn mạnh.
Dù AI đang cho thấy hiệu quả vượt trội trong nhiều nghiên cứu, TS.BS Phạm Quốc Thắng khẳng định công nghệ này không thể thay thế vai trò của bác sĩ giải phẫu bệnh.
Theo ông, AI được huấn luyện trên dữ liệu có sẵn nên vẫn có nguy cơ bỏ sót những trường hợp hiếm gặp hoặc đưa ra kết quả chưa phù hợp nếu gặp mẫu bệnh học phức tạp.
Quan trọng hơn, việc diễn giải kết quả mô bệnh học không chỉ dựa trên hình ảnh tiêu bản mà còn phải kết hợp thông tin lâm sàng, kết quả xét nghiệm, hình ảnh học và tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.
"AI chỉ là công cụ hỗ trợ ra quyết định. Trách nhiệm chuyên môn và quyết định cuối cùng vẫn thuộc về bác sĩ giải phẫu bệnh. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào AI, nguy cơ suy giảm kỹ năng chuyên môn của bác sĩ là điều cần được lưu ý", TS.BS Phạm Quốc Thắng chia sẻ.
Theo chuyên gia, mục tiêu của AI không phải thay thế con người mà giúp bác sĩ làm việc nhanh hơn, chính xác hơn và dành nhiều thời gian hơn cho những trường hợp khó.
Mở đường cho y học chính xác
Không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, AI còn đang được nghiên cứu để dự đoán nguy cơ tái phát sau điều trị, nhận diện các biến đổi phân tử như mất đoạn PTEN và hỗ trợ lựa chọn liệu pháp nội tiết phù hợp.
Đây được xem là nền tảng của y học chính xác, nơi mỗi bệnh nhân sẽ được xây dựng phác đồ điều trị dựa trên đặc điểm sinh học riêng thay vì áp dụng một mô hình chung.
Theo TS.BS Phạm Quốc Thắng, tương lai của giải phẫu bệnh sẽ là sự kết hợp giữa kinh nghiệm của bác sĩ với sức mạnh của trí tuệ nhân tạo.
"Những đặc điểm mô học bất lợi cần được nhận diện ngày càng tinh tế hơn và AI sẽ trở thành 'đôi mắt thứ hai' hỗ trợ bác sĩ trong quá trình chẩn đoán. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, người hưởng lợi cuối cùng chính là bệnh nhân, bởi họ sẽ có cơ hội được phát hiện bệnh sớm hơn, tiên lượng chính xác hơn và điều trị hiệu quả hơn", ông nhấn mạnh.
Trong bối cảnh số ca ung thư tuyến tiền liệt tiếp tục gia tăng trên thế giới, sự kết hợp giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên mới trong chẩn đoán và điều trị. AI có thể xử lý dữ liệu với tốc độ và độ chính xác ấn tượng, nhưng kinh nghiệm lâm sàng, tư duy chuyên môn và trách nhiệm của bác sĩ vẫn là yếu tố quyết định để đưa ra những lựa chọn tốt nhất cho từng người bệnh.