Kinh tế số mở đường hiện đại hoá thủy sản ĐBSCL

ĐBSCL từ lâu được xem là “thủ phủ thủy sản” của cả nước khi đóng góp hơn 70% sản lượng nuôi trồng thủy sản và trên 90% sản lượng cá tra xuất khẩu. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt và yêu cầu khắt khe từ các thị trường quốc tế, ngành thủy sản vùng đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng. Phát triển kinh tế số được xem là một trong những giải pháp đột phá nhằm gia tăng giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng nền thủy sản hiện đại, bền vững.

Chuyển đổi số từ ao nuôi đến thị trường

Những năm gần đây, công nghệ số đã từng bước thâm nhập vào hoạt động nuôi trồng thủy sản ở ĐBSCL. Nhiều doanh nghiệp và hộ nuôi đã sử dụng hệ thống cảm biến tự động để theo dõi chất lượng nước, kiểm soát nhiệt độ, độ pH, oxy hòa tan và các yếu tố môi trường khác theo thời gian thực.

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm, người nuôi có thể giám sát ao nuôi qua điện thoại thông minh, nhận cảnh báo sớm khi môi trường có dấu hiệu bất thường. Điều này giúp giảm đáng kể rủi ro dịch bệnh, tiết kiệm chi phí và nâng cao tỷ lệ sống của vật nuôi.

Cùng với đó, các phần mềm quản lý trang trại giúp số hóa toàn bộ quá trình sản xuất từ ghi chép nhật ký nuôi, quản lý thức ăn, thuốc thú y đến theo dõi tăng trưởng. Dữ liệu được lưu trữ liên tục tạo thành cơ sở quan trọng cho việc truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ ở khâu sản xuất, chuyển đổi số còn hiện diện trong hoạt động chế biến và tiêu thụ. Nhiều doanh nghiệp thủy sản đã ứng dụng mã QR, blockchain và các nền tảng thương mại điện tử để kết nối trực tiếp với khách hàng quốc tế. Những công nghệ này giúp minh bạch hóa chuỗi cung ứng, nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược

PGS.TS Huỳnh Trường Giang, Trường Thủy sản, Đại học Cần Thơ cho rằng: "Cuộc Cách mạng công nghiệp lần 4.0 đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với ngành thủy sản. Trong đó, dữ liệu sẽ trở thành nguồn tài nguyên quan trọng không kém đất đai hay nguồn nước trong tương lai".

“Trong mô hình nuôi trồng hiện đại, dữ liệu về môi trường, tăng trưởng vật nuôi, dịch bệnh, thị trường và chi phí sản xuất có giá trị rất lớn. Khi được phân tích bằng các công cụ số, dữ liệu sẽ hỗ trợ người nuôi đưa ra quyết định chính xác hơn, giảm rủi ro và gia tăng hiệu quả kinh tế”, PGS.TS Huỳnh Trường Giang nhận định.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) đang mở ra khả năng dự báo dịch bệnh, tối ưu hóa lượng thức ăn, tiết kiệm năng lượng và nâng cao năng suất nuôi trồng. Đây là những yếu tố giúp ngành thủy sản ĐBSCL chuyển từ sản xuất dựa trên kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu.

Theo TS. Phan Đình Khôi, Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ, kinh tế số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản.

TS Phan Đình Khôi cho rằng, việc kết nối dữ liệu giữa người nuôi, doanh nghiệp chế biến, đơn vị logistics và nhà nhập khẩu sẽ tạo nên hệ sinh thái số hoàn chỉnh. Hệ sinh thái này giúp giảm chi phí giao dịch, nâng cao hiệu quả quản trị và tăng khả năng thích ứng với biến động của thị trường.

Các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu minh bạch thông tin về nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và yếu tố môi trường. Chuyển đổi số là công cụ hữu hiệu để đáp ứng những yêu cầu đó, đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu thủy sản Việt Nam.

Hướng tới nền thủy sản xanh và bền vững

Bên cạnh giá trị kinh tế, công nghệ số còn góp phần thúc đẩy quá trình phát triển thủy sản xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

ĐBSCL là khu vực chịu tác động mạnh của xâm nhập mặn, sụt lún đất và thời tiết cực đoan. Việc ứng dụng các hệ thống giám sát môi trường tự động giúp người nuôi chủ động ứng phó với những biến động bất thường, hạn chế thiệt hại và giảm nguy cơ dịch bệnh.

Các nền tảng quản lý số cũng cho phép kiểm soát lượng thức ăn, hóa chất và nguồn nước sử dụng trong quá trình nuôi. Nhờ đó, chi phí sản xuất được giảm xuống trong khi lượng phát thải và tác động môi trường được kiểm soát tốt hơn.

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện đang tích hợp các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào chiến lược phát triển. Công nghệ số trở thành công cụ quan trọng giúp đo lường, giám sát và chứng minh các tiêu chí phát triển bền vững đối với khách hàng quốc tế.

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thủy sản

Dù có nhiều tiềm năng, quá trình phát triển kinh tế số trong ngành thủy sản ĐBSCL vẫn còn đối mặt với không ít thách thức. Phần lớn hộ nuôi có quy mô nhỏ, nguồn lực đầu tư hạn chế và trình độ tiếp cận công nghệ chưa đồng đều. Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực số vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.

GS.TS Vũ Ngọc Út, Hiệu trưởng Trường Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản.

Theo GS.TS Vũ Ngọc Út, các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng người nuôi cần được kết nối chặt chẽ hơn nhằm thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng các công nghệ mới.

“Chuyển đổi số không chỉ là trang bị thiết bị hay phần mềm mà là thay đổi toàn diện phương thức sản xuất và quản trị. Muốn thành công phải có hạ tầng dữ liệu đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và sự tham gia của tất cả các tác nhân trong chuỗi giá trị thủy sản”, GS.TS Vũ Ngọc Út nhấn mạnh.

Trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành xu thế toàn cầu, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào ngành thủy sản không chỉ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn cho toàn chuỗi ngành hàng. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thủy sản ĐBSCL tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường thế giới, đồng thời đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế xanh và bền vững của vùng trong những năm tới.

Văn Kim Khanh