Alibaba kiện Lầu Năm Góc làm căng thẳng quan hệ Mỹ - Trung

Vụ kiện Lầu Năm Góc không chỉ là nỗ lực bảo vệ danh tiếng và hoạt động kinh doanh của Alibaba, mà còn phản ánh sự leo thang mới trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, nơi ranh giới giữa thương mại, công nghệ và an ninh quốc gia ngày càng trở nên mong manh.

Alibaba bác bỏ việc Lầu Năm Góc cáo buộc liên hệ quân đội Trung Quốc

Alibaba đã đệ đơn kiện lên tòa án liên bang tại bang California, yêu cầu Bộ Quốc phòng Mỹ (DoD) hủy bỏ quyết định đưa tập đoàn này vào danh sách 1260H, danh sách các doanh nghiệp bị Washington cho là có liên hệ hoặc hỗ trợ cho tổ hợp công nghiệp quốc phòng Trung Quốc.

Theo lập luận của Lầu Năm Góc, Alibaba bị xếp vào nhóm "đóng góp cho chiến lược hợp nhất quân sự - dân sự" của Trung Quốc do công ty phải tuân thủ các quy định và cơ chế quản lý công nghệ của Bắc Kinh. Mỹ cho rằng sự hợp tác bắt buộc giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý tại Trung Quốc có thể khiến các công ty dân sự gián tiếp phục vụ lợi ích quốc phòng.

Tuy nhiên, Alibaba phản bác mạnh mẽ quan điểm này. Trong hồ sơ gửi tòa án, tập đoàn khẳng định quyết định của Bộ Quốc phòng Mỹ "không có cơ sở pháp lý và thực tế".

Doanh nghiệp nhấn mạnh rằng các thành viên hội đồng quản trị độc lập của Alibaba không có bất kỳ mối liên hệ nào với quân đội Trung Quốc. Công ty cũng cho biết việc tuân thủ quy định của cơ quan quản lý là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp hoạt động tại Trung Quốc, bao gồm cả các tập đoàn Mỹ đang kinh doanh tại nước này.

"Alibaba không phải là công ty quân sự Trung Quốc và cũng không phải một phần của bất kỳ chiến lược hợp nhất quân sự - dân sự nào", đại diện tập đoàn tuyên bố.

Theo Alibaba, các hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp tập trung vào thương mại điện tử, điện toán đám mây, thanh toán số và các dịch vụ công nghệ phục vụ khách hàng dân sự. Công ty cho rằng việc đồng nhất các hoạt động kinh doanh thương mại với mục đích quân sự là cách tiếp cận thiếu căn cứ.

Đáng chú ý, Alibaba còn cáo buộc Lầu Năm Góc đã đưa ra quyết định mà không thông báo trước hoặc tổ chức một phiên điều trần công bằng. Theo đơn kiện, công ty từng chủ động đề nghị gặp các quan chức quốc phòng Mỹ để giải thích những nghi vấn liên quan đến cáo buộc liên hệ quân đội, đồng thời cung cấp các tài liệu chứng minh đóng góp kinh tế của Alibaba đối với thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận hồ sơ, Bộ Quốc phòng Mỹ không đưa ra thêm yêu cầu bổ sung thông tin hay phản hồi nào trước khi công bố quyết định đưa Alibaba vào danh sách đen.

Danh sách đen công nghệ và cuộc đối đầu ngày càng gay gắt

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh Washington tiếp tục mở rộng các biện pháp kiểm soát đối với doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc.

Thời gian gần đây, Bộ Quốc phòng Mỹ đã bổ sung thêm hàng loạt tên tuổi lớn vào danh sách 1260H, bao gồm công cụ tìm kiếm Baidu, nhà sản xuất xe điện BYD và hãng xe điện Nio. Đây đều là những doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong chiến lược công nghệ của Trung Quốc.

Mặc dù việc xuất hiện trong danh sách không đồng nghĩa với các lệnh trừng phạt tài chính ngay lập tức, nhưng hậu quả thực tế có thể rất đáng kể.

Từ ngày 30/6 tới, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ bị cấm hoàn toàn giao dịch với các công ty nằm trong danh sách này. Quan trọng hơn, quy định còn mở rộng sang các nhà thầu quốc phòng Mỹ có chung công ty luật hoặc đơn vị vận động hành lang với doanh nghiệp bị liệt kê.

Theo Alibaba, đây mới là tác động nghiêm trọng nhất. Nếu các công ty luật hoặc đơn vị vận động hành lang tiếp tục đại diện cho Alibaba, họ có nguy cơ mất các hợp đồng quốc phòng béo bở với chính phủ Mỹ. Điều đó có thể buộc nhiều đối tác lâu năm của Alibaba tại Washington phải chấm dứt hợp tác.

Trong đơn kiện, tập đoàn mô tả quy định này giống như một "lệnh phong tỏa mềm", khiến doanh nghiệp gần như mất đi tiếng nói pháp lý và chính trị tại Mỹ đúng vào thời điểm cần bảo vệ quyền lợi của mình nhất.

Giới phân tích nhận định vụ kiện của Alibaba có thể trở thành một phép thử quan trọng đối với chính sách công nghệ của Washington. Nếu thành công, đây sẽ là tiền lệ giúp các doanh nghiệp Trung Quốc khác có cơ sở pháp lý để thách thức những quyết định tương tự trong tương lai.

Tuy nhiên, khả năng thắng kiện không hề dễ dàng. Trong nhiều năm qua, chính phủ Mỹ ngày càng xem công nghệ là một phần của an ninh quốc gia. Các chính quyền từ thời Donald Trump đến Joe Biden đều duy trì quan điểm cứng rắn với những doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong các lĩnh vực chiến lược như viễn thông, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, chất bán dẫn và xe điện.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng đẩy mạnh các chính sách tự chủ công nghệ nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ. Điều này khiến cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc không còn giới hạn trong thương mại mà đã mở rộng sang mọi lĩnh vực công nghệ then chốt.

Đối với Alibaba, vụ kiện lần này không chỉ liên quan đến danh tiếng doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược quốc tế hóa của tập đoàn. Trong bối cảnh mảng điện toán đám mây và AI đang được xem là động lực tăng trưởng mới, việc bị gắn với hình ảnh một doanh nghiệp có liên hệ quân sự có thể làm gia tăng áp lực từ khách hàng, đối tác và cơ quan quản lý tại nhiều quốc gia.

Khi cuộc chiến công nghệ Mỹ - Trung bước sang giai đoạn mới, kết quả vụ kiện của Alibaba có thể trở thành một dấu mốc quan trọng, phản ánh cách các nền kinh tế lớn cân bằng giữa yêu cầu an ninh quốc gia và nguyên tắc cạnh tranh thị trường trong kỷ nguyên số.

Bùi Tú