Nâng tầm vị thế nhờ chiến lược sở hữu trí tuệ quốc gia
Dự thảo mới định hướng chuyển đổi mạnh mẽ từ bảo hộ sang tạo giá trị, biến chiến lược sở hữu trí tuệ thành nguồn lực chiến lược để phát triển kinh tế bền vững trong kỷ nguyên số.
Việc đẩy mạnh chiến lược sở hữu trí tuệ đang trở thành yêu cầu cấp thiết để Việt Nam tự chủ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Ngày 17/6/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 51-KL/TW, tạo nền tảng tư duy mới cho công tác này. Theo đó, chiến lược sở hữu trí tuệ không còn dừng lại ở khía cạnh pháp lý đơn thuần mà được xác định là nguồn lực quốc gia quan trọng, là công cụ then chốt trong phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm đưa Việt Nam tiến vào kỷ nguyên mới, nơi trí tuệ và sáng tạo trở thành tài sản vô hình có giá trị cao nhất.
Thay đổi tư duy về chiến lược sở hữu trí tuệ quốc gia
Tại hội thảo góp ý Dự thảo Chiến lược SHTT đến năm 2030 vừa diễn ra, các chuyên gia nhấn mạnh 5 chuyển dịch chiến lược lớn. Quan trọng nhất là việc chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo hệ sinh thái, và từ việc chỉ tập trung bảo hộ quyền sang khai thác tối đa giá trị tài sản trí tuệ. Điều này thể hiện sự thay đổi sâu sắc trong việc nhìn nhận quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) không chỉ là tấm khiên bảo vệ mà còn là động lực tăng trưởng bền vững cho mọi ngành nghề.
Thay vì hội nhập thụ động, Việt Nam hướng tới hội nhập có chọn lọc, gắn kết chặt chẽ với lợi ích tự chủ chiến lược. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, việc hoàn thiện thể chế đi trước một bước là điều kiện tiên quyết. Hệ thống pháp luật cần được rà soát, sửa đổi để đáp ứng yêu cầu của các mô hình kinh tế mới, giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh từ dữ liệu lớn, tài sản số và công nghệ bán dẫn. Sự thay đổi này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ từ các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp để đảm bảo rằng quyền lợi của người sáng tạo luôn được bảo vệ trong một môi trường cạnh tranh công bằng.
Khơi thông thị trường
Một trong những điểm nhấn của Kết luận 51-KL/TW là nhiệm vụ phát triển thị trường quyền SHTT và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Thực tế hiện nay, nhiều kết quả nghiên cứu khoa học vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi trong kinh doanh. Để khắc phục, cần xây dựng cơ chế định giá quyền SHTT minh bạch, đưa các bằng sáng chế, kiểu dáng công nghiệp trở thành tài sản có giá trị thực tế trong việc huy động vốn, góp vốn và đầu tư phát triển doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư mạnh mẽ cho nghiên cứu và phát triển (R&D). Nhà nước sẽ đóng vai trò hỗ trợ thông qua các chính sách cụ thể, ban hành Chương trình quốc gia về phát triển SHTT. Sự kết nối giữa kết quả nghiên cứu và nhu cầu thị trường sẽ tạo ra chuỗi giá trị khép kín, thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ cấp độ doanh nghiệp đến quốc gia. Khi thị trường SHTT vận hành hiệu quả, đó sẽ là đòn bẩy để các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao giá trị thặng dư, tạo ra những sản phẩm "Make in Vietnam" có sức cạnh tranh toàn cầu.
Thiết lập kỷ cương thực thi
Xây dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo và bảo vệ quyền SHTT trong toàn xã hội là mục tiêu quan trọng tiếp theo. Các hành vi xâm phạm như sao chép, đạo văn trong học thuật, sử dụng phần mềm trái phép cần bị phê phán và xử lý nghiêm minh. Để thực thi hiệu quả, Bộ Chính trị chỉ đạo tăng cường phối hợp liên ngành giữa Công an, Hải quan, Quản lý thị trường, Tòa án và các cơ quan liên quan, đặc biệt là trên không gian mạng.
Đáng chú ý, dự thảo chiến lược đề xuất nghiên cứu hình thành cơ chế tài phán chuyên sâu về SHTT. Việc củng cố năng lực cho các tòa chuyên trách sẽ giúp giải quyết nhanh chóng, chính xác các tranh chấp phức tạp, tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và người sáng tạo. Đồng thời, cơ chế này cần bảo đảm sự hài hòa giữa việc bảo vệ quyền lợi cá nhân với yêu cầu phổ cập tri thức, lợi ích chung của xã hội. Việc thực thi nghiêm minh pháp luật SHTT không chỉ bảo vệ người sáng tạo mà còn là thông điệp mạnh mẽ về một quốc gia thượng tôn pháp luật trong hội nhập.
Bảo vệ an ninh quốc gia qua chiến lược mới
Trong quá trình hội nhập quốc tế, việc bảo đảm an ninh quốc gia về công nghệ, dữ liệu và bí mật kinh doanh là nhiệm vụ then chốt. Chiến lược mới nhấn mạnh sự chủ động, tích cực trong việc thực hiện cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia. Việc đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trong lĩnh vực SHTT cũng được đặt ra để bảo vệ lợi ích quốc gia trước những thách thức từ tội phạm xuyên quốc gia. Sự an toàn về dữ liệu và quyền sở hữu công nghệ chính là nền tảng để giữ vững vị thế của Việt Nam trước các biến động địa chính trị phức tạp.
Việc bảo hộ SHTT giờ đây phải đi đôi với phát triển công nghệ chiến lược. Các đơn vị chức năng cần chú trọng đến các công nghệ lõi, từ công nghệ bán dẫn đến năng lượng xanh, nhằm xây dựng hàng rào bảo vệ vững chắc cho các thành tựu quốc gia.
Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trong Kết luận 51-KL/TW và chiến lược mới sẽ giúp Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. SHTT không còn là một khái niệm trừu tượng mà trở thành nguồn lực trực tiếp đóng góp vào doanh thu, năng suất và vị thế của Việt Nam trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Với sự vào cuộc quyết liệt của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, Việt Nam đang tiến tới một tương lai nơi giá trị sáng tạo được tôn vinh và trở thành động lực chính của sự phát triển phồn vinh.
Đây là hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì, tầm nhìn chiến lược và tinh thần đổi mới sáng tạo không ngừng từ mỗi cá nhân, tổ chức để đưa đất nước vươn tới tầm cao mới.