Cuộc chiến giành nhân tài AI của Mỹ và Trung Quốc khốc liệt thế nào?

Trong kỉ nguyên AI, mối quan tâm hàng đầu của giới công nghệ thời gian qua là chip AI, trung tâm dữ liệu khổng lồ và hàng trăm tỉ USD đầu tư vào năng lực tính toán. Bị Mỹ siết xuất khẩu chip tiên tiến, Trung Quốc dốc sức tự phát triển chip nội địa.

Thế nhưng, chip không còn là chiến trường duy nhất. Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn mới, nơi nhân tài trở thành nguồn lực chiến lược quan trọng không kém phần cứng, dữ liệu hay năng lực tính toán. Nếu chip là nhiên liệu của AI thì những nhà khoa học, kỹ sư và kiến trúc sư hệ thống mới là người quyết định cỗ máy đó có thể chạy nhanh đến đâu.

Đó là lý do vì sao cả Thung lũng Silicon (Mỹ) lẫn các hãng công nghệ Trung Quốc đều lao vào một cuộc chiến săn nhân tài chưa từng có.

Cuộc chiến giành nhân tài AI khốc liệt ở Thung lũng Silicon

Thực tế cho thấy AI là ngành mà khoảng cách giữa người giỏi nhất và phần còn lại lớn hơn rất nhiều so với các lĩnh vực công nghệ truyền thống. Một nhóm vài chục nhà nghiên cứu xuất sắc có thể tạo ra mô hình AI tiên tiến, điều mà hàng nghìn kỹ sư bình thường không làm được.

Trong podcast No Priors phát sóng gần đây, Mark Zuckerberg cho rằng một nhóm nhỏ gồm những nhà nghiên cứu xuất sắc hoàn toàn có thể tạo ra những tiến bộ đáng kể về AI, khi các công ty ở Thung lũng Silicon đang chi những khoản tiền khổng lồ để chiêu mộ chuyên gia.

"Để đạt được tiến bộ trong AI, bạn không cần đến hàng trăm hay hàng nghìn nhà nghiên cứu AI. Tôi nghĩ chỉ với một nhóm thật sự mạnh gồm khoảng hơn 12 người, hoặc vài chục người, bạn đã có thể tạo ra những bước đột phá", Giám đốc điều hành Meta nhấn mạnh.

Thế nên, các hãng công nghệ ngày nay đang cạnh tranh để thu hút và giữ chân những bộ óc ưu tú nhất.

Tại Mỹ, cuộc chiến này cũng diễn ra khốc liệt chưa từng có. Google vừa liên tiếp chứng kiến hai tên tuổi AI hàng đầu rời để gia nhập đối thủ. Tuần trước, Noam Shazeer - Phó chủ tịch kỹ thuật kiêm đồng lãnh đạo dự án Gemini - thông báo rời Google để gia nhập OpenAI. Sau đó không lâu, John Jumper - Phó chủ tịch Google DeepMind và chuyên gia kỹ thuật cấp cao - cho biết sẽ chuyển sang Anthropic. Điều đó cho thấy ngay cả những tập đoàn công nghệ lớn nhất cũng có thể bị đối thủ AI lôi kéo nhân sự quan trọng.

Điều hấp dẫn các nhà nghiên cứu AI không chỉ là mức lương. Hiện nay, quyền sở hữu cổ phần tại những công ty AI nổi tiếng còn chưa niêm yết như OpenAI hay Anthropic có sức hút rất lớn. Giá trị cổ phần tại các công ty này chắc chắn sẽ tăng mạnh nếu họ tiếp tục dẫn đầu cuộc đua AI và tiến hành IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng) trong năm nay. Đây là lý do nhiều người sẵn sàng rời Google hay Meta để đến với các startup AI có quy mô nhỏ hơn nhưng tiềm năng tăng trưởng lớn hơn.

Trung Quốc săn nhân tài AI từ Mỹ đến Singapore

Ở phía bên kia Thái Bình Dương, Trung Quốc đang triển khai chiến lược hoàn toàn khác.

Nếu Mỹ sở hữu lợi thế về các phòng nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, Trung Quốc hiểu rằng họ cần bù đắp khoảng cách bằng cách thu hút nhân tài ở quy mô lớn nhất có thể.

Không phải ngẫu nhiên mà trong một năm qua, hàng loạt nhà nghiên cứu AI từng làm việc tại OpenAI, Google hay các trường đại học hàng đầu của Mỹ đã về nước làm việc cho Tencent, ByteDance, Alibaba, MiniMax hay Z.ai.

Một ví dụ tiêu biểu là Yao Shunyu, cựu nhà nghiên cứu OpenAI, trở thành nhà khoa học AI trưởng của Tencent với tham vọng xây dựng AGI ngay tại Trung Quốc. AGI được xem là dạng AI có năng lực tương đương hoặc vượt con người trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

“Mục tiêu cá nhân của tôi là xây dựng tại Trung Quốc một tổ chức nghiên cứu AGI mang tính dài hạn”, Yao Shunyu cho biết. Ông gia nhập Tencent năm ngoái sau khi rời OpenAI.

Tại sự kiện hôm 5/6 ở thủ đô Bắc Kinh, Yao Shunyu đã thảo luận về giai đoạn phát triển tiếp theo của AI trên sân khấu với Dowson Tong (lãnh đạo mảng điện toán đám mây Tencent).

Theo Yao Shunyu, để hiện thực hóa AGI cần kết hợp ba yếu tố: Nền tảng tri thức cơ bản, sản phẩm thực tế và những nghiên cứu tiên phong ở lĩnh vực công nghệ tiên tiến.

“Tôi không cho rằng ChatGPT hay Claude sẽ là những siêu ứng dụng duy nhất”, Yao Shunyu nói, đồng thời cho rằng thị trường AI vẫn còn tiềm năng chưa được khai thác trị giá hàng nghìn tỉ USD.

Ông nhận định hiệu năng của công cụ AI là yếu tố quan trọng nhất, tiếp theo là chi phí. Theo Yao Shunyu, Trung Quốc nên tập trung vào các mô hình AI nhỏ gọn hơn nhưng có hiệu năng ổn định và đáng tin cậy trong các tác vụ nền tảng.

Sự bất ổn trong chính sách nhập cư của Mỹ cũng khiến nhiều người Trung Quốc lựa chọn quay về quê hương làm việc, dù mức lương có thể thấp hơn.

Không những thế, Trung Quốc đang tăng cường đầu tư để thu hút nhân tài và chi nhiều hơn cho nghiên cứu cơ bản nhằm thúc đẩy các đột phá khoa học trong 5 năm tới.

Một số thương vụ tuyển dụng gần đây đã thu hút sự chú ý lớn.

Theo các nguồn tin, Alibaba đã chiêu mộ nhà nghiên cứu Hao Zhou từ Google DeepMind để hỗ trợ phát triển dòng mô hình Qwen.

Ông Wu Yonghui, Phó chủ tịch nghiên cứu Google DeepMind, đã rời Mỹ để lãnh đạo bộ phận nghiên cứu tại ByteDance Seed vào tháng 2/2025. ByteDance Seed là bộ phận nghiên cứu AI tiên tiến của ByteDance, công ty mẹ TikTok.

Moonshot AI, công ty khởi nghiệp phát triển mô hình Kimi được sáng lập bởi Yang Zhilin, người từng làm việc tại Meta AI và Google Brain.

Sự trở về Trung Quốc của những nhà nghiên cứu từng được đào tạo và làm việc tại Mỹ phản ánh xu hướng "hồi hương chất xám" đang ngày càng rõ nét.

Không chỉ săn người tại Mỹ, các tập đoàn Trung Quốc còn mở rộng cuộc đua sang Singapore.

Singapore đang nổi lên như một "trạm trung chuyển" của nhân tài AI châu Á. Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Công nghệ Nanyang đào tạo lượng lớn nghiên cứu sinh quốc tế, trong đó có nhiều người gốc Trung. Thay vì cạnh tranh trực diện với các công ty Mỹ ngay trên đất khách, ByteDance, Alibaba, Huawei và nhiều doanh nghiệp khác tích cực tuyển dụng ngay tại Singapore với những gói lương trị giá hàng triệu nhân dân tệ mỗi năm.

Một số công ty Trung Quốc đang cố xây dựng một nguồn cung nhân tài ổn định cho ít nhất 10 năm tới.

Giữ chân nhân tài AI bằng cổ phần

Việc tuyển dụng nhân tài AI là chưa đủ, mà giữ chân được họ trước sự lôi kéo từ đối thủ còn khó khăn hơn. Điều này được thể hiện rõ qua động thái hiếm thấy của ByteDance.

Lần đầu tiên trong lịch sử, công ty mẹ TikTok phát hành loại cổ phiếu đặc biệt dành riêng cho nhân viên ByteDance Seed thay vì cổ phiếu của toàn tập đoàn. Theo đó, giá trị tài sản của các chuyên gia gắn trực tiếp với thành công từ chính phòng nghiên cứu AI, thay vì phụ thuộc vào TikTok hay các mảng kinh doanh khác.

Trong giới công nghệ, quyền chọn mua cổ phiếu vốn luôn là công cụ giữ chân nhân tài. Thế nhưng, ByteDance còn tiến thêm một bước khi thiết kế cơ chế để những nhà nghiên cứu AI hưởng thành quả trực tiếp từ các đột phá mà chính họ tạo ra. Điều đó phản ánh mức độ khốc liệt của cuộc chiến nhân tài.

Các doanh nghiệp không còn chỉ trả lương cao mà còn chia sẻ quyền sở hữu. Thậm chí, một số phòng nghiên cứu AI ngày nay vận hành gần giống các startup độc lập nằm bên trong tập đoàn.

Điều đáng chú ý là việc cạnh tranh giành nhân tài AI đang diễn ra song song với cuộc chiến chip.

Khi Mỹ siết xuất khẩu GPU (bộ xử lý đồ họa) Nvidia, nhiều người từng cho rằng đây sẽ là rào cản lớn nhất với AI Trung Quốc. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Trung Quốc đang chứng minh rằng họ không chỉ tìm cách tối ưu thuật toán để giảm phụ thuộc vào phần cứng mà còn đầu tư rất mạnh vào con người.

Sự phát triển nhanh của DeepSeek, Z.ai, MiniMax hay Moonshot AI đều cho thấy một điểm chung: Phía sau các mô hình AI cạnh tranh với OpenAI và Anthropic là nhóm nhà nghiên cứu được quy tụ từ nhiều phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới.

Trong tuần này, DeepSeek tiếp tục công bố kế hoạch tăng gấp đôi quy mô nhân sự sau khi huy động được khoảng 50 tỉ nhân dân tệ (hơn 7 tỉ USD), trong khi Z.ai chuẩn bị niêm yết kép tại Hồng Kông và Thượng Hải để huy động thêm nguồn lực cho tham vọng AGI.

DeepSeek hiện được định giá khoảng 400 tỉ nhân dân tệ (khoảng 59 tỉ USD) sau khi huy động được khoảng 50 tỉ nhân dân tệ trong vòng gọi vốn Series A gần đây. Theo trang SCMP, vòng gọi vốn lần này sẽ giúp thiết lập mức định giá chính thức cho DeepSeek, từ đó nhân viên có thể xác định rõ giá trị cổ phần mà họ đang nắm giữ. Điều này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng chảy máu chất xám tại DeepSeek trong bối cảnh cuộc chiến nhân tài AI ngày càng khốc liệt.

Các công ty AI Mỹ cũng không hề đứng yên. OpenAI, Anthropic, Google DeepMind hay Meta vẫn là điểm đến hấp dẫn nhất với giới nghiên cứu AI toàn cầu. Tuy nhiên, họ đang phải đối mặt với một thách thức mới là chính sách nhập cư của Mỹ.

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu việc cấp thị thực (visa) cho lao động trình độ cao trở nên khó khăn hơn, Mỹ có nguy cơ đánh mất lợi thế lớn nhất của mình là khả năng thu hút những bộ óc xuất sắc từ khắp thế giới.

Lịch sử Thung lũng Silicon cho thấy phần lớn các đột phá công nghệ đều được tạo ra bởi những người nhập cư. AI cũng không phải ngoại lệ.

Do đó, trong cuộc đua AI với Trung Quốc, lợi thế của Mỹ không chỉ nằm ở Nvidia, OpenAI hay Google mà còn ở khả năng tiếp tục trở thành nơi quy tụ nhân tài toàn cầu.

Sơn Vân