Vì sao cựu CEO Google lo ngại AI Trung Quốc chạy theo mã nguồn mở?

Phát biểu lo ngại AI Trung Quốc chạy theo mã nguồn mở của cựu CEO Google nhanh chóng làm dấy lên nhiều phản ứng trái chiều, đồng thời phản ánh cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn mới, nơi công nghệ, địa chính trị và quyền lực kinh tế ngày càng đan xen.

Cựu CEO Google: AI Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách quá nhanh

Trong một hội nghị do tổ chức nghiên cứu Special Competitive Studies Project (SCSP) của Mỹ tổ chức hồi tháng 5, cựu CEO Google Eric Schmidt đã đưa ra đánh giá đáng chú ý về cục diện AI toàn cầu.

Ông cho biết khi còn tham gia Hội đồng An ninh Quốc gia về AI của Mỹ, Washington từng triển khai hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip nhằm kìm hãm sự phát triển của trí tuệ nhân tạo Trung Quốc. "Chúng tôi đã rất thành công trong một thời gian và tôi hoàn toàn ủng hộ chính sách đó", Schmidt nói.

Tuy nhiên, theo ông, chiến lược này đang dần mất hiệu quả. Schmidt thừa nhận các công ty Trung Quốc đã phát triển được những mô hình AI có năng lực tiệm cận hàng đầu thế giới dù chỉ sử dụng phần cứng kém mạnh hơn đáng kể so với Mỹ.

"Năm ngoái tôi từng nghĩ Trung Quốc chậm hơn Mỹ khoảng một đến hai năm. Nhưng những phân tích gần đây cho thấy khoảng cách chỉ còn khoảng sáu tháng - gần như không đáng kể trong thế giới AI", ông nhận định.

Điều khiến Schmidt bày tỏ lo ngại nhất không phải tốc độ phát triển, mà là cách tiếp cận của Trung Quốc. "Một điều tôi không thích là AI của họ hoàn toàn mã nguồn mở. Điều đó đồng nghĩa hệ thống phần lớn nằm ngoài tầm kiểm soát và chúng tôi không thể kiểm soát nó theo bất kỳ cách nào".

Phát biểu này ngay lập tức thu hút sự chú ý bởi nó cho thấy nỗi lo của một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong ngành công nghệ Mỹ không chỉ nằm ở năng lực AI của Trung Quốc mà còn ở mô hình phát triển mở, cho phép bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận, tùy biến và triển khai.

Đây cũng không phải lần đầu Schmidt cảnh báo về "mối đe dọa AI Trung Quốc". Trong nhiều năm qua, ông thường xuyên vận động Quốc hội và Nhà Trắng tăng đầu tư vào AI, bán dẫn và mạng 5G bằng cách nhấn mạnh sự cạnh tranh ngày càng gay gắt với Bắc Kinh.

Một số cuộc điều tra trước đây của truyền thông Mỹ cũng từng đặt câu hỏi về vai trò của Schmidt trong "cánh cửa xoay" giữa giới công nghệ và chính sách, khi ông vừa tham gia các hội đồng cố vấn quốc phòng, vừa có lợi ích đầu tư tại nhiều doanh nghiệp công nghệ.

Cộng đồng mạng phản ứng: Đây là cuộc chiến kiểm soát AI toàn cầu

Đoạn video phát biểu của Schmidt sau đó được chia sẻ rộng rãi trên nền tảng X và Reddit, tạo nên làn sóng tranh luận. Nhiều người cho rằng phát biểu của ông đã vô tình bộc lộ mục tiêu lớn hơn của Mỹ trong cuộc đua AI.

Một tài khoản trên X bình luận rằng điều Schmidt thực sự muốn nói là: "Kịch bản lí tưởng là AI nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ và càng ít quốc gia có khả năng chống lại điều đó càng tốt".

Không ít ý kiến cho rằng vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ mã nguồn mở, mà ở việc mô hình này có thể phá vỡ lợi thế độc quyền của các tập đoàn AI Mỹ.

Một số bình luận thậm chí nhận định giới công nghệ Mỹ lo ngại AI mã nguồn mở của Trung Quốc sẽ khiến các doanh nghiệp khó duy trì mức phí sử dụng cao như hiện nay.

Trên Reddit, nhiều người dùng cho biết họ ưu tiên sử dụng các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc như DeepSeek thay vì những hệ thống đóng từ các công ty Mỹ.

Theo họ, mô hình mở giúp cộng đồng kiểm tra, cải tiến và triển khai AI linh hoạt hơn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào một số ít doanh nghiệp sở hữu công nghệ độc quyền.

Hai con đường phát triển AI đang dần hình thành

Cuộc tranh luận xung quanh phát biểu của Eric Schmidt cũng phản ánh sự khác biệt ngày càng rõ nét giữa chiến lược AI của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo phân tích của tạp chí Foreign Policy, Mỹ hiện vẫn tập trung theo đuổi mục tiêu phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) - những hệ thống có khả năng suy luận và giải quyết vấn đề ở mức ngang hoặc vượt con người.

Trong khi đó, Trung Quốc đang ưu tiên phát triển các mô hình AI có chi phí thấp hơn, dễ triển khai hơn và nhanh chóng tích hợp vào sản xuất, thương mại điện tử, dịch vụ công cũng như nhiều lĩnh vực kinh tế khác.

Nói cách khác, nếu Mỹ đặt cược vào việc tạo ra AI mạnh nhất thế giới, thì Trung Quốc lại tập trung phổ cập AI vào đời sống và doanh nghiệp với tốc độ nhanh nhất.

Foreign Policy cho rằng khoảng cách công nghệ giữa hai nước có thể sẽ tiếp tục thu hẹp nếu Washington chỉ chú trọng nghiên cứu mà không thúc đẩy việc triển khai rộng rãi hệ sinh thái AI của mình trên phạm vi toàn cầu.

Điều này khiến cuộc đua AI ngày càng vượt khỏi phạm vi nghiên cứu khoa học đơn thuần. Các quốc gia không chỉ cạnh tranh về năng lực mô hình, chip bán dẫn hay sức mạnh tính toán, mà còn cạnh tranh để xác lập tiêu chuẩn công nghệ, hệ sinh thái phần mềm và mức độ ảnh hưởng đối với nền kinh tế số toàn cầu.

Trong hoàn cảnh đó, tranh luận về mã nguồn mở hay mã nguồn đóng không còn đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật. Nó phản ánh hai triết lí phát triển AI khác nhau: Một bên ưu tiên kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ lợi thế công nghệ và an ninh quốc gia; bên kia đặt cược vào việc mở rộng khả năng tiếp cận để thúc đẩy tốc độ phổ cập và đổi mới.

Khi AI ngày càng trở thành hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số, cuộc cạnh tranh giữa hai mô hình này nhiều khả năng sẽ định hình tương lai của ngành công nghệ trong nhiều năm tới.

Bùi Tú