Tầm nhìn và nhiệm vụ Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia

Ngày 25/6/2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 229/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia, mở ra một định hướng quan trọng, mang tính đột phá cho công tác quản lý, tài trợ nghiên cứu và phát triển tiềm lực khoa học của đất nước. Đây là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới, nơi khoa học công nghệ đóng vai trò là động lực chủ chốt.

Tầm nhìn chiến lược và mục tiêu hoạt động

Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia được định hình với tầm nhìn trở thành một tổ chức tài trợ nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp, đảm bảo tính độc lập, minh bạch và cạnh tranh cao theo các chuẩn mực quốc tế. Mục tiêu cốt lõi của Quỹ là góp phần thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới, giúp Việt Nam giải quyết hiệu quả các bài toán phát triển kinh tế - xã hội ở quy mô quốc gia, có tính liên ngành và liên vùng sâu rộng.

Thông qua cơ chế tài trợ và đặt hàng các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, Quỹ hướng tới việc nâng cao toàn diện năng lực khoa học và công nghệ quốc gia. Tầm nhìn này bao gồm việc hình thành trí thức nền tảng, góp phần làm chủ được một số công nghệ lõi, công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Đồng thời, Quỹ đóng vai trò "bà đỡ" trong việc phát triển đội ngũ nhà khoa học tài năng, nhà khoa học trẻ, các nhóm nghiên cứu mạnh, và hình thành được một số trung tâm nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ có uy tín, có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Nhiệm vụ trọng tâm của Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia

Theo Nghị định 229/2026/NĐ-CP, nhiệm vụ của Quỹ Phát triển KH&CN quốc gia rất đa dạng, bao gồm việc tiếp nhận và quản lý các nguồn lực tài chính từ ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, Quỹ có quyền tiếp nhận, quản lý và sử dụng các nguồn tài chính ngoài ngân sách nhà nước theo thỏa thuận với bên đóng góp, bảo đảm tuân thủ các quy định về tài trợ, đặt hàng và quy chế chi tiêu nội bộ minh bạch.

Quỹ thực hiện chức năng hỗ trợ quản lý nhà nước trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thực hiện chế độ báo cáo, kế toán theo đúng quy định. Quỹ có quyền kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả và tác động của việc thực hiện cũng như sử dụng kinh phí của các nhiệm vụ khoa học được tài trợ. Đặc biệt, Quỹ có quyền đình chỉ, hoặc trình cơ quan có thẩm quyền đình chỉ việc tài trợ, đặt hàng, cấp kinh phí hoặc thu hồi kinh phí đã cấp khi phát hiện các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định hiện hành.

Một trong những nhiệm vụ mới và quan trọng là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa việc giám sát mà còn nâng cao tính công khai, minh bạch trong sử dụng nguồn lực tài chính công. Quỹ cũng có nhiệm vụ tham gia, thực hiện cơ chế liên kết đồng tài trợ với các quỹ khác, doanh nghiệp hoặc các tổ chức quốc tế, tạo ra một hệ sinh thái tài trợ thông suốt từ trung ương đến địa phương.

Nguyên tắc tổ chức và quản lý tài chính bền vững

Hoạt động của Quỹ bảo đảm tuân thủ pháp luật, phù hợp với chiến lược, quy hoạch và định hướng phát triển khoa học, công nghệ của quốc gia. Tổ chức bộ máy của Quỹ được yêu cầu phải tinh gọn, chuyên nghiệp, gắn chặt quyền hạn với trách nhiệm giải trình của tập thể và cá nhân. Mọi hoạt động tài trợ, đặt hàng của Quỹ đều phải thực hiện thông qua đánh giá chuyên môn độc lập, bảo đảm tự chủ học thuật, khách quan và cạnh tranh.

Về quản lý tài chính, kinh phí ngân sách nhà nước cấp cho Quỹ được bố trí hằng năm trong dự toán chi sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc giao dự toán được thực hiện theo tổng mức, không gắn với danh mục nhiệm vụ cụ thể tại thời điểm giao, giúp Quỹ linh hoạt trong việc phân bổ nguồn lực. Một nguyên tắc quan trọng khác là ngân sách nhà nước sử dụng cho tài trợ sẽ giảm dần tương ứng với mức độ hoàn thiện của kết quả nghiên cứu và khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách của các đề tài, dự án.

Quỹ thực hiện quản lý dựa trên kết quả đầu ra và hiệu quả thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc đảm bảo sự hài hòa giữa các nghiên cứu có tính kế thừa, rủi ro thấp với các nghiên cứu có tính tiên phong, đột phá, rủi ro cao. Đặc biệt, Quỹ chấp nhận rủi ro khoa học trong phạm vi kiểm soát, nhằm khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và tôn trọng quy luật đặc thù của hoạt động khoa học công nghệ. Ngoài ra, Quỹ còn xây dựng các cơ chế khuyến khích đặc thù đối với các nhà khoa học nữ, góp phần thúc đẩy bình đẳng và đa dạng trong nghiên cứu khoa học.

Nhìn chung, với khung pháp lý mới, Quỹ không chỉ là một kênh cấp vốn, mà thực sự trở thành một hạt nhân thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Sự minh bạch, chuyên nghiệp và tầm nhìn xa trong các chính sách này hứa hẹn sẽ đưa khoa học Việt Nam vươn xa, đóng góp trực tiếp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nam Phong