Robot là chìa khóa giúp AI phát huy hết tiềm năng

Kể từ khi chatbot ChatGPT của OpenAI ra mắt cách đây ba năm rưỡi, thế giới đã dần quen thuộc với các mô hình ngôn ngữ lớn. Công nghệ này đang giúp con người thực hiện công việc nhanh hơn và hiệu quả hơn, từ xử lý các công việc hành chính cá nhân, nghiên cứu cho đến hỗ trợ chẩn đoán y khoa. Tuy nhiên, tiềm năng thực sự của AI còn vượt xa những chatbot thông minh như ChatGPT.

Thay vì chỉ tạo ra nội dung số, các cỗ máy được trang bị AI còn có thể tự thực hiện các hành động trong thế giới thực nhờ camera và hệ thống cảm biến. Những ứng dụng tiêu biểu bao gồm thiết bị thông minh, xe tự hành và robot hình người. Các hệ thống này hoạt động dựa trên mô hình thế giới, tức mô hình có khả năng hiểu cách các vật thể di chuyển, tương tác và phản ứng với nhau. Điều này khác với mô hình ngôn ngữ lớn, vốn chủ yếu hoạt động giống như một cỗ máy dự đoán từ hoặc câu tiếp theo trong văn bản. Các mô hình thế giới được huấn luyện bằng cả dữ liệu thu thập từ thực tế lẫn dữ liệu mô phỏng.

Ở các quốc gia phát triển, nơi nền kinh tế chủ yếu dựa vào ngành dịch vụ, việc AI được đầu tư mạnh để hỗ trợ các công việc trí óc như viết lách, phân tích hay nghiên cứu là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, giá trị kinh tế lớn hơn nhiều có thể đến từ việc đưa AI vào thế giới thực, đặc biệt là trong các nhà máy, nơi công nghệ này có thể trực tiếp tạo ra giá trị cho quá trình sản xuất, theo Tej Parikh - nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh.

AI vật lý hứa hẹn tạo cú hích năng suất lớn hơn chatbot

Trước hết, AI trong lĩnh vực sản xuất có thể tạo ra mức tăng năng suất rất đáng kể.

Daniela Rus, Giám đốc Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ nhân tạo (CSAIL) thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), cho rằng: "Mô hình ngôn ngữ lớn có thể mang lại hiệu quả nhanh hơn trong ngắn hạn. Song về lý thuyết, AI vật lý có tiềm năng cải thiện năng suất lớn hơn trong dài hạn vì giải quyết những điểm nghẽn trong thế giới vật chất. Suy cho cùng, phần lớn thời gian lao động của con người vẫn dành để thao tác với thế giới vật chất, chứ không phải xử lý dữ liệu".

Nhiều quốc gia phát triển ở châu Âu và châu Á từ lâu đã đưa robot vào dây chuyền lắp ráp nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, AI giúp robot không chỉ thực hiện các thao tác lặp đi lặp lại mà còn có thể học hỏi và thích nghi trong những môi trường sản xuất, xây dựng hay logistics phức tạp. Điều này giúp nâng cao hiệu quả, cải thiện chất lượng sản phẩm và rút ngắn đáng kể thời gian chuyển đổi giữa các dây chuyền sản xuất những sản phẩm khác nhau.

Những ứng dụng ban đầu đã cho thấy tiềm năng rất rõ ràng.

Foxconn, công ty Đài Loan chuyên sản xuất thiết bị điện tử phức tạp, gồm cả iPhone, cho biết các cánh tay robot được trang bị AI có khả năng tự điều chỉnh nhờ hệ thống thị giác máy tính đã giúp rút ngắn thời gian lắp ráp tới 30%, đồng thời giảm tỉ lệ lỗi khoảng 25%.

Trong khi đó, Amazon triển khai các đội robot vận chuyển hàng hóa sử dụng AI tại nhà kho ở Mỹ. Các robot này đã học được cách tự tránh con người và chướng ngại vật đang di chuyển, qua đó giảm khoảng 10% thời gian di chuyển trong kho.

Robot tích hợp AI giúp giải bài toán thiếu lao động và tăng sức cạnh tranh

Bên cạnh việc tăng năng suất, robot tích hợp AI còn có thể giúp giải quyết tình trạng thiếu lao động tại các nước phát triển.

Nguồn nhân lực có trình độ đại học hiện vẫn khá dồi dào với các công việc dịch vụ dựa trên tri thức - nhóm ngành đang chịu tác động trực tiếp từ sự bùng nổ của mô hình ngôn ngữ lớn. Ngược lại, các nhà sản xuất thường xuyên cho biết thiếu lao động là một trong những rào cản lớn nhất với hoạt động sản xuất.

Theo khảo sát năm 2026 của hãng tư vấn Capgemini, hơn một nửa lãnh đạo các doanh nghiệp công nghiệp cho biết tình trạng thiếu lao động, chi phí nhân công và các quy định pháp lý sẽ nằm trong 5 lý do hàng đầu khiến họ triển khai AI vật lý.

Ngoài ra, các cỗ máy tự động còn có thể thực hiện những công việc sửa chữa chuyên biệt trong các môi trường nguy hiểm mà con người khó hoặc không thể làm việc an toàn.

Trong dài hạn, những căng thẳng chính trị liên quan đến chính sách nhập cư, tình trạng già hóa dân số và sự thay đổi về thái độ của người lao động với các công việc chân tay càng củng cố lý do để đầu tư vào robot tích hợp AI.

Dù sẽ thay thế một số công việc hiện có, công nghệ này cũng sẽ tạo ra nhiều vị trí có giá trị gia tăng cao hơn ngay trong nhà máy. Kiến thức về quy trình sản xuất vẫn rất cần thiết để con người giám sát, tái cấu hình và huấn luyện robot.

Ở các nước phát triển, nơi ngày càng có nhiều lo ngại rằng AI sẽ thay thế các công việc văn phòng, việc chuyển trọng tâm sang ứng dụng AI trong sản xuất có thể gây ra ít xáo trộn về mặt chính trị hơn.

Một lợi ích quan trọng khác là AI vật lý hỗ trợ các chính phủ tăng cường khả năng tự chủ của chuỗi cung ứng trong những ngành công nghiệp then chốt.

Các cỗ máy đa nhiệm có thể giúp giảm nhu cầu xây dựng những dây chuyền lắp ráp quy mô lớn, qua đó cho phép doanh nghiệp đưa hoạt động sản xuất trở lại trong nước với chi phí biên thấp hơn.

Vì vậy, có cả lý do về kinh tế lẫn chính trị để các nhà hoạch định chính sách ở các nước phát triển dành nhiều nguồn lực hơn nhằm thúc đẩy việc ứng dụng AI vật lý trong lĩnh vực công nghiệp.

Trung Quốc đã đạt được nhiều bước tiến đáng kể trong việc đưa AI vào các hoạt động thực tế. Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc cũng xác định chuyển hướng chiến lược sang AI hiện thân, tức AI được tích hợp vào robot và các hệ thống có khả năng tương tác trực tiếp với thế giới vật lý.

Quá trình chuyển đổi này sẽ cần nhiều thời gian ở các nước phương Tây.

Việc phát triển AI vật lý đòi hỏi nguồn vốn lớn, các mô hình thế giới tiên tiến hơn và lượng dữ liệu huấn luyện khổng lồ. Ngoài ra, cần xây dựng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh để sản xuất phần cứng robot, cũng như thiết kế lại các nhà máy và kho bãi cho phù hợp với mô hình vận hành mới. Các quỹ đầu tư mạo hiểm đang ngày càng quan tâm đến lĩnh vực robot.

Nhà máy sẽ là nơi AI phát triển nhanh nhất trước khi lan rộng sang nhiều lĩnh vực

Tất nhiên, AI hiện thân còn có nhiều ứng dụng rộng lớn hơn.

Xe tự hành như robotaxi đang được triển khai ngày càng nhiều. Robot hình người thường được xem là tương lai của lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ việc nhà. Trong y tế, robot phẫu thuật tích hợp AI cũng cho thấy nhiều triển vọng.

Tuy nhiên, sản xuất nhiều khả năng sẽ là lĩnh vực giúp AI vật lý được triển khai trên quy mô lớn nhanh nhất. So với đường phố, nhà ở hay bệnh viện, nhà máy là môi trường khép kín hơn và có thể được thiết kế ngay từ đầu để tối ưu cho máy móc hoạt động.

Thay vì cố gắng tạo ra những robot giống hệt con người, doanh nghiệp có thể phát triển robot chuyên dụng có tốc độ, độ chính xác và khả năng làm việc bền bỉ vượt xa giới hạn của chúng ta.

Mô hình ngôn ngữ lớn đã chứng minh AI có thể xử lý thông tin hiệu quả đến mức nào. Song với các quốc gia phát triển đang tìm kiếm tăng trưởng kinh tế cao hơn và khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc, cơ hội lớn hơn nằm ở việc đưa trí tuệ đó vào hoạt động sản xuất.

Suy cho cùng, những cuộc cách mạng công nghệ vĩ đại nhất trong lịch sử không chỉ sao chép những gì con người đã làm được, mà còn giúp chúng ta thực hiện những điều trước đây vốn không thể thực hiện.

Sơn Vân