Nhanh chóng giải quyết 2 điểm nghẽn để khoa học và công nghệ bứt phá
Sau hơn một năm rưỡi triển khai Nghị quyết 57, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng giai đoạn hoàn thiện thể chế cơ bản đã hoàn thành. Thách thức lớn nhất hiện nay không còn là xây dựng chính sách mà là đưa chính sách vào cuộc sống.
Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ rõ hai "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ ngay là đẩy nhanh giải ngân và nâng cao tính quyết liệt trong tổ chức thực hiện ở các địa phương.
Đây được xem là điều kiện then chốt để khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế.
Thể chế cơ bản hoàn thiện, trọng tâm chuyển sang tổ chức thực hiện
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực trong công tác hoàn thiện cơ chế, chính sách. Bộ đã chủ trì xây dựng và trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành 14 nghị định, 5 nghị quyết, 27 quyết định; đồng thời ban hành 34 thông tư theo thẩm quyền. Hai dự án luật gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường và Luật Bưu chính (sửa đổi) cũng đã được trình Chính phủ.
Bên cạnh đó, hàng loạt chính sách về nghiên cứu cơ bản, liêm chính khoa học, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và công nghệ chiến lược tiếp tục được hoàn thiện, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới.
Hoạt động nghiên cứu khoa học cũng có nhiều tín hiệu khả quan. Trong 6 tháng đầu năm, Việt Nam có 12.842 công bố quốc tế, tăng 8,4% so với cùng kì năm 2025. Nhiều địa phương đã chủ động hơn trong việc đặt hàng các nhiệm vụ khoa học, số hóa quy trình quản lí và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục mở rộng với việc phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo tại địa phương, hoàn thiện cơ chế để Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia đi vào hoạt động và nâng cấp Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia.
Những kết quả này góp phần cải thiện vị thế của Việt Nam trên các bảng xếp hạng quốc tế. Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam hiện đứng thứ 44 trong số 139 quốc gia và nền kinh tế. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vươn lên vị trí thứ 50 thế giới, tăng 5 bậc và là thứ hạng cao nhất từ trước đến nay. Đặc biệt, TP.HCM lần đầu tiên lọt vào nhóm 100 hệ sinh thái khởi nghiệp hàng đầu thế giới.
Ở lĩnh vực chuyển đổi số, cả nước đã cấp khoảng 30,59 triệu chứng thư số công cộng, đưa tỉ lệ phổ cập chữ kí số trong dân số trưởng thành lên 44,21%. Bộ cũng hoàn thành rà soát, phân loại 84 nền tảng số dùng chung từ Trung ương đến địa phương. Nhiều địa phương đã chuyển từ số hóa thủ tục hành chính sang quản trị, điều hành và cung cấp dịch vụ công dựa trên dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những kết quả trên cho thấy nền tảng thể chế cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã cơ bản được hình thành. Vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến cuối năm và các năm tiếp theo là tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách đã ban hành.
Tháo gỡ hai điểm nghẽn để khoa học và công nghệ trở thành động lực tăng trưởng
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh hai điểm nghẽn lớn nhất hiện nay cần được xử lí quyết liệt ngay.
Điểm nghẽn đầu tiên là công tác giải ngân. Theo Bộ trưởng, dù nhiều cơ chế, chính sách đã được ban hành nhưng nếu nguồn lực không được đưa vào thực tế đúng tiến độ thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Ông yêu cầu các đơn vị tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các nhiệm vụ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong việc sử dụng nguồn vốn, bảo đảm các chương trình khoa học và công nghệ được triển khai đúng kế hoạch.
Điểm nghẽn thứ hai là sự quyết liệt trong công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo các Sở Khoa học và Công nghệ. Bộ trưởng cho rằng vai trò tham mưu của các sở đối với UBND tỉnh, thành phố có ý nghĩa quyết định trong việc đưa các chủ trương của Trung ương vào thực tiễn. Nếu thiếu sự chủ động và quyết tâm ở cấp địa phương, nhiều chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả.
Đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ, Bộ trưởng đề nghị các địa phương cần xuất phát từ những bài toán thực tiễn của địa phương và doanh nghiệp để xác định nhiệm vụ nghiên cứu. Thay vì triển khai theo hướng dàn trải, các đề tài cần tập trung giải quyết các vấn đề cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong trường hợp địa phương còn gặp khó khăn về nguồn lực hoặc chưa xác định được nhiệm vụ trọng tâm, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp xây dựng danh mục các bài toán ưu tiên và đồng hành trong quá trình triển khai.
Ở lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Bộ sẽ triển khai thêm các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, các địa phương được khuyến nghị sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu tư, tránh tình trạng xây dựng nhiều mô hình giống nhau nhưng hoạt động kém hiệu quả hoặc trùng lặp.
Đối với chuyển đổi số, Bộ trưởng đề nghị các địa phương tiếp tục triển khai đầy đủ các quy định hiện hành, đồng thời chủ động phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh để Bộ tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.
Có thể thấy thông điệp được người đứng đầu ngành khoa học và công nghệ nước ta đưa ra rất rõ ràng: Khi hành lang pháp lí đã cơ bản hoàn thiện, thành công của giai đoạn tiếp theo sẽ không còn phụ thuộc vào việc ban hành thêm bao nhiêu chính sách mới, mà phụ thuộc vào tốc độ giải ngân, năng lực tổ chức thực hiện và tinh thần dám làm của các địa phương.
Chỉ khi hai "điểm nghẽn" này được tháo gỡ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới có thể thực sự trở thành động lực tăng trưởng như kì vọng.
