Nhật Bản siết an ninh mạng với pin lưu trữ, doanh nghiệp Trung Quốc bị ảnh hưởng

Tại Nhật Bản, các hệ thống pin lưu trữ và thiết bị kết nối lưới điện sẽ phải đáp ứng tiêu chuẩn an ninh mạng bắt buộc từ năm tài khóa 2027. Đáng chú ý, đến nay chưa có nhà sản xuất pin lưu trữ nào của Trung Quốc được cấp chứng nhận, làm dấy lên tranh luận về tiêu chuẩn kỹ thuật, an ninh quốc gia và cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn.

Nhật Bản áp tiêu chuẩn an ninh mạng mới cho thiết bị năng lượng

Chính phủ Nhật Bản đang đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ hạ tầng năng lượng trước nguy cơ tấn công mạng khi quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo diễn ra ngày càng nhanh.

Theo quy định mới, bắt đầu từ năm tài khóa 2027 (từ ngày 1/4/2027), các thiết bị kết nối với lưới điện quốc gia sẽ phải đạt chứng nhận an ninh mạng JC-STAR trước khi được phép đưa vào sử dụng.

Đây là chương trình chứng nhận do Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) triển khai, phối hợp với Cơ quan Nền tảng Đổi mới (IPA), nhằm đánh giá mức độ an toàn của các sản phẩm có khả năng kết nối mạng.

Phạm vi áp dụng bao gồm nhiều thiết bị phục vụ hệ thống năng lượng tái tạo như bộ điều khiển pin lưu trữ, bộ biến đổi điện (power conditioner) tại các cơ sở lưu trữ năng lượng và các thiết bị có khả năng giao tiếp với lưới điện.

Để được cấp chứng nhận, doanh nghiệp phải nộp bộ hồ sơ tự đánh giá, chứng minh sản phẩm đáp ứng các yêu cầu cơ bản về an ninh mạng theo danh mục kiểm tra của cơ quan quản lí.

Danh sách các sản phẩm đã được chứng nhận hiện bao gồm thiết bị của khoảng 30 doanh nghiệp, trong đó có nhiều tên tuổi lớn như PowerX của Nhật Bản, Tesla của Mỹ và SMA Solar Technology của Đức.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là đến đầu tháng 7, chưa có bất kỳ nhà sản xuất pin lưu trữ hoặc thiết bị điều khiển năng lượng lớn nào của Trung Quốc xuất hiện trong danh sách này.

Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp đang nắm thị phần đáng kể tại Nhật Bản như Huawei, Sungrow, BYD hay CATL hiện vẫn chưa có sản phẩm được JC-STAR chứng nhận.

Một lãnh đạo của doanh nghiệp sản xuất pin Trung Quốc cho rằng tình trạng này chẳng khác nào việc các công ty Trung Quốc bị loại khỏi thị trường trên thực tế. Theo người này, chỉ các hồ sơ từ doanh nghiệp Trung Quốc không được thông qua.

Trong khi đó, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản không xác nhận cũng không phủ nhận việc có từ chối hồ sơ của doanh nghiệp cụ thể, cho biết việc đánh giá được thực hiện dựa trên tài liệu do doanh nghiệp cung cấp cùng các thông tin khác mà Chính phủ nắm được.

An ninh quốc gia trở thành yếu tố quyết định trong chuỗi cung ứng năng lượng

Theo giới phân tích, nguyên nhân khiến các doanh nghiệp Trung Quốc gặp khó có thể nằm ở một tiêu chí trong hồ sơ JC-STAR liên quan đến nguy cơ sản phẩm chịu ảnh hưởng từ luật pháp nước ngoài đối với vấn đề an ninh mạng.

Một nội dung trong danh mục đánh giá yêu cầu doanh nghiệp xác nhận rằng bản thân hoặc các đơn vị sản xuất liên quan không bị tác động bởi các quy định pháp luật nước ngoài có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo đảm an toàn an ninh mạng của sản phẩm.

Bà Ayako Meguro, chuyên gia phân tích cao cấp tại công ty tư vấn GrowShip, nhận định quy định này có thể xung đột với Luật Tình báo Quốc gia của Trung Quốc được ban hành năm 2017.

Theo đạo luật này, các tổ chức và công dân Trung Quốc có nghĩa vụ hỗ trợ, hợp tác với hoạt động tình báo quốc gia theo quy định của pháp luật. Chính điểm này khiến nhiều quốc gia phương Tây cũng như Nhật Bản bày tỏ lo ngại về nguy cơ các thiết bị có khả năng kết nối mạng có thể bị khai thác cho mục đích thu thập thông tin hoặc gây rủi ro đối với hạ tầng trọng yếu.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng quy định mới của Nhật Bản không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn linh kiện Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng.

Thực tế, một số doanh nghiệp Nhật Bản như PowerX hay Daihen vẫn được cấp chứng nhận JC-STAR dù sử dụng các cell pin sản xuất tại Trung Quốc. Nguyên nhân là các cell pin chỉ là thành phần lưu trữ năng lượng và không có chức năng kết nối hoặc truyền dữ liệu, nên không nằm trong nhóm thiết bị có nguy cơ về an ninh mạng.

Diễn biến này phản ánh xu hướng ngày càng rõ trên thế giới: Các quốc gia không chỉ cạnh tranh về giá thành hay hiệu suất của công nghệ năng lượng, mà còn đặt yếu tố an ninh mạng và chủ quyền công nghệ lên hàng đầu.

Khi điện mặt trời, pin lưu trữ và lưới điện thông minh ngày càng phụ thuộc vào phần mềm và kết nối Internet, việc kiểm soát các thiết bị có khả năng truy cập vào hạ tầng năng lượng trở thành vấn đề chiến lược. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn tiếp tục gia tăng, những tiêu chuẩn như JC-STAR có thể sẽ trở thành một "hàng rào kỹ thuật" mới, buộc các doanh nghiệp toàn cầu phải đáp ứng không chỉ yêu cầu về chất lượng sản phẩm mà còn về mức độ tin cậy đối với an ninh quốc gia.

Bùi Tú