Kỳ vọng và nỗi lo về AI phủ bóng hội nghị các ngân hàng trung ương toàn cầu
Điều gì khiến AI được nhắc đến nhiều hơn tân chủ tịch Fed tại hội nghị toàn cầu?
Chủ đề lớn xuất hiện trong hầu hết cuộc thảo luận tại hội nghị tuần này của các thống đốc ngân hàng trung ương hàng đầu thế giới là một câu hỏi chưa có lời giải: AI sẽ tác động như thế nào đến nền kinh tế toàn cầu và sẽ ảnh hưởng ra sao đến nhiệm vụ cốt lõi của họ là đảm bảo ổn định tài chính?
Đồng thuận chung tại hội nghị thường niên của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), diễn ra tại Bồ Đào Nha, là AI có khả năng làm thay đổi gần như mọi lĩnh vực và tạo ra rủi ro mà hiện nay các nhà hoạch định chính sách thậm chí còn chưa thể hình dung hết. Những tác động này có thể xuất hiện trên thị trường tài chính, thị trường lao động, hoạt động cho vay của ngân hàng, an ninh mạng và cả nhu cầu tiêu thụ điện năng.
"Nếu phát triển vượt xa kỳ vọng, AI sẽ ảnh hưởng đến ổn định tài chính. Song nếu không đạt được kỳ vọng, AI cũng sẽ ảnh hưởng đến ổn định tài chính", ông Torsten Slok, chuyên gia kinh tế tại tập đoàn quản lý tài sản thay thế Apollo Global Management, phát biểu trước các nhà hoạch định lãi suất trên thế giới trong một phiên thảo luận chính tại Sintra (Bồ Đào Nha).
Sintra là thị trấn và đô thị lịch sử nằm cách thủ đô Lisbon khoảng 25 km về phía tây, nổi tiếng với các cung điện, lâu đài và phong cảnh thiên nhiên đẹp như cổ tích.
AI là tâm điểm
AI là chủ đề bao trùm toàn bộ hội nghị ở Sintra, xuất hiện trong gần như mọi cuộc trao đổi, từ nhập cư, giám sát tài chính cho đến biến đổi khí hậu.
Mức độ quan tâm dành cho AI thậm chí còn lấn át cả sự xuất hiện lần đầu của Kevin Warsh, tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), tại hội nghị cùng các thống đốc ngân hàng trung ương. Trong suốt ba ngày diễn ra sự kiện, AI mới thực sự là tâm điểm.
Dù AI được đánh giá có thể cải thiện hầu hết lĩnh vực đời sống, nhiều diễn giả lo ngại rằng công nghệ này cũng có thể gây xáo trộn xã hội, thậm chí bị sử dụng cho các mục đích bất hợp pháp, trong khi các cơ quan quản lý tài chính gần như không có đủ công cụ để ngăn chặn.
"Tôi cho rằng đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng nhất với nền kinh tế của mỗi quốc gia trong suốt cuộc đời chúng ta", Kevin Warsh nói về cuộc cách mạng AI.
"Ai có thể ngờ rằng khi Internet ra đời, sau này nó lại tạo ra khoảng 1,5 triệu việc làm cho các tài xế Uber? Chúng ta mới chỉ đang ở giai đoạn rất sớm của cuộc cách mạng này", ông phát biểu tại Diễn đàn ECB.
AI có thể thổi phồng bong bóng tài sản
Trong lĩnh vực giao dịch tài chính, các hệ thống tự động đã đảm nhiệm phần lớn hoạt động. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lo ngại AI có thể khiến các bong bóng tài sản hình thành và vỡ nhanh hơn bao giờ hết.
AI có thể đẩy giá tài sản tăng nóng chỉ trong thời gian rất ngắn, tạo ra bong bóng rồi sau đó khiến thị trường lao dốc. Điều đáng lo ngại là các thuật toán có thể phối hợp với nhau để kiếm lời ở cả hai giai đoạn này, dù kiểu thông đồng nhằm thao túng thị trường như vậy hiện bị xem là bất hợp pháp.
"Điều đáng lo ngại hơn nữa là các thuật toán AI có thể phối hợp với nhau để thao túng diễn biến giá trên thị trường. Nếu các thuật toán thực sự làm được điều đó, tạo ra bong bóng rồi dẫn tới các đợt sụp đổ của thị trường, thì đây sẽ là vấn đề có tác động rất lớn với ổn định tài chính", Giáo sư Itay Goldstein thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ) nhận định.
Một trong những bong bóng mà AI có thể đang tạo ra chính là bong bóng cổ phiếu AI. Một phần nguyên nhân đến từ làn sóng chi tiêu khổng lồ cho hạ tầng và các thành phần cốt lõi của AI. Theo ước tính của Torsten Slok, riêng khoản đầu tư này đã đóng góp thêm khoảng 1 điểm phần trăm vào GDP của Mỹ.
Dù giá cổ phiếu AI đã hạ nhiệt vài tuần gần đây, nhiều chuyên gia cho rằng tốc độ tăng giá trước đó có nhiều điểm tương đồng với những bong bóng tài sản lớn nhất trong lịch sử, như cơn sốt đường sắt tại Anh vào thập niên 1840, thời kỳ bùng nổ của thập niên 1920 hay bong bóng dotcom cuối những năm 1990.
Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) nhận định trong một báo cáo: "Quy mô và tốc độ của làn sóng đầu tư AI hiện nay, cùng với kỳ vọng rất lớn về việc AI sẽ nâng cao năng suất lao động, có nhiều điểm tương đồng với các giai đoạn trước đây. Điều này cho thấy vẫn tồn tại những rủi ro giảm giá đáng kể trong ngắn hạn".
Giám sát những quyết định của AI mà con người không thể giải thích
AI cũng sẽ giúp hoạt động cho vay của ngân hàng hiệu quả hơn, nhưng đồng thời khiến công tác giám sát trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Các ngân hàng sẽ có khả năng thực hiện những phân tích tín dụng tinh vi hơn, từ đó cấp vốn cho cả khách hàng trước đây nằm ngoài phạm vi phục vụ truyền thống. Tuy nhiên, việc giám sát các quyết định này sẽ là một thách thức rất lớn.
"Làm thế nào để các cơ quan giám sát đánh giá được những quyết định cho vay do các tác tử AI tự đưa ra? Chúng giống như một 'hộp đen'. Rất khó giải thích vì sao AI lại đưa ra quyết định như vậy. Theo tôi, đây sẽ là một trong những thách thức lớn nhất với cơ quan giám sát", Tobias Adrian, quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bình luận.
AI cũng có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giữa các doanh nghiệp giàu và nghèo, cũng như giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển.
Việc phòng vệ trước các mối đe dọa từ AI sẽ trở nên tốn kém hơn rất nhiều, đến mức ngay cả những doanh nghiệp đang kinh doanh hiệu quả cũng có thể không đủ nguồn lực để tự bảo vệ mình.
"Những cuộc tấn công nguy hiểm nhất thường nhắm vào mắt xích yếu nhất", Tobias Adrian nhấn mạnh.
Sarah Breeden, Phó thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh, cho rằng một giải pháp có thể là xây dựng cơ chế bảo hiểm tương tự bảo hiểm tiền gửi trong lĩnh vực ngân hàng.
"Trong lĩnh vực an ninh mạng, liệu chúng ta có cần những cơ chế cho phép một tổ chức tạm thời tiếp quản các chức năng thiết yếu của một tổ chức khác khi xảy ra sự cố hay không?", bà đặt vấn đề.
Thành công quá lớn của AI cũng có thể trở thành rủi ro
Theo các chuyên gia, nguy cơ lớn nhất là AI thành công vượt xa mọi kỳ vọng.
Nếu AI thực sự mang lại mức tăng hiệu quả như những dự báo lạc quan nhất, máy móc có thể thay thế con người trên quy mô lớn, kéo theo tỉ lệ thất nghiệp tăng mạnh. Khi thu nhập của người dân giảm, tiêu dùng sẽ suy yếu, nền kinh tế có nguy cơ rơi vào suy thoái và cuối cùng chính điều đó lại làm suy yếu hiệu quả của các khoản đầu tư khổng lồ vào AI.
Ngược lại, nếu AI không mang lại hiệu quả như kì vọng, hàng nghìn tỉ USD đầu tư vào lĩnh vực này cũng sẽ không tạo ra mức lợi nhuận như các nhà đầu tư mong đợi.
"Internet cuối cùng đã chứng minh còn hữu ích hơn rất nhiều so với những gì mọi người từng tưởng tượng. Nó tạo ra hàng loạt ngành nghề và mô hình kinh doanh hoàn toàn mới. Tuy nhiên, điều đó không ngăn được bong bóng dotcom xảy ra”, Tiff Macklem - Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada - nói.
"Điều đó không có nghĩa thị trường sẽ không có lúc trở nên quá hưng phấn. Nhà đầu tư vẫn có thể đẩy giá tài sản lên vượt xa giá trị thực, khiến một làn sóng đầu cơ hình thành và kéo dài", Tiff Macklem cho biết thêm.