‘Tam Quốc Diễn Nghĩa’ AI: Cuộc chiến sống còn nghìn tỉ đô

Ba năm trước, thị trường trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) trông như loạn chiến thời Xuân Thu, với hàng trăm địch thủ tranh giành vị thế, ai cũng tuyên bố mình sẽ thay đổi thế giới. Đến giữa năm 2026, thế trận ngành AI đã thu hẹp lại thành thế “kiềng ba chân”, một kịch bản có thể gọi là: Tam Quốc Diễn Nghĩa AI.

Theo báo cáo State of Mobile 2026 từ Sensor Tower, ChatGPT (OpenAI) đang sở hữu 46,4% thị phần, thống trị thị trường AI cả trên di động và web. Gemini đang đuổi bám phía sau với 27,7%, còn Claude chỉ mới vượt mốc 10%. Khoảng 15,6% thị trường còn lại được chia cho các sản phẩm khác, như DeepSeek, Perplexity và Grok. Không "chư hầu" nào chiếm quá vài phần trăm.

Tuy “tam đại thế lực” này đang ứng dụng những chiến thuật hoàn toàn khác nhau, chưa bên nào cho thấy họ có thể sống sót lâu dài bằng lợi nhuận thu được.

Tào Tháo mất đất

Có thể ví von ChatGPT là “Tào Tháo” thời AI, với “số quân” và “lãnh thổ” to lớn nhất. Dịch vụ chatbot của hãng OpenAI này đã chiếm thế chủ động từ khi ra mắt vào cuối năm 2022, đạt tốc độ bành trướng gần như không có tiền lệ.

Đến tháng 5/2026, ChatGPT đã cán mốc 1,1 tỉ người dùng hoạt động, nhanh hơn bất kỳ ứng dụng nào trong lịch sử công nghệ tiêu dùng.

Nhưng 2026 cũng là lúc ChatGPT đi vào giai đoạn thoái trào. Thị phần của họ liên tục đi xuống trong thời gian qua. Từ mức 65,3% vào tháng 12/2024, thị phần ChatGPT đã giảm xuống còn 52,8% vào tháng 12/2025, và sau đó đã giảm xuống dưới 50% vào tháng 3/2026.

Về tài chính, ChatGPT có doanh thu bình quân mỗi người dùng (ARPU) khoảng 1,74 đô la mỗi tháng trên nền tảng di động tại Mỹ. Tỷ lệ chuyển đổi sang trả phí ước tính khoảng 7%, theo Sensor Tower. Tỷ lệ chi phí vận hành trên doanh thu của OpenAI đang cải thiện, từ mức 71,6% năm 2024 xuống còn 57,4% năm 2025. Đây là một tín hiệu tích cực hiếm hoi trong bức tranh tài chính của công ty.

Nhưng cải thiện không đồng nghĩa với an toàn. Hóa đơn hạ tầng điện toán đám mây trả cho Microsoft năm 2025 đã vượt cả tổng doanh thu mà OpenAI kiếm được. Với các cam kết hạ tầng đã ký trị giá 1.400 tỉ đô la kéo dài đến năm 2030, công ty sẽ cần thêm khoảng 207 tỉ đô la vốn bổ sung. Trong bối cảnh đó, đợt IPO sắp tới là điều kiện sinh tồn bắt buộc để hãng này không rơi vào cảnh kiệt quệ tài chính.

Thế thủ Tôn Quyền

Trái ngược với tình thế của ChatGPT, Gemini lại tăng trưởng nhanh nhất trong ba thế lực. Số người dùng hoạt động hàng tháng của Gemini đã tăng mạnh. Theo dữ liệu công bố tại Google I/O, số người dùng tăng từ 350 triệu vào tháng 4/2025 lên hơn 900 triệu vào tháng 5/2026, tương đương mức tăng khoảng 157% sau 13 tháng.

Như thế thủ vững chắc của Tôn Quyền, Gemini được hậu thuẫn bởi một hệ sinh thái rất vững chắc. Phần lớn mức tăng trưởng của Gemini không đến từ việc người dùng chủ động lựa chọn Gemini. Chatbot AI này có mặt trên hơn 3 tỉ thiết bị Android. Đồng thời, Gemini là tính năng tóm tắt mặc định trong Google Search, phục vụ 2 tỉ người dùng mỗi tháng. Đó là chưa kể lượng truy cập trực tiếp qua trình duyệt web chiếm tới 74% lưu lượng sử dụng Gemini.

Doanh thu thuê bao AI của Gemini đạt 1,2 tỉ đô la trong năm 2025. Con số này gấp bốn lần 300 triệu đô la của năm trước - sự tăng trưởng này chủ yếu nhờ vào gói Google One AI Premium. Ở mảng doanh nghiệp, Gemini Enterprise đã có hơn 8 triệu tài khoản trả phí tại 2.800 công ty, với tốc độ tăng trưởng 40% mỗi quý.

Đáng chú ý, Alphabet (công ty mẹ của Google và Gemini) chi khoảng 21,56 tỉ đô la mỗi năm cho nghiên cứu AI. Số tiền này chỉ chiếm 5,35% doanh thu. Đây là một tỉ lệ hoàn toàn có thể kiểm soát. Nhất là khi tập đoàn này có dòng tiền hoạt động lên tới 45,79 tỉ đô la chỉ trong một quý và hơn 126 tỉ đô la tiền mặt dự trữ. Nói cách khác, Google không cần vay vốn thị trường để nuôi Gemini.

Canh bạc Lưu Bị

Nếu như ChatGPT có lợi thế tiên phong và Gemini có dòng tiền hậu thuẫn, điều gì khiến Claude được xem là thế lực thứ ba? Nhất là khi thị phần của họ chỉ mới chạm mốc 10%.

Câu trả lời nằm ở nhóm người dùng trung thành và sẵn sàng chi tiền nhiều nhất. Các lập trình viên, người dùng cấp cao, và nhóm doanh nghiệp rất đánh giá cao khả năng suy luận sâu và hiểu ngữ cảnh của Claude. Điều này khiến chatbot đến từ Anthropic đặc biệt phổ biến trong giới chuyên nghiệp.

Tại Mỹ, mỗi người dùng Claude mang lại cho công ty 2,76 đô la doanh thu mỗi tháng, mức tăng ấn tượng so với 0,5 đô la vào 9/2025. T lệ chuyển đổi sang trả phí đạt 13%, cao nhất trong toàn ngành. Riêng công cụ lập trình Claude Code, ra mắt chưa đầy một năm, đã đạt tốc độ doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) 2,5 tỉ đô la.

Những con số này giải thích vì sao giới đầu tư định giá Anthropic còn cao hơn OpenAI. Vòng gọi vốn Series H kết thúc vào ngày 28/5/2026, đã định giá hãng này ở 965 tỉ đô la. Con số này vượt qua 852 tỉ đô la của OpenAI trong vòng gọi vốn tháng 3/2026. Đây là một cú đảo chiều mà gần như không ai dự đoán được cách đây một năm.

Tuy nhiên, bức tranh tài chính hào nhoáng của Anthropic lại tiềm ẩn những ẩn số đáng ngờ. Khác với cách tính doanh thu của OpenAI, Anthropic hạch toán toàn bộ số tiền khách hàng chi trả. Nghĩa là nó bao gồm cả 20-30% tiền hoa hồng mà họ phải trả cho các đối tác đám mây như AWS và Google.

Mẹo tính toán này đã khiến các đối thủ của Anthropic nóng mặt. Khi Anthropic công bố ARR 30 tỉ USD vào tháng 4/2026, một bức thư nội bộ từ OpenAI đã cáo buộc họ "thổi phồng" 8 tỉ đô la hoa hồng. Nếu quy đổi theo cùng hệ quy chiếu, doanh thu thực của Anthropic ước tính khoảng 22 tỉ đô la, một con số vẫn lép vế hơn 25 tỉ đô la của OpenAI.

Rủi ro lớn nhất của "Lưu Bị" Anthropic nằm ở sự phụ thuộc. Khoảng 80% doanh thu của Anthropic đến từ khách hàng doanh nghiệp thông qua các nền tảng phân phối đám mây của chính các đối tác. Để giữ vị thế với hai đối thủ lớn, Anthropic cần đốt thêm khoảng 80 tỉ đô la cho hạ tầng trước năm 2029. Đây là một canh bạc lớn, vì họ không có dòng tiền "hậu phương" như Google.

Những con số hiểm nghèo

Dù đi theo hướng đi nào, các con số vẫn không cho thấy một sự thắng thế quyết định của bất kỳ phe nào.

Trong quý I/2026, OpenAI được ước tính lỗ khoảng 1,22 đô la cho mỗi 1 đô la doanh thu tạo ra, với chi phí điện toán là nguyên nhân chính. Theo Epoch AI, chi phí xử lý mỗi đơn vị tính toán AI đang giảm nhanh. Có nơi ước tính mức giảm lên đến mười lần mỗi năm cho cùng hiệu suất. Nhưng tổng hóa đơn của ngành vẫn tăng. Bởi ngày nay, các mô hình ngày càng được giao những tác vụ phức tạp hơn. Do đó, các bước tính toán cũng tăng theo. Chi phí trên từng đơn vị đang giảm, nhưng tổng chi tiêu vẫn không ngừng phình to.

Đây chính là điểm phân định rõ nhất giữa ba thế lực. Google có thể tài trợ toàn bộ cuộc chơi trí tuệ nhân tạo bằng dòng tiền từ mảng quảng cáo vốn đã vận hành ổn định suốt hai thập kỷ. Còn OpenAI và Anthropic thì không có "hậu phương" nào tương tự, cả hai đều phải liên tục huy động vốn từ thị trường để duy trì tốc độ mở rộng hạ tầng.

Hai hãng này đã âm thầm nộp hồ sơ niêm yết chứng khoán vào tháng 6/2026. Họ đều đặt mục tiêu đạt định giá trên 1.000 tỉ đô la. Nhưng đối với OpenAI và Anthropic, việc niêm yết không chỉ là một cột mốc quan trọng. Nó còn là một kênh huy động vốn quan trọng để đảm bảo sự tồn tại và phát triển trong tương lai.

Trong chương cuối của Tam Quốc, giang sơn quy về tay nhà Tây Tấn không phải vì tướng tài, quân mạnh, hay chiến lược xuất sắc. Họ Mã chỉ kiên nhẫn chờ đợi tam quốc kiệt quệ. Trên đấu trường AI, có lẽ kết cục cũng không khác bao nhiêu: ngôi vị chiến thắng sau cùng sẽ không thuộc về kẻ tạo ra mô hình thông minh nhất, mà thuộc về kẻ sống sót cuối cùng.

Lưu Xuân Hạo