Công nghệ 'Đông–Tây kết hợp' giúp MiG-29 Serbia vẫn lợi hại
Mới đây, không quân Serbia đã trưng bày những tiêm kích MiG-29 nâng cấp thành phiên bản MiG-29SM+, nhân kỉ niệm 10 năm thực hiện chương trình nâng cấp này.
Điều làm chương trình MiG-29SM+ của Serbia trở nên đặc biệt nằm ở việc Belgrade tích hợp công nghệ từ Nga, châu Âu và Trung Quốc trên một nền tảng tiêm kích gần bốn mươi năm tuổi.
Serbia hiện vận hành 15 chiếc tiêm kích có nguồn gốc từ thời Liên Xô này, trong đó khoảng 11 chiếc đã nâng cấp lên chuẩn SM+. Kết quả là một chiến đấu cơ được đánh giá thuộc hàng đáng gờm nhất trong số các biến thể MiG-29 còn hoạt động trên thế giới.
Công nghệ mới trên phần cứng cũ
"Xương sống" của MiG-29SM+ đến từ Nga. Trung tâm của gói nâng cấp là radar N019M1, lai ghép giữa phần cứng từ radar N019M “Topaz”, kết hợp với phần mềm xử lí tín hiệu số từ radar N010 Zhuk vốn trang bị cho phiên bản MiG-29M/M2 đời mới. Sự kết hợp này cho phép N019M1 tăng tầm quét lên hơn 30% so với radar N019 nguyên bản, theo dõi đồng thời 10 mục tiêu trên không và dẫn đường cho tên lửa tấn công 4 mục tiêu cùng lúc — một bước nhảy vọt so với chỉ một mục tiêu của radar trên các máy bay MiG-29B mà Belgrade mua những năm 1980. Radar cũng có chế độ không-đối-đất, biến chiếc tiêm kích đánh chặn thuần túy thành tiêm kích đa nhiệm.
Song song với radar, hệ thống cảnh báo chiếu xạ radar L-150-29/SPO-32 "Pastel" thay thế hoàn toàn bộ SPO-15LM "Beryoza" cũ kỹ từ thập niên 1980. "Pastel" không chỉ cảnh báo phi công khi bị radar đối phương chiếu xạ mà còn đóng vai trò then chốt cho một khả năng hoàn toàn mới: Dẫn đường cho tên lửa chống bức xạ Kh-31P. Nói cách khác, nhờ "Pastel" mà MiG-29SM+ có thể thực hiện nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương — điều không một biến thể MiG-29 xuất khẩu nào trước đó làm được.
Bổ sung thêm cho hệ thống tác chiến điện tử là pod gây nhiễu MSP-418K do Nga sản xuất. Đây là hệ thống gây nhiễu đầu tiên của Nga sử dụng công nghệ “bộ nhớ tần số vô tuyến kỹ thuật số” (Digital RF Memory - DRFM), có khả năng tạo mục tiêu giả để đánh lừa tên lửa dẫn đường radar. Trước đây, chỉ có các phiên bản MiG-29SMT và MiG-35 trong biên chế Không quân Nga mới được trang bị loại khí tài tác chiến điện tử này.
Danh sách các khí tài từ Nga còn bao gồm hệ thống quang điện tử OLS-13SM, động cơ RD-33 đời 2 với độ tin cậy cao hơn, và giá phóng AKU-170Ye cho phép mang tên lửa ngoài tầm nhìn. Kho vũ khí không-đối-không của MiG-29SM+ giờ trải rộng từ R-60MK tầm gần đến R-27ER1 tầm xa — một bước tiến đáng kể so với thời Nam Tư khi phi công hầu như chỉ có các loại tên lửa tầm ngắn để "cận chiến".
Tham vọng hội nhập sâu vào không quân châu Âu
Nếu điện tử hàng không Nga là nòng cốt nâng cấp “tai mắt” MiG-29SM+, thì hệ thống nhận diện địch-ta (IFF) của Pháp là chiếc chìa khóa mở cánh cửa mà Moscow không thể cung cấp: Khả năng tương thích với không phận và hệ thống phòng không của các quốc gia NATO bao quanh Serbia.
Tháng 4/2024, các ăng-ten IFF của hệ thống TSB 2515 thuộc họ TSX 2500 "Blue Gate" do Thales phát triển được phát hiện trên mũi MiG-29SM+ trong một cuộc tập trận. Đây cũng là loại IFF được lắp trên tiêm kích Rafale chủ lực của Pháp, và cũng là loại tiêm kích tương lai mà Belgrade nhắm tới.
Thông số kỹ thuật cho thấy TSB 2515 hoạt động ở tần số 1.090 ± 0,5 MHz với công suất phát 37 ± 2 dBW, hỗ trợ các chế độ 1, 2, 3/A, C, S và NSM (National Secure Mode - chế độ bảo mật quốc gia). Serbia hiện hoạt động ở Chế độ 4/NSM. Điều đáng chú ý là Chế độ 5 dành cho NATO đã có sẵn trong phần mềm của thiết bị nhưng bị khóa, và Belgrade hoàn toàn có thể được tiếp cận chế độ này nếu muốn hợp tác sâu hơn với liên minh
Quyết định chọn hệ thống IFF của Pháp không đơn thuần là kỹ thuật. Trước khi nâng cấp, MiG-29 Serbia sử dụng hệ thống nhận diện "Parol-2D" từ thời Liên Xô — hoàn toàn không tương thích với bất kỳ tiêu chuẩn phương Tây nào. Trong một khu vực mà mọi quốc gia láng giềng đều là thành viên NATO, việc máy bay Serbia không thể "nói chuyện" với hệ thống nhận diện của các nước xung quanh là một rủi ro an toàn bay nghiêm trọng. TSB 2515 là giải pháp dễ hiểu để giải quyết vấn đề này.
“Nắm đấm” Nga chưa từng đưa cho MiG-29
Nhưng có lẽ bước ngoặt lớn nhất trong chương trình SM+ không đến từ Moscow hay Paris, mà từ Bắc Kinh. Đó là tên lửa không đối đất CM-400AKG, do Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC) phát triển,
CM-400AKG là vũ khí tấn công mặt đất siêu thanh đầu tiên được một quốc gia châu Âu trang bị cho không quân. Quỹ đạo bán đạn đạo với pha cuối ở tốc độ siêu thanh (trên Mach 4,5) khiến CM-400AKG cực kỳ khó đánh chặn bằng các hệ thống phòng không thông thường.
Đối với các máy bay thế hệ cũ, một trong những lo ngại hàng đầu là khả năng sống sót trước hỏa lực tầm xa của tên lửa phòng không và máy bay đánh chặn hiện đại. Giải pháp mà Serbia lựa chọn cho thực tế này là một loại vũ khí có tầm bắn ngoài tầm với của đa số các mối đe dọa đối với máy bay. Điều đó có nghĩa là không cần công nghệ phức tạp, máy bay “cổ” như MiG-29 vẫn có thể an toàn trước các mối đe dọa hiện đại, bằng cách mang được vũ khí tầm xa mới.
Do đó, điều thực sự đột phá đến từ cách Trung Quốc tích hợp vũ khí của họ lên máy bay. CM-400AKG trên MiG-29 Serbia sử dụng giá treo WZHK-1 của Tập đoàn Xuất nhập khẩu Công nghệ Hàng không Trung Quốc (CATIC), ra mắt tại triển lãm LIMA 2025. Theo tạp chí Janes, WZHK-1 là hệ thống giá treo tích hợp sẵn các giao thức để nạp tham số và điều khiển vũ khí. Phi công có thể điều khiển vũ khí qua một tablet gắn trên đùi, kết nối không dây với giá treo bên ngoài buồng lái.
Theo truyền thống, việc tích hợp một loại vũ khí mới đòi hỏi sửa đổi phần mềm máy tính trên máy bay — một quy trình tốn kém, mất thời gian, và thường cần sự hợp tác của nhà sản xuất máy bay gốc. WZHK-1 bỏ qua hoàn toàn khâu này, cho phép các lực lượng không quân dễ dàng tích hợp vũ khí Trung Quốc lên máy bay mà không cần thực hiện bất kỳ thay đổi phần mềm hay phần cứng nào.
Cùng với CM-400AKG, bom lượn LS-6-500 cũng được phát hiện trên MiG-29SM+. LS-6 là bộ chuyển đổi bom 500 kg thông thường thành vũ khí dẫn đường chính xác bằng định vị GPS hoặc Bắc Đẩu, kết hợp dẫn hướng quán tính. Tầm lượn của bom đạt khoảng 60 km khi thả từ độ cao 11.000 m — tương đương bom lượn JDAM của Mỹ.
Thực dụng, nhưng khó mở rộng
MiG-29SM+ của Serbia là một bản nâng cấp đặc biệt và rất tham vọng đối với dòng MiG-29 cũ. Tuy nhiên, khó có thể chắc chắn rằng mô hình sẽ bền vững về lâu dài. Khung thân MiG-29 đã được khai thác nhiều năm và nguồn cung phụ tùng ngày càng khan hiếm. Tại Nga - nơi "khai sinh" tiêm kích MiG-29, không quân nước này cũng không còn ưa chuộng dòng máy bay này nữa, và các bản nâng cấp mới đang rất "chật vật" tìm kiếm khách hàng.
Hơn hết, có thể hiện tại Nga chưa có ý kiến về mô hình nâng cấp "Đông-Tây kết hợp" này, nhưng các nhà sản xuất máy bay khác trên thế giới sẽ không tỏ ra “mặn mà” nếu sản phẩm của họ lại thành nền tảng mang các thiết bị từ các nhà sản xuất khác, đặc biệt là nếu thiết bị đó lại từ các đối thủ cạnh tranh.
