Nhờ bùng nổ ô tô điện, xe Trung Quốc lần đầu vượt xe Nhật tại châu Âu

Dưới sự dẫn dắt của BYD cùng chiến lược mở rộng mạnh mẽ ra nước ngoài, các hãng xe Trung Quốc không chỉ vượt qua rào cản thuế quan mà còn tận dụng làn sóng hỗ trợ xe điện tại châu Âu để tạo nên bước ngoặt mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu.

BYD dẫn đầu làn sóng giúp xe Trung Quốc vượt xe Nhật tại châu Âu

Thị trường ô tô châu Âu vừa chứng kiến một cột mốc mang tính biểu tượng khi doanh số cộng dồn của các hãng xe Trung Quốc lần đầu tiên vượt qua các nhà sản xuất Nhật Bản. Diễn biến này phản ánh sự thay đổi nhanh chóng trong cục diện ngành công nghiệp ô tô toàn cầu, nơi các doanh nghiệp Trung Quốc không còn chỉ là những "người theo sau" mà đang từng bước trở thành đối thủ thực sự của các thương hiệu lâu đời.

Theo số liệu bán xe mới trong tháng 5 do Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) công bố, năm hãng xe Trung Quốc gồm BYD, SAIC Motor, Geely, Chery và Leapmotor đã bán được 138.410 xe tại 31 thị trường lớn ở châu Âu, tăng tới 65% so với cùng kì năm trước. Trong khi đó, tổng doanh số của sáu hãng xe Nhật Bản gồm Toyota, Honda, Nissan, Suzuki, Mazda và Mitsubishi chỉ đạt 130.424 xe, giảm 3%.

Khoảng cách không quá lớn nhưng mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là lần đầu tiên doanh số của nhóm xe Trung Quốc vượt xe Nhật tại thị trường vốn được xem là "sân nhà" của các thương hiệu châu Âu và cũng là một trong những thị trường khó tính nhất thế giới.

Dù ACEA đã điều chỉnh phương pháp thống kê từ tháng 4, bổ sung thêm ba hãng xe Trung Quốc và tính Volvo vào doanh số của Geely, xu hướng tăng trưởng vẫn rất rõ ràng. Ngay cả trước khi thay đổi cách tính, các hãng xe Trung Quốc đã liên tục thu hẹp khoảng cách với đối thủ Nhật.

Động lực lớn nhất đến từ BYD. Nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc đang đẩy mạnh chiến lược toàn cầu trong bối cảnh thị trường nội địa tăng trưởng chậm lại. Chỉ trong nửa đầu năm 2026, BYD đã bán được gần 790.000 xe du lịch ở nước ngoài, tăng 70% so với cùng kì. Riêng tháng 6, doanh số quốc tế đã chiếm tới 44% tổng lượng xe du lịch của hãng, cao hơn 20 điểm phần trăm so với một năm trước.

Chủ tịch BYD Vương Truyền Phúc đặt mục tiêu bán 1,6 triệu xe ở thị trường nước ngoài trong năm 2026, tăng hơn 50% so với năm trước. Tham vọng này cho thấy thị trường quốc tế đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của hãng.

Trong khi đó, nhiều thương hiệu Nhật Bản lại có dấu hiệu hụt hơi. Nissan chỉ ghi nhận hai tháng tăng trưởng doanh số trong suốt hai năm qua, còn Mazda và Suzuki cũng chỉ có số tháng tăng trưởng đếm trên đầu ngón tay. Trái lại, SAIC duy trì chuỗi 17 tháng tăng doanh số theo năm, còn BYD cũng liên tục mở rộng thị phần kể từ khi được ACEA đưa vào thống kê giữa năm 2025.

Thuế quan chưa đủ ngăn bước tiến, xe Trung Quốc chuẩn bị "cắm rễ" tại châu Âu

Điều đáng chú ý là sự bứt phá của các hãng xe Trung Quốc diễn ra ngay cả khi Liên minh châu Âu áp dụng mức thuế bổ sung lên tới 35,3%, nâng tổng thuế nhập khẩu xe điện sản xuất tại Trung Quốc lên tối đa 45,3%.

Thông thường, mức thuế cao như vậy sẽ khiến lợi thế cạnh tranh về giá bị xóa nhòa. Tuy nhiên, các hãng xe Trung Quốc vẫn duy trì được sức hấp dẫn nhờ lợi thế chi phí sản xuất.

Một ví dụ tiêu biểu là mẫu BYD Dolphin Surf Boost có giá khởi điểm khoảng 26.990 euro tại châu Âu, vẫn thấp hơn khoảng 3% so với Renault 5 E-Tech, mẫu xe điện cùng phân khúc của nhà sản xuất Pháp. Khoảng cách giá này cho thấy năng lực kiểm soát chi phí của các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn rất đáng gờm dù phải chịu thuế cao hơn.

Không chỉ tập trung vào xe thuần điện, BYD còn nhanh chóng mở rộng xuất khẩu xe hybrid sạc điện (PHEV) sang châu Âu. Đây là dòng xe hiện chưa chịu mức thuế bổ sung của EU, giúp hãng tận dụng khoảng trống chính sách để tiếp tục gia tăng thị phần. Chỉ riêng trong tháng 5, doanh số BYD tại châu Âu đã tăng tới 140% so với cùng kì.

Bối cảnh thị trường cũng đang tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp Trung Quốc. Sau giai đoạn cắt giảm trợ cấp, nhiều quốc gia châu Âu đã khôi phục chính sách hỗ trợ xe điện nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh. Đức triển khai trở lại chương trình trợ giá lên tới 6.000 euro cho người mua xe điện và xe hybrid sạc điện từ đầu năm 2026. Thụy Điển tái áp dụng trợ cấp cho các hộ thu nhập thấp, trong khi Italy mở rộng các chương trình hỗ trợ.

Các hãng xe Nhật lại chưa tận dụng được xu hướng này. Thế mạnh truyền thống của họ nằm ở xe hybrid tiết kiệm nhiên liệu, nhưng danh mục xe thuần điện còn khá hạn chế. Vì vậy, họ khó hưởng lợi từ các chính sách ưu đãi đang tập trung vào xe điện.

Theo chuyên gia Beatrix Keim thuộc Trung tâm Nghiên cứu Ô tô (Center Automotive Research) của Đức, khi người tiêu dùng châu Âu quyết định mua xe điện, các thương hiệu Nhật Bản gần như không còn nằm trong danh sách ưu tiên.

Để đối phó với hàng rào thuế quan, các hãng xe Trung Quốc cũng đang chuyển từ chiến lược xuất khẩu sang sản xuất ngay tại châu Âu. Leapmotor dự kiến lắp ráp xe SUV tại nhà máy của Stellantis ở Tây Ban Nha. Chery đã thành lập trụ sở điều hành châu Âu tại Barcelona. Trong khi đó, Nissan được cho là đang thảo luận với Chery về khả năng sản xuất xe Trung Quốc tại dây chuyền còn dư công suất của nhà máy Sunderland ở Anh.

Những động thái này cho thấy các doanh nghiệp Trung Quốc không còn xem châu Âu đơn thuần là thị trường xuất khẩu mà đang hướng tới xây dựng hiện diện lâu dài ngay trong khu vực.

Việc vượt qua các thương hiệu Nhật Bản về doanh số mới chỉ là bước khởi đầu. Nếu tiếp tục duy trì lợi thế về chi phí, mở rộng sản xuất tại chỗ và tận dụng tốt xu hướng điện hóa, các hãng xe Trung Quốc hoàn toàn có cơ hội tiếp tục gia tăng sức ảnh hưởng tại châu Âu trong những năm tới. Điều đó cũng đồng nghĩa cuộc cạnh tranh trên thị trường ô tô toàn cầu sẽ ngày càng khốc liệt hơn, khi cán cân quyền lực đang dần dịch chuyển từ những tên tuổi truyền thống sang các nhà sản xuất mới nổi đến từ Trung Quốc.

Bùi Tú