Vì sao Meta chuyển sang bán năng lực tính toán?

Nếu kế hoạch "Meta Compute" được triển khai, công ty của Mark Zuckerberg sẽ không chỉ cạnh tranh với OpenAI ở mô hình AI, mà còn đối đầu trực diện với Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure và Google Cloud ở thị trường điện toán đám mây. Đây được xem là bước ngoặt có thể làm thay đổi cục diện ngành AI, nơi sức mạnh hạ tầng đang dần quan trọng không kém những mô hình ngôn ngữ tiên tiến.

Meta lập công ty tận dụng năng lực tính toán

Theo Bloomberg, Meta đang xây dựng một đơn vị kinh doanh mới mang tên Meta Compute, chuyên cung cấp năng lực tính toán AI (AI compute) và quyền truy cập các mô hình trí tuệ nhân tạo cho khách hàng doanh nghiệp.

Nếu trước đây Meta chủ yếu sử dụng các siêu trung tâm dữ liệu và hàng trăm nghìn GPU Nvidia để phục vụ việc huấn luyện các mô hình Llama và Meta AI, thì nay công ty muốn biến chính những tài sản đó thành nguồn doanh thu mới.

Động thái này đồng nghĩa Meta sẽ bước chân vào lãnh địa vốn do ba "gã khổng lồ" thống trị suốt nhiều năm qua là AWS, Microsoft Azure và Google Cloud.

Khác với các công ty AI chỉ bán chatbot hoặc mô hình ngôn ngữ, Meta sẽ cung cấp hai loại dịch vụ. Một là cho thuê trực tiếp GPU và năng lực tính toán để doanh nghiệp tự phát triển AI. Hai là cung cấp các mô hình AI dưới dạng API, cho phép khách hàng tích hợp vào sản phẩm và trả phí theo mức sử dụng.

Thông tin này ngay lập tức tạo ra phản ứng mạnh trên Phố Wall. Cổ phiếu Meta tăng hơn 9%, giúp vốn hóa doanh nghiệp tăng gần 100 tỉ USD chỉ trong một phiên giao dịch.

Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp sống nhờ cho thuê GPU lại chịu áp lực rất lớn. CoreWeave giảm khoảng 14%, Nebius mất tới 17%, trong khi cổ phiếu Nvidia, AMD và Broadcom cũng đồng loạt đi xuống.

Giới đầu tư hiểu rằng nếu Meta, một trong những chủ sở hữu hạ tầng AI lớn nhất thế giới, bắt đầu cho thuê sức mạnh tính toán, thị trường sẽ xuất hiện một đối thủ có quy mô và tiềm lực tài chính vượt xa phần lớn các doanh nghiệp chuyên cung cấp GPU hiện nay.

Điều đáng chú ý là CoreWeave hiện vẫn có hợp đồng trị giá khoảng 21 tỉ USD với Meta. Điều đó đồng nghĩa khách hàng lớn của họ có thể nhanh chóng trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp.

Hơn 180 tỉ USD đầu tư AI cần một lời giải về lợi nhuận

Quyết định của Meta không xuất phát từ việc công ty muốn mở rộng thêm một lĩnh vực kinh doanh đơn thuần, mà phản ánh áp lực ngày càng lớn trong việc chứng minh hiệu quả của những khoản đầu tư khổng lồ vào AI.

Trong hai năm qua, Meta là một trong những doanh nghiệp chi tiêu mạnh tay nhất cho hạ tầng AI. Năm 2025, công ty dành khoảng 72,2 tỉ USD cho đầu tư vốn. Sang năm 2026, Meta nâng dự báo chi tiêu lên mức 125-145 tỉ USD, gần gấp đôi năm trước.

Để có nguồn vốn, tập đoàn phát hành 25 tỉ USD trái phiếu, đồng thời cắt giảm hàng nghìn nhân viên nhằm tối ưu chi phí. Tính đến cuối quý I năm nay, Meta đã cam kết khoảng 182,9 tỉ USD cho các dự án hạ tầng AI trong những năm tới. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là doanh thu.

Khác với OpenAI có ChatGPT hay Google có Gemini đang dần thương mại hóa mạnh mẽ, Meta chưa công bố doanh thu riêng của Meta AI hoặc Llama.

Trong các báo cáo tài chính gần đây, ban lãnh đạo chủ yếu nhấn mạnh AI giúp cải thiện hiệu quả quảng cáo, tối ưu hệ thống gợi ý nội dung và nâng cao trải nghiệm người dùng trên Facebook, Instagram hay WhatsApp.

Nói cách khác, AI hiện vẫn chủ yếu giúp Meta kiếm tiền gián tiếp thay vì tạo ra một nguồn doanh thu độc lập đủ lớn để bù đắp tốc độ đầu tư khổng lồ.

Trong hoàn cảnh đó, bán sức mạnh tính toán được xem là cách nhanh nhất để biến những trung tâm dữ liệu trị giá hàng chục tỉ USD thành tài sản sinh lời.

AI bước sang giai đoạn mới: Ai sở hữu nhiều trung tâm dữ liệu hơn sẽ có lợi thế?

Không phải ngẫu nhiên Meta lựa chọn thời điểm này. Trước đó, xAI của Elon Musk đã chứng minh việc cho thuê hạ tầng AI có thể mang lại nguồn doanh thu khổng lồ.

Thay vì chỉ sử dụng trung tâm dữ liệu Colossus để huấn luyện mô hình Grok, xAI đã tận dụng phần năng lực dư thừa để ký các hợp đồng cho thuê GPU với những khách hàng lớn. Cách làm này giúp biến tài sản vốn chỉ phục vụ nội bộ thành nguồn thu hàng chục tỉ USD trong nhiều năm. Meta dường như đang đi theo con đường tương tự.

Theo các nguồn tin, Meta Compute sẽ triển khai hai hướng kinh doanh. Thứ nhất là cho thuê trực tiếp GPU theo nhu cầu, tương tự mô hình của CoreWeave.

Thứ hai là cung cấp các mô hình AI thông qua API, giống dịch vụ Bedrock của AWS, cho phép doanh nghiệp truy cập nhiều mô hình khác nhau mà không cần tự xây dựng hạ tầng.

Đáng chú ý, Meta được cho là sẽ đưa cả các mô hình đóng mới vào nền tảng này, đánh dấu sự thay đổi so với chiến lược trước đây vốn tập trung vào mã nguồn mở với dòng Llama.

Đứng sau kế hoạch là đội ngũ lãnh đạo cấp cao phụ trách hạ tầng, AI và chiến lược doanh nghiệp, cho thấy đây không phải một dự án thử nghiệm mà là hướng đi dài hạn.

Thực tế, CEO Mark Zuckerberg từng úp mở về khả năng này tại đại hội cổ đông hồi tháng 5. Ông cho biết gần như tuần nào Meta cũng nhận được đề nghị từ các doanh nghiệp muốn thuê GPU hoặc sử dụng API AI. Khi đó, Meta vẫn giữ lại phần lớn hạ tầng vì cho rằng công ty cần toàn bộ sức mạnh tính toán cho các dự án nội bộ.

Tuy nhiên, Zuckerberg cũng nhấn mạnh nếu một ngày Meta xây dựng nhiều hạ tầng hơn nhu cầu thực tế, việc thương mại hóa số năng lực dư thừa hoàn toàn là một lựa chọn. Giờ đây, có vẻ thời điểm đó đã đến.

Động thái của Meta cũng phản ánh sự thay đổi trong bản chất của cuộc đua AI. Giai đoạn đầu, các công ty cạnh tranh bằng việc ai sở hữu mô hình ngôn ngữ mạnh hơn. Nhưng khi khoảng cách công nghệ giữa các mô hình ngày càng thu hẹp, lợi thế có thể chuyển sang những doanh nghiệp sở hữu nhiều GPU, trung tâm dữ liệu và nguồn điện nhất.

Mô hình AI có thể được mã nguồn mở, tinh chỉnh hoặc sao chép. Ngược lại, việc xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu với hàng trăm nghìn GPU đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, thời gian dài và chuỗi cung ứng rất khó thay thế.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia nhận định giai đoạn tiếp theo của AI sẽ không chỉ là cuộc đua phát triển mô hình, mà còn là cuộc cạnh tranh kiểm soát hạ tầng.

Đối với Meta, bán sức mạnh tính toán không phải chỉ là mở thêm một mảng kinh doanh. Đây là cách công ty tìm lời giải cho bài toán lợi nhuận sau khi đã chi gần 200 tỉ USD cho AI, đồng thời biến những trung tâm dữ liệu khổng lồ từ một khoản đầu tư tốn kém thành nguồn doanh thu có khả năng cạnh tranh trực tiếp với các "ông vua" điện toán đám mây như AWS, Azure và Google Cloud. Nếu chiến lược này thành công, cuộc đua AI trong những năm tới có thể sẽ được quyết định không chỉ bởi mô hình thông minh nhất, mà còn bởi doanh nghiệp nào nắm trong tay nhiều sức mạnh tính toán nhất.

Bùi Tú