Alibaba cấm nội bộ sử dụng Claude sau căng thẳng với Anthropic

Động thái này không chỉ phản ánh căng thẳng ngày càng gia tăng giữa các công ty AI Mỹ và Trung Quốc mà còn cho thấy cuộc cạnh tranh công nghệ đang bước sang giai đoạn mới, nơi yếu tố địa chính trị và an ninh dữ liệu ngày càng chi phối chiến lược doanh nghiệp.

Từ khuyến khích sử dụng AI đến lệnh sử dụng Claude

Theo nguồn tin từ truyền thông công nghệ Trung Quốc, Alibaba vừa thông báo nội bộ về việc cấm sử dụng toàn bộ các sản phẩm của Anthropic trong hệ thống doanh nghiệp. Danh sách bị cấm bao gồm các mô hình Claude Sonnet, Claude Opus, Fable và công cụ lập trình Claude Code. Lệnh cấm sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 10/7.

Động thái này được xem là bước ngoặt lớn nếu xét đến chính sách trước đây của Alibaba. Từ đầu năm 2026, tập đoàn này đã khuyến khích nhân viên ứng dụng AI vào công việc bằng nhiều hình thức hỗ trợ. Ngoài việc cấp miễn phí hạn mức sử dụng các mô hình nội bộ, Alibaba còn hoàn trả chi phí cho nhân viên khi sử dụng các mô hình AI bên ngoài như GPT của OpenAI, Gemini của Google hay Claude của Anthropic.

Theo các nguồn tin, nhiều kỹ sư phần mềm của Alibaba đã chi hàng trăm USD mỗi tuần để sử dụng các công cụ AI phục vụ lập trình. Claude Code, OpenAI Codex và Qoder - công cụ AI do chính Alibaba phát triển - đều là những trợ lí lập trình được sử dụng thường xuyên.

Việc cấm hoàn toàn Claude đồng nghĩa với việc nhân viên Alibaba sẽ phải chuyển sang các lựa chọn khác, trong đó nhiều khả năng tập đoàn sẽ thúc đẩy mạnh hơn việc sử dụng các mô hình AI "cây nhà lá vườn" như Qwen và Qoder.

Đây cũng là xu hướng đang xuất hiện tại nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc khi các công ty ngày càng ưu tiên sử dụng mô hình AI nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu AI của Washington ngày càng siết chặt.

Cáo buộc "đánh cắp mô hình" làm bùng phát cuộc đối đầu AI Mỹ - Trung

Nguồn cơn trực tiếp của lệnh cấm được cho là bắt đầu từ cuối tháng 6, khi Anthropic gửi thư lên Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ.

Trong tài liệu này, công ty AI Mỹ cáo buộc Alibaba đã sử dụng khoảng 25.000 tài khoản giả để thực hiện hơn 28 triệu lượt tương tác với Claude trong khoảng thời gian từ ngày 22/4 đến 5/6. Anthropic cho rằng đây là một chiến dịch "model distillation" (chưng cất mô hình) ở quy mô công nghiệp.

Trong lĩnh vực AI, "model distillation" là kỹ thuật sử dụng kết quả đầu ra của một mô hình lớn để huấn luyện mô hình khác. Đây là kỹ thuật phổ biến trong nghiên cứu AI, nhưng các hãng sở hữu mô hình nền tảng thường xem việc khai thác quá mức thông qua API nhằm tái tạo năng lực mô hình là hành vi vi phạm điều khoản sử dụng.

Anthropic thậm chí nâng vụ việc lên thành vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia của Mỹ. Đây không phải lần đầu tiên Anthropic đưa ra cáo buộc như vậy. Trước đó vào tháng 2/2026, công ty này từng tuyên bố ba phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc gồm DeepSeek, Moonshot AI và MiniMax cũng tiến hành các hoạt động tương tự nhằm khai thác Claude để huấn luyện mô hình riêng.

Thời điểm các cáo buộc xuất hiện cũng khá nhạy cảm. Chỉ vài tuần sau, Alibaba đã đệ đơn kiện Bộ Quốc phòng Mỹ lên Tòa án Liên bang tại San Jose, bang California, yêu cầu được xóa khỏi danh sách "Doanh nghiệp quân sự Trung Quốc" (1260H List).

Danh sách do Lầu Năm Góc công bố không đồng nghĩa với các lệnh trừng phạt ngay lập tức, nhưng có thể ảnh hưởng lớn tới khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến của các doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt là AI và bán dẫn.

Trong khi đó, Anthropic cũng tăng cường các biện pháp kiểm soát người dùng. Cuối tháng 6 và đầu tháng 7, hàng loạt tài khoản Claude của người dùng Trung Quốc bị khóa mà không có thông báo trước. Theo phản ánh của nhiều nhà phát triển, ngay cả các tài khoản trả phí trực tiếp trên website Anthropic cũng bị đình chỉ và rất khó kháng nghị thành công.

Một số lập trình viên sau đó tiến hành phân tích ngược (reverse engineering) và cho rằng từ phiên bản Claude Code 2.1.91 phát hành hồi tháng 4, phần mềm đã tích hợp các cơ chế nhận diện người dùng Trung Quốc.

Theo các phân tích này, Claude Code có thể kiểm tra múi giờ thiết bị, phát hiện địa chỉ API hoặc máy chủ trung gian có chứa các từ khóa liên quan tới Alibaba Cloud, ByteDance hoặc các nhà cung cấp dịch vụ AI của Trung Quốc. Một số dấu hiệu nhận diện còn được cho là được nhúng trong hệ thống prompt bằng kỹ thuật ẩn thông tin thông qua dấu câu. Sau đó, thành viên nhóm phát triển Claude Code xác nhận đây là một biện pháp "thử nghiệm" nhằm hỗ trợ quá trình đánh giá rủi ro.

Diễn biến mới nhất cho thấy cuộc cạnh tranh AI toàn cầu đang vượt xa câu chuyện về năng lực mô hình hay hiệu suất xử lí. Các doanh nghiệp AI giờ đây không chỉ cạnh tranh bằng công nghệ mà còn bằng khả năng kiểm soát dữ liệu, hạ tầng và quyền tiếp cận người dùng.

Trong lúc Mỹ và Trung Quốc liên tục gia tăng các biện pháp hạn chế lẫn nhau, những quyết định như việc Alibaba cấm Claude hay Anthropic siết tài khoản người dùng Trung Quốc nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn, tạo thêm những rào cản mới trong quá trình toàn cầu hóa của ngành trí tuệ nhân tạo.

Bùi Tú