Một đồng xu có thể xoay số phận World Cup

Bóng đá hiện đại mang đến chấm 11m đủ loại công cụ: dữ liệu, video phân tích, chuyên gia tâm lí, thậm chí cả những thủ môn được chuẩn bị chi tiết theo thói quen sút phạt của đối phương. Nhưng sau tất cả, số phận trận đấu đôi khi vẫn bắt đầu từ một quyết định rất đơn giản: cú tung đồng xu của trọng tài.

Chiếc laptop bên đường biên

Úc chuẩn bị rất kĩ cho loạt luân lưu trước Ai Cập. Patrick Beach bắt chính suốt gần 120 phút, nhưng ngay trước loạt sút, HLV Tony Popovic tung Mathew Ryan vào sân với kì vọng kinh nghiệm của thủ thành này sẽ tạo khác biệt trên chấm 11m.

Ai Cập cũng có sự chuẩn bị riêng. Máy quay ghi lại cảnh các cầu thủ và ban huấn luyện quây quanh một chiếc laptop bên đường biên. Theo nhiều nguồn tin quốc tế, họ xem lại những quả phạt đền Kylian Mbappe từng thực hiện trước Ryan khi thủ môn này còn khoác áo Levante để nghiên cứu cách đổ người và lựa chọn hướng cản phá.

Ban huấn luyện Ai Cập chưa xác nhận nội dung trên màn hình, vì vậy không thể khẳng định chiếc laptop quyết định kết quả trận đấu. Tuy nhiên, đội bóng châu Phi thực hiện thành công cả bốn lượt sút, trong khi Ryan không cản phá được quả nào. Phía Úc đá hỏng hai lượt với cú sút vọt xà của Harry Souttar và pha dứt điểm đưa bóng trúng xà ngang của Lucas Herrington.

Ai Cập thắng 4-2 sau trận hòa 1-1, giành chiến thắng đầu tiên trong lịch sử ở một trận đấu loại trực tiếp World Cup.

Chiếc laptop không sút thay cầu thủ, nhưng phản ánh một thực tế: chấm 11m không còn là điểm kết thúc của chiến thuật, mà là nơi cuộc đấu về dữ liệu và tâm lí tiếp tục.

Đó là loạt luân lưu thứ ba ở vòng knock-out đầu tiên, sau khi Paraguay loại Đức và Morocco vượt qua Hà Lan. Ba trận đấu đều cho thấy dữ liệu có thể giúp các đội chuẩn bị tốt hơn, nhưng không thể biến loạt luân lưu thành một bài toán có lời giải cố định.

World Cup 2026 vì thế không làm may rủi biến mất. Các đội tuyển chỉ có nhiều công cụ hơn để giảm bớt sự bất định.

Loạt luân lưu bắt đầu trước phút 120

Nhiều người cho rằng loạt sút luân lưu chỉ bắt đầu sau tiếng còi kết thúc hiệp phụ. Nhưng thực tế, nó được chuẩn bị từ trước đó rất lâu, từ danh sách cầu thủ thực hiện, phương án thay người cho đến những buổi tập kín.

Theo luật, ngoài trường hợp thủ môn chấn thương không thể tiếp tục thi đấu, chỉ những cầu thủ còn trên sân khi trận đấu kết thúc mới được tham gia loạt sút. Vì vậy, nhiều HLV chủ động tung cầu thủ vào sân ở những phút cuối chỉ để chuẩn bị cho chấm 11m.

Tuy nhiên, tính toán này không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả.

Reuters dẫn dữ liệu Opta cho biết 8 trong 10 cầu thủ vào sân sau phút 115 tại các kì World Cup và EURO gần đây đều đá hỏng ở loạt luân lưu sau đó. Fabian Balbuena vào sân ở phút 122 trong trận Paraguay gặp Đức nhưng bị Manuel Neuer cản phá. Cùng ngày, Justin Kluivert được Hà Lan tung vào sân ở phút 113 rồi cũng sút hỏng trước Morocco.

Thể lực sung mãn không đồng nghĩa với sự sẵn sàng về tâm lí. Một cầu thủ gần như chưa chạm nhịp trận đấu có thể phải đối mặt ngay với áp lực lớn nhất. Do vậy, loạt luân lưu là thử thách kĩ năng sút phạt và kiểm chứng chất lượng của những quyết định chiến thuật , cũng như khả năng chịu áp lực của từng cầu thủ.

Cú sút thứ năm không còn là lựa chọn mặc định

Bóng đá từng quen với hình ảnh ngôi sao bước lên thực hiện lượt sút thứ năm rồi ghi bàn quyết định.

Nhưng loạt luân lưu không phải lúc nào cũng kéo dài đến lượt sút cuối.

Tại bán kết EURO 2012, Cristiano Ronaldo được xếp đá quả thứ năm nhưng Bồ Đào Nha bị Tây Ban Nha loại trước khi anh có cơ hội thực hiện.

Ở trận gặp Úc, Ai Cập để Mohamed Salah đá lượt thứ ba, trước khi Hossam Abdelmaguid khép lại chiến thắng ở lượt sút thứ tư. Điều quan trọng không còn là ai thực hiện cú sút cuối cùng, mà là bảo đảm cầu thủ giỏi nhất chắc chắn có cơ hội bước lên chấm 11m.

Vai trò của thủ môn cũng thay đổi đáng kể. Thay vì chỉ dựa vào phản xạ và phán đoán, các thủ môn hiện đại nghiên cứu kỹ cách chạy đà, chân trụ, hướng nhìn và thói quen sút của từng đối thủ. Họ cũng luyện cách đánh lừa người sút bằng những chuyển động nhỏ hoặc trì hoãn quyết định đổ người đến giây cuối.

Tuy nhiên, dữ liệu luôn là lợi thế hai chiều. Ryan được tung vào sân vì khả năng bắt luân lưu, nhưng chỉ ít phút sau, chính anh trở thành đối tượng phân tích trên chiếc laptop của ban huấn luyện Ai Cập.

Đồng xu vẫn còn vai trò

Bóng đá hiện đại ngày càng dựa vào dữ liệu và khả năng kiểm soát. HLV tính toán thứ tự sút, chuyên gia phân tích dữ liệu, cầu thủ luyện tâm lí, còn thủ môn nghiên cứu từng thói quen của đối phương.

Nhưng trước khi loạt luân lưu bắt đầu, trọng tài vẫn rút đồng xu.

Theo luật hiện hành, trọng tài tung đồng xu lần đầu để xác định khung thành thực hiện loạt sút. Lần tung thứ hai quyết định đội thắng được quyền chọn sút trước hoặc sút sau.

Hai lần tung đồng xu không quyết định kết quả trận đấu, nhưng có thể tạo ra lợi thế về tâm lí. Một đội được sút về phía khán đài có đông cổ động viên hơn, trong khi đội sút trước thường tạo áp lực buộc đối phương phải liên tục bám đuổi.

FIFA từng đề xuất chỉ tung đồng xu một lần, trong đó đội thắng được chọn đầu sân hoặc quyền sút trước, còn lựa chọn còn lại thuộc về đối thủ. Tuy nhiên, đề xuất này chưa được áp dụng tại World Cup 2026.

Dù VAR, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống phân tích dữ liệu ngày càng phát triển, một phần bối cảnh của loạt luân lưu vẫn được quyết định bằng đồng xu.

Công nghệ không thể sút thay cầu thủ

Đội tuyển Mỹ đã sử dụng công nghệ đo hoạt động não và dữ liệu chuyển động của bóng để hỗ trợ việc tập sút luân lưu. Ban huấn luyện của Mauricio Pochettino muốn xác định sẵn người thực hiện và thứ tự sút, thay vì chờ đến cuối hiệp phụ mới đưa ra quyết định.

Nhiều đội tuyển cũng tập riêng quãng đường từ vòng tròn giữa sân đến chấm 11m, cách hít thở và phản ứng sau mỗi lượt sút.

Nhà nghiên cứu Geir Jordet phân tích 718 cú sút luân lưu tại World Cup, EURO và Champions League, đồng thời nhận thấy 53% cầu thủ đá hỏng đều có biểu hiện căng thẳng tương tự như cúi đầu, thu mình, che mặt hoặc tránh giao tiếp với đồng đội.

Công nghệ giúp cầu thủ hiểu bản thân, dữ liệu giúp họ hiểu đối thủ, còn HLV có thêm cơ sở để xây dựng chiến thuật. Nhưng khi bước lên chấm 11m, mọi phân tích đều dừng lại. Phía trước cầu thủ chỉ còn quả bóng, khung thành và thủ môn.

Một chiếc laptop có thể cung cấp dữ liệu. Đồng xu có thể tạo lợi thế về tâm lí. HLV có thể chuẩn bị mọi phương án. Nhưng cú sút cuối cùng vẫn là quyết định của người đứng trước bóng.

Đặng Hoàng