OpenAI và Anthropic khó chinh phục Phố Wall như SpaceX, vì sao?
SpaceX sở hữu hai lợi thế mà OpenAI hay Anthropic không có.
Nhà đầu tư huyền thoại Benjamin Graham từng viết một câu nổi tiếng rằng: “Trong ngắn hạn, thị trường là một cỗ máy bỏ phiếu, nhưng trong dài hạn, nó là một cỗ máy cân đo”. Nói cách khác, trong ngắn hạn, giá trị doanh nghiệp có thể bị chi phối bởi tâm lí và sự hào hứng của nhà đầu tư. Song về lâu dài, thị trường sẽ đánh giá doanh nghiệp dựa trên thực lực thật sự.
Với cơn sốt AI hiện nay, giai đoạn được thúc đẩy bởi sự phấn khích có thể đang dần khép lại. Giai đoạn thị trường bắt đầu cân đo hiệu quả thực tế đang đến rất nhanh.
Vài năm qua, các nhà đầu tư trên thị trường tư nhân đã đổ tiền rất mạnh vào OpenAI và Anthropic, đẩy mức định giá kì vọng của hai công ty trước kế hoạch niêm yết lên khoảng 1.000 tỉ USD mỗi công ty. Với các startup công nghệ ở bờ Tây nước Mỹ, việc định giá thường dựa nhiều vào kì vọng tương lai vì chúng có lịch sử hoạt động khá ngắn. Lập luận của nhiều nhà đầu tư là : “Làm sao có thể bỏ lỡ cơ hội lịch sử để tham gia cuộc đua tạo ra siêu trí tuệ?”.
Tuy nhiên, khi OpenAI và Anthropic bước ra thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư đại chúng có thể sẽ bớt bị cuốn theo sự hào hứng quanh AI. Thay vì chỉ nhìn vào những lời hứa hẹn lớn lao, họ sẽ phải đánh giá thực tế hơn: Liệu hai công ty này có thể tạo ra dòng tiền thật và duy trì lợi nhuận trong dài hạn hay không. Đây chính là điểm khiến cả OpenAI lẫn Anthropic còn bị nghi ngờ rất nhiều. Vì vậy, bản cáo bạch niêm yết của họ sẽ phải đặc biệt thuyết phục. Không khí lạc quan và sự phấn khích của thị trường không tự động biến thành một mức định giá bền vững.
Các ngân hàng đầu tư tư vấn cho hai công ty AI hàng đầu này chắc chắn sẽ lấy SpaceX làm ví dụ thành công. Công ty của Elon Musk vừa niêm yết tháng trước với mức định giá gần 1.800 tỉ USD. Theo tập đoàn dịch vụ tài chính Morningstar, nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán vẫn đổ xô mua cổ phiếu SpaceX, dù mức định giá này cao hơn khoảng 1.000 tỉ USD so với giá trị hợp lý của công ty.
Tuy nhiên, SpaceX sở hữu hai lợi thế mà các startup thuần AI như OpenAI hay Anthropic không có.
Thứ nhất, SpaceX sở hữu mảng kinh doanh cốt lõi rất khó bị đối thủ sao chép hoặc cạnh tranh trực tiếp là phóng tên lửa và vận hành vệ tinh.
Thứ hai, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Elon Musk có sức hút đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân, thậm chí được một bộ phận người ủng hộ tin tưởng gần như tuyệt đối.
Dù vậy, thị trường đã có cái nhìn thận trọng hơn với đợt phát hành trái phiếu trị giá 25 tỉ USD sau đó của SpaceX. Ban đầu, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đã đánh giá trái phiếu của SpaceX đạt chuẩn xếp hạng đầu tư, tức thuộc nhóm trái phiếu có rủi ro vỡ nợ tương đối thấp. Song sau đó, các trái phiếu này lại được giao dịch như trái phiếu rác, khi nhà đầu tư bắt đầu lo ngại về các khoản lỗ trong hoạt động của SpaceX.
Lí do OpenAI và Anthropic sẽ gặp khó khăn nhiều hơn SpaceX khi IPO
OpenAI và Anthropic có thể còn gặp nhiều khó khăn hơn SpaceX khi IPO (chào bán cổ phiều lần đầu ra công chúng) vì ba lí do có liên quan với nhau.
Thứ nhất, hiện vẫn chưa rõ liệu hai công ty AI này có mô hình kinh doanh bền vững hay không. Đúng là cả OpenAI lẫn Anthropic đều đã tạo ra những mô hình AI rất ấn tượng, được người dùng đón nhận nồng nhiệt và giúp doanh thu tăng rất nhanh. Thế nhưng, bài toán tài chính phía sau lại rất khó. Chi phí để duy trì vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực AI là cực kì lớn, trong khi cái giá phải trả nếu bị tụt lại phía sau có thể còn nghiêm trọng hơn.
Một báo cáo mới của Exponential View tính toán rằng lĩnh vực công nghệ đã tạo ra doanh thu thực tế 110 tỉ USD từ AI tạo sinh trong năm qua, tốc độ tăng trưởng nhanh hơn nhiều so với bất kỳ chu kỳ công nghệ nào trước đây. Tuy nhiên, báo cáo ước tính rằng các mô hình AI nền tảng chỉ chiếm khoảng 11% doanh thu này vào quý I/2026, trong khi 82% thuộc về các dịch vụ lưu trữ và vận hành hạ tầng.
Exponential View là nền tảng phân tích về AI và các công nghệ tăng trưởng theo cấp số nhân, do Azeem Azhar sáng lập.
Vào tháng 11/2025, ngân hàng JPMorgan dự báo sẽ có 5.000 tỉ USD được chi cho hạ tầng AI trong 5 năm tới. Theo Matt Scherer - nghiên cứu viên tại Open Markets Institute, bài toán tài chính của ngành AI tạo sinh hiện rất căng thẳng: Toàn ngành mới tạo ra doanh thu hằng năm ở mức hàng chục tỉ USD, nhưng lại cần trang trải mức chi tiêu hằng năm lên tới hàng nghìn tỉ USD. Nói cách khác, các công ty AI đang chi lớn hơn doanh thu rất nhiều. Để mô hình này đứng vững, họ phải đạt tốc độ tăng trưởng cực kỳ cao trong tương lai.
Open Markets Institute là tổ chức nghiên cứu chính sách có trụ sở ở Washington (Mỹ) chuyên về chống độc quyền và chính sách cạnh tranh.
Thứ hai, các tập đoàn công nghệ lớn Mỹ từng hậu thuẫn mạnh mẽ cho OpenAI và Anthropic, gồm Microsoft, Alphabet (công ty mẹ Google) và Amazon, ngày càng chuyển từ vai trò đối tác sang đối thủ cạnh tranh. Alphabet không chỉ hỗ trợ lĩnh vực AI mà còn tự huy động thêm 80 tỉ USD vốn cổ phần để tài trợ cho kế hoạch chi tới 190 tỉ USD cho đầu tư trong năm 2026.
SpaceX đang mở rộng mạnh mẽ mảng AI của riêng mình, chi 60 tỉ USD để thâu tóm startup lập trình AI Cursor, qua đó trực tiếp thách thức Anthropic.
Thứ ba, các mô hình AI đang dần trở nên phổ biến và dễ thay thế hơn, thay vì là những sản phẩm độc quyền có thể bán với giá rất cao. Điều này có thể khiến biên lợi nhuận của các công ty sở hữu mô hình AI tiên tiến bị thu hẹp. Nhiều giám đốc tài chính đang phát hiện nhân viên có thể dễ dàng tạo ra hóa đơn sử dụng AI rất lớn, nhưng hiệu quả mang lại cho doanh nghiệp lại không tương xứng với số tiền bỏ ra. Vì vậy, ngày càng nhiều công ty chọn các mô hình AI mở rẻ hơn, linh hoạt hơn, gồm cả từ Trung Quốc, để xử lý những công việc thường ngày.
Con đường niêm yết của Anthropic có thể gặp nhiều trở ngại hơn OpenAI
Hiện tại, Anthropic được đánh giá nhỉnh hơn OpenAI ở một số khía cạnh như tập trung vào khách hàng doanh nghiệp, tăng trưởng doanh thu và phát triển các ứng dụng AI phục vụ những lĩnh vực thực tế như luật hay khoa học. Tuy nhiên, con đường niêm yết của Anthropic có thể gặp nhiều trở ngại khi công ty đứng sau mô hình Claude vẫn đang kiện chính phủ Mỹ sau khi bị xếp vào diện "rủi ro chuỗi cung ứng" vì tranh chấp với Lầu Năm Góc.
Trong khi đó, OpenAI lại chọn cách xây dựng quan hệ với chính quyền Trump, thậm chí đề xuất dành cho chính phủ Mỹ 5% cổ phần của công ty.
Ở một diễn biến khác, thị trường chứng khoán ngày càng lo ngại về quy mô đầu tư khổng lồ mà ngành AI đang theo đuổi.? Dù cổ phiếu các hãng chip vẫn tăng mạnh nhờ hưởng lợi trực tiếp từ cơn sốt AI, nhóm Magnificent Seven gồm 7 gã khổng lồ công nghệ Mỹ lại có mức sinh lời thấp hơn cả trái phiếu chính phủ Anh trong nửa đầu năm nay. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang bắt đầu thận trọng hơn với khả năng các khoản đầu tư khổng lồ vào AI sẽ sớm mang lại lợi nhuận.
Nhóm Magnificent Seven gồm Microsoft, Nvidia, Apple, Alphabet, Amazon, Meta Platforms và Tesla. Đây là 7 doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn nhất tới các chỉ số chứng khoán Mỹ trong nhiều năm qua. Mỗi khi nhóm này tăng giá, cả chỉ số S&P 500 và Nasdaq Composite thường cùng đi lên. Chính vì vậy, khi cả 7 cổ phiếu này đồng loạt lao dốc, tác động tới toàn bộ thị trường gần như là điều không thể tránh khỏi.
Nhà đầu tư kỳ cựu Jeremy Grantham cho rằng thị trường chứng khoán Mỹ đang được định giá đắt nhất trong lịch sử. Trong khi đó, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo rằng sự hưng phấn quá mức với AI có thể dẫn đến một cú sụp đổ của làn sóng đầu tư.
Nhiều chuyên gia cho rằng cơn sốt AI hiện nay có nhiều điểm giống giai đoạn trước khi bong bóng dotcom vỡ vào năm 2000. Dù cuộc khủng hoảng đó không ngăn cản sự ra đời của những gã khổng lồ internet như Amazon và Google, thị trường chứng khoán Nasdaq vẫn lao dốc tới 77% từ đỉnh xuống đáy, còn khoảng 4.800 công ty Internet đã phá sản trước năm 2003. Điều đó cho thấy ngay cả trong một cuộc cách mạng công nghệ có thể thay đổi thế giới, không phải doanh nghiệp nào cũng trở thành người chiến thắng.
Với OpenAI và Anthropic, thành công không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà còn vào việc họ có chọn đúng thời điểm để niêm yết hay không.