Chính phủ Nhật Bản tung trợ cấp, đưa xe điện rẻ ngang xe máy

Thị trường xe điện Nhật Bản đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong nhiều năm qua, chủ yếu nhờ các gói hỗ trợ tài chính quy mô lớn từ chính phủ trung ương và các địa phương.

Trợ cấp kỷ lục của chính phủ Nhật Bản đưa xe điện mới xuống ngang giá xe máy

Theo số liệu ngành công bố ngày 6/7, Nhật Bản tiêu thụ 32.378 xe điện chở khách mới trong quý II/2026, gần gấp ba lần so với cùng kỳ năm trước. Xe điện hiện chiếm 3,4% tổng doanh số ô tô mới, lần đầu tiên vượt mốc 3% trong một quý. Riêng tháng 6, tỉ lệ này đã vượt 4%.

Điều đáng chú ý là làn sóng mua xe điện diễn ra ngay cả khi giá xăng tại Nhật Bản vẫn được giữ ở mức ổn định nhờ chính sách trợ giá nhiên liệu của chính phủ. Khác với nhiều quốc gia, người dân Nhật không chịu áp lực lớn từ chi phí nhiên liệu, song vẫn đổ xô mua xe điện để tận dụng các khoản trợ cấp hấp dẫn.

Từ đầu năm nay, chính phủ Nhật Bản đã nâng mức trợ cấp tối đa dành cho xe điện thêm 400.000 yen, lên 1,3 triệu yen/xe. Các mẫu xe của Toyota và Honda được hưởng toàn bộ khoản hỗ trợ này, trong khi xe Tesla cũng nhận mức trợ cấp lên tới 1,27 triệu yen.

Bên cạnh hỗ trợ của chính phủ trung ương, nhiều địa phương tiếp tục bổ sung các gói ưu đãi riêng. Nổi bật nhất là Tokyo, nơi chính quyền thành phố từ đầu tháng này tăng thêm 300.000 yen, đưa mức trợ cấp tối đa cũng lên 1,3 triệu yen nhằm hỗ trợ người dân trước áp lực chi phí năng lượng.

Đối với các mẫu xe của Nissan, Honda và Toyota, người mua tại Tokyo ngay lập tức được hỗ trợ 900.000 yen. Nếu đáp ứng thêm các điều kiện như lắp đặt trạm sạc và hệ thống điện mặt trời tại nhà, họ có thể nhận thêm 400.000 yen nữa.

Nhờ vậy, mẫu xe điện cỡ nhỏ Sakura của Nissan, vốn có giá niêm yết 2,44 triệu yen chỉ còn khoảng 560.000 yen sau khi cộng toàn bộ các khoản trợ cấp của chính phủ và thành phố Tokyo.

Ngay cả khi không đáp ứng các điều kiện bổ sung, người dân Tokyo vẫn có thể mua Nissan Sakura với giá khoảng 960.000 yen, thấp hơn nhiều mẫu xe kei chạy xăng truyền thống.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra với nhiều mẫu xe điện khác. Honda Super-One, ra mắt từ tháng 5 với giá 3,39 triệu yen, chỉ còn khoảng 790.000 yen tại Tokyo nếu nhận đủ ưu đãi. Trong khi đó, Toyota bZ4X, mẫu xe điện bán chạy nhất Nhật Bản, có giá thực tế giảm từ 4,8 triệu yen xuống chỉ còn khoảng 2,2 triệu yen.

Không ngạc nhiên khi nhu cầu tăng mạnh. Honda bán được 4.497 xe điện trong quý II, so với chỉ ba xe cùng kỳ năm ngoái. Riêng Super-One đóng góp khoảng 60% doanh số, thậm chí nhiều đại lý phải tạm ngừng nhận đơn đặt hàng do lượng khách vượt xa dự kiến.

Tesla cũng ghi nhận doanh số gần 7.000 xe, tăng gần gấp ba lần so với cùng kỳ, trong khi Toyota bán được 7.240 xe điện, tăng tới 38 lần. Ngoài trợ cấp của chính phủ, Tesla còn thu hút khách hàng bằng chương trình miễn phí sử dụng mạng lưới sạc nhanh Supercharger trong ba năm đầu.

Mặt trái của chính sách trợ giá hào phóng

Tuy tạo cú hích mạnh cho thị trường xe điện, chính sách trợ cấp quy mô lớn cũng bắt đầu bộc lộ những hệ quả ngoài mong muốn. Điển hình nhất là sự đảo lộn trên thị trường xe cũ. Do các khoản hỗ trợ chỉ áp dụng đối với xe mới, nhiều mẫu xe điện mới sau trợ giá hiện có giá thấp hơn cả xe đã qua sử dụng.

Theo trang thông tin ô tô Car Sensor, giá trung bình của một chiếc Nissan Sakura cũ hiện khoảng 1,51 triệu yen, cao gần gấp ba lần mức giá 560.000 yen của một chiếc Sakura mới nếu mua tại Tokyo và đáp ứng đủ điều kiện nhận trợ cấp.

Khoảng chênh lệch này khiến thị trường xe điện cũ gần như mất sức hấp dẫn. Nếu xu hướng kéo dài, lượng xe điện đã qua sử dụng trong nước có thể tiếp tục được xuất khẩu ra nước ngoài thay vì phục vụ thị trường nội địa. Hiện nay, phần lớn xe điện cũ của Nhật Bản đã được bán sang các quốc gia khác, đồng nghĩa với việc pin chứa nhiều kim loại quý hiếm cũng rời khỏi Nhật thay vì được tái chế trong nước.

Giá xe cũ giảm còn kéo theo hệ quả khác là giá trị bán lại của xe điện suy giảm. Đây vốn là một trong những tiêu chí quan trọng khi người tiêu dùng Nhật Bản quyết định mua ô tô. Nếu xe điện mất giá quá nhanh, nhiều khách hàng có thể quay trở lại lựa chọn xe động cơ đốt trong hoặc xe hybrid.

Một thách thức khác là nguy cơ thị trường phụ thuộc quá mức vào trợ cấp. Kinh nghiệm từ Mỹ cho thấy doanh số xe điện từng giảm mạnh sau khi các ưu đãi thuế bị cắt giảm. Nhiều hãng xe, trong đó có Honda, đã phải ghi nhận các khoản lỗ lớn liên quan đến mảng xe điện khi nhu cầu suy yếu.

Điều đó đặt ra câu hỏi liệu sức tăng trưởng hiện nay của thị trường xe điện Nhật Bản có thực sự phản ánh nhu cầu tự nhiên hay chủ yếu được thúc đẩy bởi các khoản hỗ trợ tài chính.

Bên cạnh đó, mức trợ cấp giữa các địa phương cũng có sự chênh lệch rất lớn. Trong khi Tokyo hỗ trợ tối đa tới 1,3 triệu yen, tỉnh Gunma chỉ trợ cấp khoảng 500.000 yen và Fukui chỉ khoảng 100.000 yen. Sự khác biệt này có thể tạo ra khoảng cách về khả năng tiếp cận xe điện giữa các khu vực, đồng thời làm méo mó cạnh tranh trên thị trường.

Dù vậy, trong ngắn hạn, chính sách trợ giá vẫn đang giúp Nhật Bản thúc đẩy nhanh quá trình điện hóa ngành giao thông và tạo động lực cho các nhà sản xuất mở rộng đầu tư vào xe điện. Thách thức với chính phủ sẽ là tìm được điểm cân bằng giữa việc khuyến khích người dân chuyển đổi sang phương tiện phát thải thấp và xây dựng một thị trường có thể phát triển bền vững ngay cả khi các khoản trợ cấp dần được thu hẹp trong tương lai.

Bùi Tú (theo Nikkei Asia)