Apple đưa CXMT vào tâm điểm cuộc đua chip nhớ toàn cầu
Sau nhiều năm được Trung Quốc đầu tư mạnh mẽ, CXMT đang bước vào thời điểm quan trọng nhất lịch sử khi Apple thử nghiệm chip nhớ của hãng và kế hoạch IPO trị giá hàng nghìn tỉ nhân dân tệ đến gần.
Trong khuôn viên rộng lớn tại thành phố Hợp Phì (miền đông Trung Quốc), các công nhân xây dựng đang chạy đua để hoàn thành một dây chuyền sản xuất mới cho CXMT (ChangXin Memory Technologies), hãng chip nhớ hàng đầu Trung Quốc được nhà nước hậu thuẫn.
CXMT đang trở thành tâm điểm toàn cầu trong cuộc đua chip nhớ. Theo hai nguồn tin của FT, Apple đã bắt đầu thử nghiệm DRAM của CXMT trên các thiết bị bán tại Trung Quốc. Ngoài ra, Apple cũng đang dẫn đầu nỗ lực vận động hành lang của các tập đoàn công nghệ Mỹ nhằm thuyết phục chính phủ nước này cho phép sử dụng rộng rãi hơn các sản phẩm của CXMT.
Sự quan tâm dành cho CXMT đánh dấu bước ngoặt lớn với doanh nghiệp từng tiêu tốn hàng tỉ USD trong gần một thập kỉ nhưng nay đã trở thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng AI nội địa của Trung Quốc. CXMT cũng được kì vọng sẽ trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ có lợi nhuận cao nhất khi niêm yết trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.
"Trung Quốc đặt kì vọng rất lớn vào CXMT. CXMT đã nổi lên như ứng viên số một trong cuộc đua tìm kiếm nhà vô địch chip nhớ nội địa và đóng vai trò then chốt trong dự án xây dựng chuỗi cung ứng AI tự chủ của cả Trung Quốc", ông Emory Tsai-Yi Wang, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) ở Đài Loan, nhận định.
Tình trạng thiếu hụt chip nhớ đã làm thay đổi hoàn toàn tình hình tài chính của CXMT. Theo bản cáo bạch IPO (chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng), lợi nhuận ròng của CXMT đạt 33 tỉ nhân dân tệ (4,8 tỉ USD) trong quý I/2026, đảo ngược hoàn toàn so với khoản lỗ lũy kế 37 tỉ nhân dân tệ (5,4 tỉ USD) suốt thập kỷ trước.
Hiện nay, CXMT là nhà sản xuất DRAM lớn thứ tư thế giới, chỉ đứng sau SK Hynix, Samsung Electronics và Micron Technology. DRAM được sử dụng trong nhiều thiết bị, từ smartphone đến máy chủ.
Theo SemiAnalysis, CXMT chiếm khoảng 11% năng lực sản xuất wafer DRAM toàn cầu trong năm ngoái. Con số này được dự báo sẽ tăng lên 15% vào năm 2028 khi các nhà máy mới tại thành phố Hợp Phì, Thượng Hải và Bắc Kinh đi vào hoạt động.
SemiAnalysis là công ty Mỹ chuyên nghiên cứu và tư vấn độc lập chuyên về bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán.
Wafer là tấm vật liệu bán dẫn rất mỏng thường làm bằng silicon, được dùng làm nền để chế tạo chip. Trong quá trình sản xuất, các mạch điện tử siêu nhỏ sẽ được khắc và tạo lớp trực tiếp lên bề mặt wafer này. Sau đó, wafer được cắt thành nhiều chip riêng lẻ để lắp vào các sản phẩm như chip nhớ, chip xử lý hay chip AI. Một wafer có thể tạo ra hàng trăm hoặc hàng nghìn chip, tùy kích thước và độ phức tạp của từng loại.
Với các tập đoàn công nghệ Mỹ đang cạnh tranh nguồn cung wafer DRAM vốn có hạn, triển vọng về một nhà cung cấp toàn cầu thứ tư đến từ Trung Quốc là hấp dẫn nhưng lại nhạy cảm về mặt chính trị.
Apple từng đối mặt với phản ứng gay gắt từ giới chính trị Mỹ khi cân nhắc sử dụng chip nhớ Trung Quốc trước đây. Năm 2022, Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Marco Rubio đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro an ninh.
Apple từ chối bình luận về việc liệu hãng có đang thử nghiệm chip nhớ của CXMT cho các thiết bị bán tại Trung Quốc hay không.
Dù CXMT đang mở rộng nhanh chóng, các nhà phân tích cho rằng nguồn cung bổ sung từ Trung Quốc khó có thể giúp hạ nhiệt giá chip nhớ trong ngắn hạn, bởi gần như toàn bộ sản lượng của công ty đã được đặt trước, khi nhu cầu vẫn tiếp tục tăng.
"Có một quan niệm sai lầm rằng chip nhớ Trung Quốc rẻ hơn rất nhiều và sẽ tràn ngập thị trường. Năng lực sản xuất chip nhớ Trung Quốc hiện rất hạn chế. Ngay cả khi CXMT mở rộng, công ty vẫn sẽ thiếu nguồn cung trong ít nhất hai năm tới", ông Ray Wang, chuyên gia phân tích tại SemiAnalysis, nhận định.
Song về lâu dài, các đối thủ lo ngại CXMT sẽ đi theo con đường mà nhiều ngành công nghiệp Trung Quốc từng trải qua, từ pin mặt trời đến xe điện: Được nhà nước đầu tư trong nhiều năm, sau đó mở rộng sản xuất ồ ạt, hạ giá bán và tạo áp lực cạnh tranh lớn lên các doanh nghiệp nước ngoài. CXMT không bình luận về vấn đề này.
CXMT khởi đầu từ công nghệ nước ngoài
Dù hiện được xem là niềm tự hào công nghệ quốc gia, nguồn gốc của CXMT lại gắn chặt với công nghệ nước ngoài.
Năm 2016, ông Zhu Yiming, doanh nhân từng làm việc tại Thung lũng Silicon và là người sáng lập GigaDevice, đã khởi động dự án được chính quyền Hợp Phì hậu thuẫn nhằm xây dựng các nhà máy sản xuất chip nhớ trong nước, giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Năm 2019, CXMT mua lại các bằng sáng chế quan trọng từ Qimonda - công ty sản xuất DRAM của Đức đã phá sản. Theo SemiAnalysis, đây chính là nền tảng cho hoạt động kinh doanh DRAM của CXMT. Công ty cũng tuyển dụng nhiều kỹ sư chủ chốt từ Qimonda, đồng thời chiêu mộ nhân tài từ Hàn Quốc và Đài Loan.
Đầu năm nay, các công tố viên Hàn Quốc đã kết án một cựu nhà nghiên cứu của Samsung vì làm rò rỉ công nghệ chip cho CXMT.
CXMT cũng xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với ASML (Hà Lan). Các máy DUV (quang khắc bằng tia cực tím bước sóng sâu) của ASML vẫn là thiết bị không thể thiếu trong quy trình sản xuất của CXMT, bất chấp nỗ lực nội địa hóa thiết bị bán dẫn của Trung Quốc.
Do chưa bị đưa vào danh sách thực thể (danh sách đen thương mại) của Mỹ, CXMT vẫn có thể mua các thiết bị ASML được phê duyệt để xuất khẩu sang Trung Quốc.
Ngay bên ngoài trụ sở CXMT là một "khu vườn hữu nghị" được xây dựng năm 2024 nhằm kỷ niệm quan hệ hợp tác với ASML, với biểu tượng hai doanh nghiệp bắt tay nhau.
Sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính quyền Hợp Phì
Sự trỗi dậy của CXMT phản ánh mối quan hệ chặt chẽ với chính quyền Hợp Phì, nơi nhiều năm qua đã coi công ty là hạt nhân của hệ sinh thái bán dẫn địa phương.
Các nhà phân tích cho rằng chính quyền đã cấp đất giá rẻ để xây dựng khuôn viên khổng lồ của CXMT, cung cấp vốn và trợ cấp, đồng thời giúp thu hút các nhà cung cấp cũng như khách hàng đến Hợp Phì, hình thành một cụm công nghiệp xoay quanh doanh nghiệp này.
Theo báo cáo tài chính, chỉ trong giai đoạn 2023-2025, CXMT đã nhận ít nhất 6 tỉ nhân dân tệ (880 triệu USD) tiền trợ cấp từ chính phủ.
Hiện công ty có ít nhất 15 cổ đông là doanh nghiệp nhà nước, cùng nắm giữ 36% cổ phần. Nhiều quỹ đầu tư tư nhân sở hữu cổ phần tại CXMT cũng được hậu thuẫn bởi các đối tác góp vốn là doanh nghiệp nhà nước.
"Phần lớn sự hỗ trợ là vô hình. Chính quyền Hợp Phì nhiều khả năng đã kết nối CXMT với các nhà cung cấp và khách hàng, bao gồm cả các hãng xe địa phương. Những mối quan hệ đó có ý nghĩa rất quan trọng", ông Emory Tsai-Yi Wang của DSET nhận xét.
Đợt IPO sắp tới của CXMT được dự báo sẽ mang lại khoản lợi nhuận khổng lồ cho các nhà đầu tư tại Hợp Phì. Các nhà phân tích ước tính giá trị vốn hóa của CXMT có thể đạt tới 3.000 tỉ nhân dân tệ sau khi niêm yết. Nếu thành hiện thực, các nhà đầu tư ở Hợp Phì sẽ thu về hơn 1.000 tỉ nhân dân tệ, tương đương gần bằng GDP cả năm của thành phố.
Trong năm qua, vị thế của CXMT tại Hợp Phì cũng tăng mạnh, vượt lên cạnh các doanh nghiệp công nghệ nổi tiếng như tập đoàn công nghệ AI iFlytek hay hãng xe điện Nio.
"Bây giờ, ai cũng muốn vào làm ở CXMT. Trước đây, công ty không được đánh giá cao bằng iFlytek", một kỹ sư tại Hợp Phì cho biết.
Riêng năm ngoái, CXMT tuyển thêm khoảng 6.000 nhân viên, nâng tổng số lao động lên khoảng 20.000 người.
Theo bản cáo bạch IPO, CXMT dự kiến huy động 29,5 tỉ nhân dân tệ để nâng cấp quy trình sản xuất, phát triển thế hệ DRAM tiếp theo và tuyển dụng thêm các kỹ sư hàng đầu, bao gồm cả nhân tài quốc tế.
Khuôn viên CXMT phản ánh cả tầm quan trọng chiến lược lẫn mức độ bảo mật của công ty. Nhiều nhân viên sinh sống ngay trong hoặc cạnh khuôn viên. Điện thoại cá nhân bị cấm mang vào văn phòng, điều phổ biến tại các công ty sở hữu công nghệ nhạy cảm.
Trong chuyến thăm của FT, lực lượng bảo vệ đã ngăn các phóng viên chụp ảnh khu phức hợp được rào kín và gọi nơi này là một "khu vực bảo mật".
Thách thức lớn nhất mang tên HBM
Dù mảng DRAM đã giúp CXMT có lợi nhuận, bài kiểm tra lớn hơn sẽ là khả năng cạnh tranh trên thị trường HBM (bộ nhớ băng thông cao).
Trong bản cáo bạch IPO, CXMT hoàn toàn không đề cập tới hoạt động HBM dù công ty đã bắt đầu tham gia lĩnh vực này. Đây vẫn là dự án được giữ bí mật nghiêm ngặt.
HBM là loại chip nhớ có giá trị cao nhất hiện nay, được sử dụng trong các bộ tăng tốc AI. Tuy nhiên, CXMT vẫn tụt khá xa so với ba doanh nghiệp dẫn đầu thị trường.
Công ty đã dành một phần các dây chuyền sản xuất mới, bao gồm cả nhà máy tại Thượng Hải, để sản xuất HBM. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc sử dụng HBM nội địa tại Trung Quốc vẫn còn hạn chế.
Các doanh nghiệp AI Trung Quốc đã tích trữ lượng lớn HBM của Hàn Quốc trước khi lệnh cấm xuất khẩu có hiệu lực năm 2024. Ngoài ra, HBM vẫn tiếp tục được đưa vào Trung Quốc thông qua các tuyến buôn lậu.
CXMT cũng phải đối mặt với chi phí sản xuất HBM cao hơn các đối thủ nước ngoài vì không được phép mua máy EUV (quang khắc cực tím bước sóng siêu ngắn) tiên tiến của ASML, vốn giúp đơn giản hóa quá trình chế tạo các cấu trúc cực nhỏ trên wafer silicon.
"Việc bị cấm mua máy EUV đã ảnh hưởng rõ rệt tới mảng HBM của CXMT. Tỉ lệ thành phẩm vẫn thấp và điều này khiến các doanh nghiệp Trung Quốc khó áp dụng công nghệ hơn, bởi CXMT vẫn đang phải liên tục thử nghiệm để cải thiện quy trình", Emory Tsai-Yi Wang nhận định.
Dù vậy, rất ít chuyên gia nghi ngờ quyết tâm của Trung Quốc trong việc phát triển công nghệ này, bất chấp chi phí cao.
Lợi nhuận từ DRAM truyền thống cùng nguồn vốn huy động từ IPO sắp tới được kì vọng sẽ tài trợ cho chiến lược nhiều năm nhằm phát triển HBM.
"Các công ty AI Trung Quốc sẽ sử dụng chip nhớ của CXMT vì họ theo đuổi cùng một mục tiêu chiến lược. Trung Quốc đã đi đến kết luận rằng tự chủ công nghệ và chuỗi cung ứng cuối cùng quan trọng hơn việc tiếp tục phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. CXMT hiện đã trở thành trung tâm của tham vọng đó", Emory Tsai-Yi Wang nhấn mạnh.
