TP.HCM tháo gỡ 'điểm nghẽn vật liệu xây dựng cho loạt dự án trọng điểm
Sở Xây dựng TP.HCM vừa có báo cáo gửi Bộ Xây dựng về tình hình cung – cầu vật liệu xây dựng trên địa bàn thành phố.
TP.HCM chủ động nguồn vật liệu
Để bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm, TP.HCM đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025 cùng Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP của Chính phủ.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM gửi Bộ Xây dựng, thành phố đã cấp phép khai thác 3 khu vực đá xây dựng với tổng diện tích 16,3 ha và trữ lượng gần 492.000m³. Nguồn đá này được ưu tiên cung cấp cho nhiều dự án giao thông và hạ tầng quan trọng.
TP.HCM cũng nâng công suất khai thác tại hai mỏ Thường Tân 3 và Núi Sò, bổ sung khoảng 690.000m³ đá mỗi năm, phục vụ 20 công trình sử dụng vốn ngân sách.
Đáng chú ý, thành phố đã khoanh định 9 khu vực mỏ đá với tổng trữ lượng khoảng 54,6 triệu m³ theo hình thức không đấu giá quyền khai thác. Đồng thời, TP.HCM tiếp tục quy hoạch thêm 4 khu vực có trữ lượng khoảng 59 triệu m³ để giao trực tiếp cho các nhà đầu tư chiến lược triển khai các dự án trọng điểm.
Đối với cát xây dựng, TP.HCM đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu khai thác khoảng 16 triệu m³ cát tại hồ Dầu Tiếng phục vụ các công trình đầu tư công. Riêng cát san lấp, thành phố đã cấp 9 giấy phép khai thác cùng một giấy phép thu hồi khoáng sản với tổng trữ lượng hơn 70,3 triệu m³ để phục vụ dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ.
Nguồn đất san lấp cũng được chuẩn bị khá dồi dào khi đã khoanh định 28 khu vực với tổng trữ lượng gần 5 triệu m³. Trong đó, 8 khu vực đã được cấp phép khai thác để cung cấp vật liệu cho hàng loạt dự án như Vành đai 3 - TP.HCM, cao tốc TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, đường ven biển Vũng Tàu - Bình Thuận cùng nhiều tuyến giao thông kết nối cảng biển.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, thành phố đang tiếp tục thẩm định thêm 8 hồ sơ khai thác với tổng trữ lượng khoảng 2,26 triệu m³ nhằm bổ sung nguồn cung trong thời gian tới. Việc chủ động chuẩn bị nguồn vật liệu ngay từ đầu đã giúp các dự án trọng điểm giảm nguy cơ thiếu vật liệu, đồng thời góp phần thúc đẩy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.
TP.HCM kiến nghị nới cơ chế đặc thù
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai vẫn phát sinh không ít khó khăn. Hiện nhiều doanh nghiệp khai thác khoáng sản vẫn chưa mạnh dạn áp dụng cơ chế đặc thù vì lo ngại hiệu quả đầu tư. Nguyên nhân chủ yếu là vật liệu khai thác theo cơ chế này chỉ được cung cấp cho các công trình sử dụng vốn ngân sách, không được phép bán thương mại.
Trong khi đó, sau quá trình chế biến, đá xây dựng tạo ra nhiều chủng loại sản phẩm nhưng các dự án trọng điểm chỉ sử dụng một số loại nhất định. Phần sản phẩm còn lại không thể tiêu thụ khiến doanh nghiệp đối mặt nguy cơ tồn kho và tăng chi phí sản xuất.
Một số doanh nghiệp đã nâng công suất khai thác theo cơ chế đặc thù nhưng các chủ đầu tư lại không tiếp nhận vật liệu như kế hoạch ban đầu, dẫn đến lượng vật liệu dư thừa.
Sở Xây dựng TP.HCM cho rằng, sự phối hợp giữa các ban quản lí dự án với doanh nghiệp khai thác vẫn chưa thực sự chặt chẽ. Trong khi đó, việc triển khai cơ chế đặc thù đòi hỏi các bên phải thống nhất nhu cầu sử dụng vật liệu ngay từ đầu để hoàn tất các thủ tục hành chính liên quan.
Bên cạnh đó, một số địa phương vẫn còn băn khoăn khi khoanh định các khu vực khai thác đất san lấp do lo ngại xe tải trọng lớn sẽ làm hư hỏng hạ tầng giao thông, ảnh hưởng đến môi trường và đời sống người dân.
Từ thực tế trên, TP.HCM kiến nghị Bộ Xây dựng và các bộ, ngành liên quan cho phép phần vật liệu dư sau khi phục vụ công trình ngân sách được bán thương mại hoặc điều chuyển sang các dự án trọng điểm khác thay vì chỉ được sử dụng cho một công trình.
Thành phố cũng đề xuất bổ sung cơ chế rút gọn, hoặc thực hiện đồng thời các thủ tục về khoáng sản, đất đai, môi trường và đầu tư nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án khai thác. TP.HCM kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù đối với hoạt động khai thác cát tại các hồ chứa nước, hồ thủy lợi và khu vực nạo vét có tiềm năng để bổ sung thêm nguồn cung vật liệu xây dựng.
Nếu các kiến nghị này được chấp thuận, nguồn cung vật liệu sẽ ổn định hơn, góp phần đẩy nhanh tiến độ nhiều dự án giao thông và hạ tầng quy mô lớn đang được triển khai trên địa bàn TP.HCM và khu vực phía Nam.
