Đề xuất hỗ trợ 50% lãi suất vay cho 20 doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Thực trạng, mục tiêu

Tại Hội thảo lấy ý kiến về triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân đã có bài phát biểu chỉ đạo quan trọng, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của việc khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của việc khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp. Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định: "Nhu cầu đầu tư nâng cấp và đổi mới công nghệ hiện nay là vô cùng cấp bách đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, chi phí lãi vay thực tế vẫn đang là một trong những rào cản trọng yếu và nặng nề nhất đối với các quyết định rót vốn đầu tư của khối doanh nghiệp.

Do đó, việc đẩy mạnh nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay chính là chìa khóa then chốt để tạo động lực, giúp các đơn vị sản xuất mạnh dạn dấn thân vào công cuộc chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo."

Tiếp nối tinh thần chỉ đạo đó, ông Bùi Quang Minh – Giám đốc Quỹ NATIF đã có bài trình bày chi tiết về cơ chế vận hành. Thực tiễn đặt ra cho thấy nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ của các đơn vị sản xuất ngày càng tăng cao mạnh mẽ, nhưng gánh nặng tài chính từ lãi suất thương mại luôn hiện hữu.

Chính vì thế, mục tiêu chính sách được thiết kế nhằm chia sẻ một phần chi phí vốn đáng kể cho đơn vị sản xuất, qua đó khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ cũng như định hướng nguồn lực tín dụng tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên chiến lược. Về mặt bản chất của cơ chế, ông Bùi Quang Minh nhấn mạnh rằng Nhà nước không thực hiện việc cấp phát vốn trực tiếp, không đứng ra thay thế các ngân hàng thương mại để cho vay và cũng không thay doanh nghiệp làm chủ đầu tư.

Cơ chế này chỉ đơn thuần hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm mục đích khuyến khích hoạt động đầu tư đổi mới công nghệ. Giá trị cốt lõi của phương thức này nằm ở chỗ huy động tối đa nguồn lực tín dụng xã hội, nâng cao rõ rệt hiệu quả phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước thông qua việc kết hợp giữa Ngân sách Nhà nước, Quỹ NATIF chịu trách nhiệm hỗ trợ lãi suất vay, doanh nghiệp tiếp cận vốn vay thương mại từ các ngân hàng thương mại – đơn vị thực hiện toàn bộ quy trình thẩm định, giải ngân cho vay và thu hồi nợ.

Căn cứ pháp lý, đối tượng và điều kiện hỗ trợ lãi suất vay

Hoạt động triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay không chỉ dựa trên nhu cầu thực tiễn mà còn được định hình vững chắc thông qua hành lang pháp lí đồng bộ. Các căn cứ pháp lý chính thức bao gồm Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (Luật KH,CN&ĐMST 2025), cùng với hệ thống các nghị định chi tiết hướng dẫn thi hành gồm Nghị định số 265/2025/NĐ-CP, Nghị định số 268/2025/NĐ-CP, Nghị định số 77/2026/NĐ-CP và Nghị định số 260/2026/NĐ-CP.

Xét về mặt đối tượng áp dụng, chính sách hướng đến các doanh nghiệp trực tiếp thực hiện những dự án đầu tư có chứa nội dung ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Các nội dung chi tiết của dự án bao gồm việc mua sắm trang thiết bị, máy móc cùng dây chuyền sản xuất hiện đại theo quy định tại điểm b khoản 5 Điều 6 Nghị định 265, hoặc tiến hành nhận chuyển giao công nghệ, thuê chuyên gia tư vấn, thực hiện đào tạo nhân lực chuyên môn cao, tiến hành thiết kế, thử nghiệm và kiểm định sản phẩm mới theo quy định tại điểm a khoản 5 Điều 6 Nghị định 265.

- Bên cạnh đó, để được xem xét hỗ trợ, doanh nghiệp phải thỏa mãn đồng thời ba điều kiện kiên quyết sau đây:

- Phải có tư cách pháp nhân đầy đủ, sở hữu chức năng hoạt động phù hợp cùng năng lực thực tế để triển khai hiệu quả dự án đầu tư.

- Đã ký kết hợp pháp Hợp đồng tín dụng với các tổ chức tín dụng được phép hoạt động hợp pháp tại thị trường Việt Nam.

Cam kết sử dụng toàn bộ nguồn vốn vay đúng mục đích ban đầu, đồng thời chấp hành nghiêm ngặt công tác thanh tra, giám sát từ phía Quỹ NATIF cũng như phía ngân hàng.

Mức hỗ trợ, thời hạn và hệ thống tiêu chí đánh giá xét duyệt

Theo quy định cụ thể, mức hỗ trợ lãi suất vay được xác định tương đương bằng 50% mức lãi suất cho vay thực tế đã thỏa thuận ghi nhận trong Hợp đồng tín dụng đã ký, với mức trần tối đa không vượt quá mức 6% mỗi năm. Thời hạn hỗ trợ tối đa cho mỗi dự án kéo dài đến 05 năm tính từ thời điểm Quỹ ra quyết định phê duyệt chính thức. Đồng thời, điều kiện về thời hạn vay thương mại còn lại tính đến thời điểm hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ trả nợ phải đạt mức tối thiểu từ 12 tháng trở lên. Lấy ví dụ minh họa thực tế: nếu doanh nghiệp chịu mức lãi suất vay thương mại là 10%/năm, Quỹ NATIF sẽ tham gia hỗ trợ 5%/năm, qua đó giảm gánh nặng tài chính giúp doanh nghiệp chỉ phải tự chi trả phần còn lại là 5%/năm.

TS. Chử Đức Hoàng: Định hình doanh nghiệp công nghệ chiến lược

Công tác đánh giá và xét duyệt hồ sơ đề xuất được thực hiện vô cùng chặt chẽ thông qua các tiêu chí phân bổ chi tiết. Cụ thể, tiêu chí chung đòi hỏi dự án phải có tính khả thi cao về mặt mục tiêu, nội dung, phương pháp, kế hoạch tổ chức thực hiện, khung thời gian cùng tổng mức kinh phí ăn khớp với định hướng công bố của Quỹ; hồ sơ phải rành mạch tài chính và tuân thủ tuyệt đối quy định pháp luật về môi trường, an toàn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ; đồng thời dự án phải hợp pháp được cấp có thẩm quyền và tổ chức tín dụng chấp thuận cho vay.

Tiêu chí về sản phẩm yêu cầu sản phẩm phải đạt chuẩn chất lượng, mang tính mới hoặc cải tiến, tạo ra lợi thế cạnh tranh, chiếm lĩnh hoặc tạo lập thị trường mới, đem lại năng suất cao hơn sản phẩm cùng loại. Tiêu chí về công nghệ quy định công nghệ phải thuộc diện tiên tiến, mới, cao, sạch hoặc xanh, mang lại ưu thế kỹ thuật rõ rệt về chi phí và chất lượng sản phẩm, có giá trị khai thác lâu dài, đồng thời ưu tiên nằm trong danh mục công nghệ chiến lược hoặc công nghệ được khuyến khích chuyển giao.

Quy trình thực hiện, giải ngân, kiểm soát rủi ro và kế hoạch thí điểm

Quy trình tổng thể thực hiện nhiệm vụ diễn ra qua 8 bước phối hợp ăn khớp giữa doanh nghiệp, Quỹ NATIF và ngân hàng thương mại: doanh nghiệp kí hợp đồng tín dụng ngân hàng, nộp hồ sơ trực tuyến qua hệ thống của Quỹ, Quỹ tiếp nhận và lập Hội đồng xét duyệt từ 7 đến 9 thành viên để phê duyệt, kí kết hợp đồng hỗ trợ lãi suất ba bên, thực hiện giải ngân kinh phí định kì qua tài khoản chuyên dùng, phối hợp giám sát định kỳ hoặc đột xuất, tiến hành quyết toán hằng năm kèm thanh lí hợp đồng, và thực hiện báo cáo hiệu quả dự án định kì.

Trong cơ chế giải ngân hằng kỳ, ngân hàng thông báo thu nợ, Quỹ chuyển tiền hỗ trợ vào tài khoản chuyên dùng mở tại ngân hàng cho vay tối thiểu 01 ngày trước hạn, doanh nghiệp trả phần còn lại để ngân hàng thu nợ và gửi minh chứng về Quỹ; tài khoản này hoàn toàn không phát sinh lãi tiền gửi. Khi xảy ra nợ quá hạn, Quỹ lập tức tạm dừng hỗ trợ lãi suất vay trong thời gian đó, doanh nghiệp chịu hoàn toàn 100% lãi vay phát sinh, và Quỹ sẽ chỉ khôi phục chuyển kinh phí hỗ trợ từ tài khoản chuyên dùng sang tài khoản thu nợ sau khi doanh nghiệp hoàn tất xử lí dứt điểm nợ quá hạn. Các rủi ro tiềm ẩn từ phía Quỹ, ngân hàng và doanh nghiệp cũng được nhận diện đầy đủ để áp dụng các biện pháp kiểm soát hậu kiểm, chuẩn hóa quy trình và đối chiếu dữ liệu nghiêm ngặt.

Cuối cùng, kế hoạch triển khai thí điểm nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay được định hình với mục tiêu đánh giá thực tế tính khả thi, chuẩn hóa cơ chế phối hợp làm căn cứ xây dựng ngân sách hằng năm. Chương trình thí điểm dự kiến áp dụng cho quy mô 20 doanh nghiệp với các điều kiện yêu cầu doanh nghiệp đạt xếp hạng tín nhiệm tín dụng mức A - từ ngân hàng cho vay, thời hạn khoản vay từ 3 đến 5 năm với các hợp đồng tín dụng ký từ ngày 01/07/2025 trở lại, và mức tăng giá trị gia tăng đạt tối thiểu từ 7% trở lên. Hội thảo khởi động thí điểm chính thức diễn ra vào tháng 07/2026 và kết thúc giai đoạn tổng kết đánh giá để nhân rộng vào hết tháng 09/2026.

Nam Phong