Gilimex thua kiện Amazon: Tòa Mỹ bác vụ đòi bồi thường 840 triệu USD

Thẩm phán Liên bang Lorna Schofield thuộc Tòa án Quận Nam New York đã ra phán quyết bác bỏ vĩnh viễn (dismissed with prejudice) vụ kiện mà Gilimex khởi xướng chống Amazon.com Services. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục theo đuổi cùng một yêu cầu bồi thường tại tòa án này.

Tòa án kết luận Gilimex làm giả chứng cứ trong vụ kiện 840 triệu USD

Ban đầu, Gilimex yêu cầu Amazon bồi thường 840 triệu USD sau khi tập đoàn thương mại điện tử Mỹ chấm dứt quan hệ hợp tác cung ứng. Theo lập luận của Gilimex, việc Amazon đột ngột cắt giảm đơn hàng khiến công ty tồn đọng hơn 68 triệu USD nguyên vật liệu và linh kiện không thể hoàn trả cho các nhà cung cấp.

Trong quá trình tố tụng, một phần yêu cầu bồi thường của Gilimex vẫn được phép đưa ra xét xử sau khi tòa bác một phần đề nghị xét xử tóm tắt của Amazon. Tuy nhiên, khi vụ việc chuẩn bị bước vào giai đoạn xét xử chính thức, Amazon đặt nghi vấn về tính xác thực của các tài liệu chứng minh thiệt hại nguyên vật liệu mà Gilimex cung cấp. Đây trở thành bước ngoặt khiến toàn bộ vụ kiện đảo chiều.

Theo hồ sơ vụ án, tháng 8/2023, Gilimex nộp cho tòa 66 đơn đặt hàng cùng các thư yêu cầu thanh toán từ nhà cung cấp, phản ánh giá trị mua nguyên liệu khoảng 69 triệu USD.

Các chuyên gia pháp y kĩ thuật số của Amazon sau đó phân tích siêu dữ liệu (metadata) và phát hiện nhiều tài liệu được tạo chỉ hai ngày trước khi nộp cho tòa. Thay vì là bản quét từ chứng từ giấy như Gilimex trình bày, các tài liệu có dấu hiệu được tạo bằng cách xuất file Excel sang định dạng PDF.

Khi Amazon tiếp tục chất vấn, Gilimex lại xuất trình thêm một đơn đặt hàng khác, đề ngày tháng 11/2021, trị giá khoảng 69,04 triệu USD từ Công ty Blaze Max Hong Kong Limited (Blazemax), kèm các file Excel được cho là biên bản của bảy cuộc họp giữa hai doanh nghiệp.

Điều khiến tòa nghi ngờ là trong hơn 68.000 tài liệu điện tử Gilimex đã giao nộp trước đó hoàn toàn không có dấu vết nào về đơn đặt hàng này. Các báo cáo tồn kho hàng tuần cũng không đề cập đến giao dịch trị giá gần 70 triệu USD. Ngay cả trong các buổi lấy lời khai năm 2023, Chủ tịch Gilimex Le Hung cũng không hề nhắc tới Blazemax hay đơn đặt hàng nói trên.

Lời giải thích của Gilimex không thuyết phục tòa án

Theo phán quyết, khi Amazon liên tục đặt câu hỏi về tính xác thực của các chứng cứ, Gilimex nhiều lần bổ sung thêm tài liệu mới nhằm củng cố hồ sơ. Mỗi lần Amazon chỉ ra điểm bất thường ở một tài liệu, Gilimex lại cung cấp thêm phiên bản khác hoặc giải thích mới. Có thời điểm doanh nghiệp đưa ra cả bản màu và khẳng định đây là bản quét từ tài liệu gốc.

Amazon sau đó yêu cầu được trực tiếp giám định các bản giấy. Ban đầu Gilimex đồng ý, nhưng sau đó từ chối khi biết chuyên gia của Amazon dự định sử dụng kỹ thuật xác định tuổi mực in (ink dating), đồng thời thực hiện một số thao tác kiểm tra vật lí rất nhỏ trên giấy.

Thẩm phán Schofield cho rằng việc từ chối giám định không phải bằng chứng quyết định, nhưng khi kết hợp với hàng loạt lời khai thay đổi, các giải thích thiếu nhất quán và việc liên tục xuất hiện chứng cứ mới, toàn bộ bức tranh cho thấy dấu hiệu gian lận.

Amazon còn nộp tuyên bố từ hai nhà cung cấp của Gilimex xác nhận họ không hề tạo ra một số đơn đặt hàng và thư yêu cầu thanh toán mà Gilimex đã sử dụng trong hồ sơ vụ kiện.

Trong phiên điều trần về chứng cứ diễn ra vào tháng 8/2025, Amazon triệu tập bốn nhân chứng, bao gồm chuyên gia kế toán pháp y và chuyên gia điều tra kĩ thuật số.

Một nhân viên phòng xuất nhập khẩu của Gilimex tên Tien Luong nhận trách nhiệm tạo các tài liệu giả. Người này khai từ Việt Nam qua hình thức trực tuyến rằng mình tự ý làm giả hồ sơ vì hoàn cảnh gia đình khó khăn và cần tiền. Tuy nhiên, lời khai này bị tòa bác bỏ.

Theo thẩm phán Schofield, rất khó tin rằng một nhân viên có mức lương khoảng 373 USD mỗi tháng lại tự mình xây dựng và thực hiện kế hoạch làm giả tài liệu liên quan đến giao dịch trị giá khoảng 40 triệu USD mà không có sự chỉ đạo hay giám sát.

Tòa cũng lưu ý Tien Luong chưa từng tìm cách chiếm đoạt tiền, trong khi các thông tin tài khoản ngân hàng xuất hiện trên các tài liệu giả đều thuộc về Gilimex chứ không phải cá nhân nhân viên này. Trong phán quyết, thẩm phán viết rằng Gilimex "không thể trốn tránh trách nhiệm bằng cách đổ lỗi cho một nhân viên cấp thấp có lời khai phi lí, xa rời thực tế và hoàn toàn thiếu độ tin cậy".

Không phục phán quyết, Gilimex tuyên bố sẽ kháng cáo

Một điểm khiến tòa đặc biệt quan tâm là vai trò của Chủ tịch Gilimex Le Hung. Ông Hung khai rằng chính mình kí và đóng dấu đơn đặt hàng tháng 11/2021 rồi chuyển trực tiếp cho Blazemax. Ông cũng cho biết Blazemax thuộc sở hữu của chị dâu mình, nhưng người này không ra làm chứng tại phiên điều trần.

Trong phần đối chất, ông Hung thừa nhận nhân viên dưới quyền đã nộp hơn 90 tài liệu giả trong vụ kiện. Ông cũng thừa nhận trước đây từng kí bản tuyên bố bác bỏ mạnh mẽ mọi cáo buộc của Amazon, nhưng sau đó giải thích đây chỉ là "sai sót" do công ty không rà soát kĩ tài liệu.

Thẩm phán Schofield nhận định toàn bộ hồ sơ cho thấy bằng chứng "rõ ràng và thuyết phục" rằng Gilimex đã thực hiện hành vi gian lận đối với tòa án. Theo bà, ban đầu Gilimex cho biết họ có hơn 50 nhà cung cấp khác nhau để chứng minh thiệt hại 68 triệu USD. Nhưng về sau doanh nghiệp lại dựa chủ yếu vào một hóa đơn duy nhất từ công ty do người thân của Chủ tịch Gilimex sở hữu.

Tòa xác định hành vi gian lận gồm ba nhóm chính: Làm giả hơn 90 tài liệu của nhà cung cấp; đưa ra lời khai sai sự thật nhằm bảo vệ các tài liệu này và làm giả đơn đặt hàng trị giá hơn 69 triệu USD của Blazemax.

Do mức độ nghiêm trọng của hành vi, thẩm phán cho rằng không có biện pháp xử phạt nào nhẹ hơn đủ để bảo vệ tính liêm chính của hệ thống tư pháp. Các yêu cầu bồi thường còn lại của Gilimex đều gắn với những chứng cứ đã bị kết luận là không đáng tin cậy, đồng thời phụ thuộc vào các nhân chứng từng xác nhận tính xác thực của tài liệu giả.

Vì vậy, tòa quyết định bác bỏ toàn bộ vụ kiện với hiệu lực vĩnh viễn và cho phép Amazon tiếp tục yêu cầu Gilimex thanh toán chi phí điều tra, luật sư và các khoản phát sinh trong quá trình chứng minh hành vi gian lận trước ngày 10/8. Đồng thời, tòa cũng bác yêu cầu của Gilimex đòi xử phạt ngược Amazon.

Phía Gilimex ngay sau đó tuyên bố sẽ kháng cáo. Người phát ngôn của nhóm luật sư đại diện cho rằng quyết định của tòa "sai cả về mặt pháp lí lẫn thực tế", đồng thời bày tỏ tin tưởng cấp phúc thẩm sẽ đảo ngược phán quyết.

Theo Gilimex, tòa đã bỏ qua lời khai tuyên thệ của các nhân chứng có hiểu biết trực tiếp về vụ việc và lại chấp nhận điều mà doanh nghiệp gọi là "kịch bản suy diễn" do Amazon xây dựng.

Đại diện Gilimex cũng cho rằng phán quyết hiện nay khiến Amazon không phải đối mặt với các cáo buộc cốt lõi mà doanh nghiệp Việt Nam từng đưa ra, bao gồm hành vi thương mại không công bằng, cung cấp thông tin sai lệch có chủ đích và vi phạm nghĩa vụ ủy thác.

Trong khi đó, phía Amazon chưa đưa ra bình luận chính thức về phán quyết. Tuy nhiên, với kết luận "gian lận đối với tòa án" cùng việc vụ kiện bị bác bỏ vĩnh viễn, Amazon đã giành thắng lợi pháp lí gần như toàn diện trong một trong những tranh chấp thương mại xuyên biên giới đáng chú ý nhất giữa một doanh nghiệp Việt Nam và tập đoàn công nghệ Mỹ trong những năm gần đây.

Bùi Tú