Trung Quốc bất ngờ cấm xuất khẩu heli, ngành bán dẫn toàn cầu rơi vào thế kẹt

Động thái được cho là nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước khi Trung Quốc tăng tốc phát triển ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời làm dấy lên lo ngại về những áp lực mới đối với chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Heli trở thành "điểm nghẽn" mới của ngành bán dẫn

Bộ Thương mại Trung Quốc cùng Tổng cục Hải quan nước này ngày 10/7 ra thông báo ngắn gọn về việc áp dụng lệnh tạm thời cấm xuất khẩu khí heli, có hiệu lực ngay lập tức theo các quy định của Luật Ngoại thương Trung Quốc.

Thông báo không nêu rõ thời hạn áp dụng cũng như nguyên nhân cụ thể dẫn đến quyết định này, khiến thị trường quốc tế nhanh chóng đặt ra nhiều câu hỏi về tác động đối với chuỗi cung ứng công nghệ.

Heli là loại khí hiếm có vai trò đặc biệt quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp hiện đại. Trong lĩnh vực bán dẫn, khí heli được sử dụng để làm mát các thiết bị sản xuất chip, duy trì môi trường siêu sạch và hỗ trợ nhiều công đoạn chế tạo linh kiện có độ chính xác cực cao. Chỉ một sự gián đoạn nhỏ về nguồn cung cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy sản xuất chip tiên tiến.

Ngoài ngành bán dẫn, heli còn được sử dụng rộng rãi trong y tế, đặc biệt là để làm lạnh các máy cộng hưởng từ (MRI), cũng như trong công nghiệp hàng không vũ trụ, nghiên cứu khoa học và sản xuất sợi quang.

Thị trường heli vốn đã trong tình trạng căng thẳng kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Chiến sự làm gián đoạn hoạt động vận chuyển và xuất khẩu từ khu vực Trung Đông, nơi tập trung nhiều nguồn cung khí heli quan trọng của thế giới.

Theo các ước tính được công ty tư vấn Trivium China dẫn lại, Qatar hiện cung cấp khoảng một phần ba lượng heli toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc chỉ tự sản xuất được khoảng 15% nhu cầu trong nước và vẫn phải nhập khẩu phần lớn từ Qatar cùng các nguồn cung nước ngoài khác.

Việc nguồn cung quốc tế suy giảm đã khiến giá heli tăng mạnh trong nhiều tháng qua. Khi chi phí đầu vào leo thang, các doanh nghiệp sản xuất chip cũng chịu áp lực lớn hơn, trong bối cảnh nhu cầu bán dẫn phục vụ AI vẫn tiếp tục tăng cao. Theo giới phân tích, lệnh cấm xuất khẩu của Trung Quốc phản ánh thực tế rằng nguồn cung heli trên thị trường đang trở nên khan hiếm hơn dự kiến.

Trung Quốc ưu tiên bảo vệ ngành chip trong cuộc đua công nghệ

Các chuyên gia nhận định quyết định của Trung Quốc chủ yếu xuất phát từ nhu cầu bảo đảm nguồn nguyên liệu cho nền kinh tế trong nước hơn là một biện pháp mang tính địa chính trị.

Gary Ng, chuyên gia kinh tế cấp cao của ngân hàng Natixis, cho rằng nguồn cung heli toàn cầu hiện đang ở trạng thái rất căng thẳng. Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát xuất khẩu giúp Trung Quốc ưu tiên nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chiến lược, đặc biệt là sản xuất chip bán dẫn.

Theo ông, mục tiêu chính của Bắc Kinh nhiều khả năng là đảm bảo đủ nguồn cung cho nhu cầu nội địa thay vì sử dụng heli như một công cụ gây sức ép trong cạnh tranh thương mại.

Nhận định này cũng phù hợp với chiến lược tự chủ công nghệ mà Trung Quốc đang theo đuổi trong nhiều năm qua. Trước các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn từ Mỹ cùng các đồng minh, Bắc Kinh đã tăng tốc đầu tư vào toàn bộ chuỗi cung ứng trong nước, từ thiết bị, vật liệu đến nhân lực và công nghệ AI.

Trong hoàn cảnh đó, những nguyên liệu chiến lược như heli ngày càng được xem là yếu tố bảo đảm an ninh công nghiệp. Việc duy trì nguồn cung ổn định trở thành ưu tiên hàng đầu khi Trung Quốc đẩy mạnh sản xuất các dòng chip phục vụ AI, điện toán hiệu năng cao và các ngành công nghệ trọng điểm.

Cameron Johnson, đối tác cấp cao của hãng tư vấn Tidalwave Solutions tại Thượng Hải, nhận định việc Trung Quốc phải cấm xuất khẩu cho thấy giới chức nước này tin rằng nguồn cung hiện tại không đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển trong nước.

Theo ông, nếu Bắc Kinh vẫn còn nguồn dự trữ dồi dào, sẽ không cần thiết phải áp dụng biện pháp mạnh như hiện nay. Điều này phản ánh mức độ căng thẳng của thị trường heli toàn cầu sau nhiều tháng chịu tác động từ xung đột địa chính trị.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng tác động trực tiếp của quyết định này đối với thị trường quốc tế có thể không quá lớn. Nguyên nhân là Trung Quốc không phải quốc gia xuất khẩu heli lớn. Nước này chủ yếu là bên nhập khẩu để phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước.

Dẫu vậy, trong lúc nguồn cung toàn cầu vốn đã thiếu hụt, việc một nền kinh tế lớn như Trung Quốc giữ lại toàn bộ lượng heli sẵn có để phục vụ nội địa vẫn có thể làm gia tăng áp lực lên thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp sản xuất chip, thiết bị y tế và công nghiệp công nghệ cao ở nhiều quốc gia có thể sẽ phải đối mặt với chi phí nguyên liệu cao hơn nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài.

Bùi Tú