Làn sóng sa thải ở Amazon do AI và cuộc đua sinh tồn của người lao động

Những đợt cắt giảm người lao động quy mô lớn không chỉ phản ánh nỗ lực tối ưu chi phí mà còn cho thấy AI đang làm thay đổi sâu sắc cách doanh nghiệp vận hành, buộc người lao động phải thích nghi với một thị trường việc làm hoàn toàn mới.

Từ miền đất hứa của người lao động đến nỗi lo mất việc

Trong một bài viết mới đây đăng tải trên CNBC về sự khắc nghiệt của thị trường lao động sau khi hàng loạt người mất việc vì AI, nỗi lo của người lao động được khắc hoạ rõ nét hơn bao giờ hết: Đầu năm nay, Jake Linsley, một nhân viên của Amazon thức dậy và nhận được một tin nhắn từ Amazon. Ban đầu, anh nghĩ đó chỉ là thông báo giao hàng quen thuộc. Nhưng khi đọc kĩ hơn, anh nhận ra mình vừa bị sa thải sau gần sáu năm làm việc tại tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất thế giới.

Câu chuyện của Linsley không phải là trường hợp cá biệt. Anh là một trong khoảng 16.000 nhân viên bị cắt giảm trong đợt sa thải quy mô lớn của Amazon vào cuối tháng 1. Nếu tính cả hơn 14.000 nhân viên bị cho nghỉ việc trước đó vài tháng, đây là đợt tinh giản nhân sự lớn nhất trong lịch sử công ty.

Những người bị ảnh hưởng phần lớn đều từng thuộc nhóm lao động có thu nhập cao, chế độ đãi ngộ hấp dẫn và cơ hội thăng tiến rộng mở trong lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian ngắn, họ phải đối mặt với một thị trường tuyển dụng hoàn toàn khác khi AI bắt đầu tái định hình hoạt động của các doanh nghiệp.

Không chỉ Amazon, hàng loạt "ông lớn" như Meta, Salesforce hay Cisco cũng đồng loạt cắt giảm nhân sự để tập trung nguồn lực cho các khoản đầu tư trị giá hàng trăm tỉ USD vào AI. Trong nhiều trường hợp, những vị trí từng được tuyển dụng cách đây vài năm nay đơn giản là không còn cần thiết.

Theo số liệu của Challenger, Gray & Christmas, ngành công nghệ đã cắt giảm khoảng 140.000 việc làm tại Mỹ kể từ đầu năm 2026, nhiều hơn bất kì lĩnh vực nào khác. Riêng trong tháng 5, số lượng lao động mất việc trong ngành đạt mức cao nhất kể từ tháng 8/2024.

Đáng chú ý, AI đã trở thành nguyên nhân được các doanh nghiệp viện dẫn nhiều nhất cho các quyết định cắt giảm nhân sự trong bốn tháng liên tiếp. Khoảng 23% các thông báo sa thải trong năm nay có liên quan trực tiếp đến việc ứng dụng AI.

Điều này cho thấy AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ công việc mà đang trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp tái cấu trúc toàn diện, từ quy trình vận hành đến cơ cấu nhân sự.

Khi AI không chỉ tạo việc làm mà còn thay đổi giá trị của người lao động

Giám đốc điều hành Amazon Andy Jassy nhiều lần nhấn mạnh AI sẽ thay đổi căn bản cách nhân viên làm việc và giúp công ty đạt hiệu quả cao hơn với số lượng lao động ít hơn. Theo ông, trong vài năm tới, những cải thiện về năng suất nhờ AI sẽ làm giảm quy mô lực lượng lao động văn phòng của Amazon.

Song song với việc tinh giản nhân sự, Amazon liên tục mở rộng đầu tư vào AI. AWS tung ra nhiều công cụ AI dành cho doanh nghiệp, Alexa được nâng cấp với khả năng hội thoại tự nhiên hơn, trong khi AI cũng được tích hợp sâu vào nền tảng thương mại điện tử.

Ở bên trong doanh nghiệp, AI gần như trở thành tiêu chuẩn mới. Một số quản lí theo dõi mức độ sử dụng các công cụ AI của nhân viên thông qua bảng điều khiển nội bộ. Có nhóm còn đưa tần suất sử dụng AI vào tiêu chí đánh giá hiệu suất làm việc.

Một số cựu nhân viên cho biết áp lực sử dụng AI ngày càng lớn đến mức họ cảm thấy mọi dự án đều phải gắn với AI, bất kể công nghệ này có thực sự mang lại giá trị hay không.

Điều trớ trêu là nhiều người từng tham gia thúc đẩy quá trình ứng dụng AI tại Amazon cuối cùng lại trở thành nạn nhân của chính sự chuyển đổi này.

Courtney Haeflinger, cựu nhân viên Amazon Web Services, dành nhiều tháng sau khi mất việc để tìm kiếm cơ hội mới. Mỗi ngày, cô ngồi trước máy tính từ sáng, liên tục theo dõi các trang tuyển dụng và hộp thư điện tử với hy vọng nhận được phản hồi từ nhà tuyển dụng.

Thực tế lại vô cùng khắc nghiệt. Mỗi vị trí tuyển dụng mới nhanh chóng thu hút từ 200 đến 300 hồ sơ. Theo Haeflinger, rất khó biết đâu là ứng viên thật, đâu là hồ sơ được gửi tự động bằng các công cụ AI.

Trong khi đó, Dorian Smith, người có hơn 10 năm làm việc tại Amazon, thừa nhận cú sốc lớn nhất không phải là mất việc mà là sự thay đổi trong nhận thức.

Anh từng tin rằng chỉ riêng dòng chữ "Amazon" trên hồ sơ xin việc sẽ giúp mình dễ dàng tìm được công việc mới. Nhưng sau hàng trăm hồ sơ gửi đi và chỉ nhận được vài email từ chối tự động, Smith nhận ra hàng chục nghìn cựu nhân viên Amazon khác cũng đang cạnh tranh cho cùng một cơ hội.

Điều đó cho thấy giá trị của thương hiệu nhà tuyển dụng vẫn còn, nhưng không còn là lợi thế tuyệt đối trong bối cảnh thị trường lao động đang dư thừa nhân lực chất lượng cao.

Thích nghi hay bị bỏ lại trong kỉ nguyên AI

Dù làn sóng sa thải tạo ra nhiều lo lắng, không ít cựu nhân viên Amazon xem đây là cơ hội để thay đổi hướng đi. Jake Linsley chỉ mất khoảng ba tháng để tìm được công việc mới tại một startup công nghệ y tế. Điều anh ưu tiên không còn là mức tăng trưởng thần tốc hay thu nhập vượt trội, mà là sự ổn định trong dài hạn.

Yogesh Verma, một kỹ sư AWS 25 tuổi, thậm chí gọi việc mất việc là "phước lành trá hình". Sau khi rời Amazon, anh gia nhập một công ty AI với mức lương thấp hơn nhưng có môi trường làm việc linh hoạt, cân bằng hơn và nhiều cơ hội học hỏi công nghệ mới.

Một số cựu lãnh đạo Amazon cũng dành thời gian nâng cao kĩ năng lập trình AI trước khi quay lại thị trường lao động. Họ cho rằng phát triển phần mềm đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác, nơi năng lực làm việc cùng AI quan trọng không kém khả năng viết mã truyền thống.

Xu hướng này phản ánh thực tế rằng AI không chỉ loại bỏ một số công việc mà còn tạo ra yêu cầu mới đối với lực lượng lao động. Những kĩ năng từng được xem là đủ cách đây vài năm nay nhanh chóng trở nên lỗi thời nếu người lao động không cập nhật kiến thức về AI, tự động hóa và các quy trình làm việc mới.

Bên cạnh đó, Amazon cũng được cho là đang mở rộng tuyển dụng tại các quốc gia có chi phí lao động thấp hơn như Ấn Độ. Việc kết hợp AI với nguồn nhân lực giá rẻ giúp doanh nghiệp tiếp tục tối ưu chi phí trong bối cảnh phải đầu tư rất lớn cho hạ tầng tính toán và phát triển mô hình AI.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện của Amazon phản ánh quá trình chuyển đổi đang diễn ra trên toàn ngành công nghệ. Nếu giai đoạn bùng nổ sau đại dịch Covid-19 chứng kiến các tập đoàn tuyển dụng ồ ạt để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, thì hiện nay mục tiêu đã chuyển sang tối đa hóa hiệu quả thông qua AI.

Điều này đồng nghĩa với việc số lượng nhân viên không còn là thước đo sức mạnh của doanh nghiệp. Thay vào đó, năng suất trên mỗi nhân sự và khả năng ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh mới trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Đối với người lao động, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Những vị trí mang tính lặp lại nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị thu hẹp, trong khi các công việc đòi hỏi tư duy sáng tạo, khả năng kết hợp AI với chuyên môn và kĩ năng giải quyết vấn đề sẽ ngày càng được coi trọng.

Cuộc đua AI vì thế không chỉ diễn ra giữa các tập đoàn công nghệ mà còn diễn ra trong chính lực lượng lao động. Trong kỉ nguyên mới, việc liên tục học hỏi, nâng cấp kĩ năng và thích nghi với công nghệ sẽ trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì lợi thế trên thị trường việc làm. Những đợt sa thải tại Amazon vì thế không đơn thuần là câu chuyện cắt giảm chi phí, mà là dấu hiệu rõ ràng cho thấy thị trường lao động công nghệ đã bước sang một giai đoạn mới, nơi AI đang định nghĩa lại giá trị của cả doanh nghiệp lẫn người lao động.

Bùi Tú (theo CNBC)