Diễn viên lồng tiếng Nhật ‘đào tạo’ AI để chống bị sao chép giọng nói

Thay vì chỉ trông chờ vào các vụ kiện kéo dài hay những khoảng trống pháp lí, diễn viên lồng tiếng nổi tiếng Daisuke Namikawa đã chọn một hướng đi mới: tự tạo ra phiên bản AI chính thức của giọng nói mình, biến công nghệ từng bị xem là mối đe dọa thành công cụ bảo vệ bản quyền và mở ra mô hình kinh doanh mới cho ngành công nghiệp lồng tiếng.

Từ nạn "giọng nói AI lậu" đến mô hình cấp phép chính thức

Ngày 14/7, diễn viên lồng tiếng nổi tiếng của Nhật Bản Daisuke Namikawa chính thức triển khai dịch vụ cấp phép phiên bản AI của giọng nói mang tên Polyphony. Theo ông, đây là cách khả thi nhất để đối phó với tình trạng AI sao chép trái phép giọng nói của nghệ sĩ đang lan rộng. "Để chống lại những giọng nói AI bị sao chép trái phép, lựa chọn còn lại là tạo ra một AI hợp pháp", Namikawa chia sẻ.

Đây là quyết định đáng chú ý của một trong những tên tuổi kì cựu của ngành lồng tiếng Nhật Bản. Với hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, Namikawa nổi tiếng khi lồng tiếng nhân vật Goemon trong loạt phim hoạt hình Lupin III, đồng thời là người lồng tiếng Nhật cho nhân vật Anakin Skywalker trong loạt phim Star Wars.

Để xây dựng Polyphony, Namikawa hợp tác với một công ty công nghệ của Nhật Bản. Mô hình AI được huấn luyện từ hơn một năm ghi âm, đối thoại và các buổi làm việc của ông. Không chỉ tái tạo chất giọng, hệ thống còn mô phỏng được những chi tiết rất nhỏ như nhịp thở, ngắt nghỉ hay sắc thái cảm xúc trong từng câu nói.

Khác với các công cụ AI công khai trên thị trường, Polyphony được vận hành theo cơ chế cấp phép nghiêm ngặt. Mọi khách hàng muốn sử dụng giọng nói AI của Namikawa đều phải gửi đề nghị đến công ty quản lí, nêu rõ nội dung cần đọc và mục đích sử dụng. Hợp đồng sẽ quy định cụ thể phạm vi khai thác, đồng thời cấm sử dụng giọng nói cho bất kì mục đích nào ngoài nội dung đã được cấp phép.

Doanh thu từ dịch vụ được phân chia giữa Namikawa, công ty quản lí, doanh nghiệp công nghệ phát triển AI cùng các bên nắm giữ quyền liên quan. Namikawa cho biết nếu mô hình này hoạt động hiệu quả, ông sẵn sàng mở rộng sang việc phát triển AI cho nhiều diễn viên lồng tiếng khác.

Theo ông, việc tạo ra sản phẩm AI hợp pháp không chỉ giúp nghệ sĩ kiểm soát tài sản trí tuệ mà còn tạo ra một chuẩn mực mới cho thị trường, phân biệt rõ đâu là sản phẩm được cấp phép và đâu là hành vi xâm phạm bản quyền.

Nhật Bản tìm cách xây dựng "lá chắn" pháp lí cho giọng nói AI

Không chỉ Namikawa, ngày càng nhiều nghệ sĩ lồng tiếng Nhật Bản phải đối mặt với tình trạng AI sao chép giọng nói để tạo ra các video hoặc nội dung trực tuyến mà không xin phép.

Năm ngoái, diễn viên Kenjiro Tsuda đã khởi kiện TikTok tại Tòa án quận Tokyo, yêu cầu gỡ bỏ các video sử dụng trái phép giọng nói AI của mình. Tuy nhiên, việc xác định người đăng tải, thu thập chứng cứ và tiến hành các thủ tục pháp lí được đánh giá là phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian.

Trước thực trạng đó, Liên đoàn Diễn viên Nhật Bản đã công bố kế hoạch hợp tác với tập đoàn thương mại Itochu để xây dựng cơ sở dữ liệu đăng kí giọng nói của các diễn viên. Hệ thống sẽ kết hợp nhiều công nghệ như dấu chìm số (digital watermark), nhận diện dấu vân giọng nói (voiceprint) và các giải pháp xác thực khác nhằm phát hiện, ngăn chặn việc sử dụng trái phép.

Một nghệ sĩ khác là Yuki Kaji, người lồng tiếng nhân vật Eren Yeager trong bộ anime nổi tiếng Attack on Titan, cũng đã sớm bước vào lĩnh vực AI. Từ năm 2023, anh phát triển dự án nhân vật AI Soyogi Fractal, sử dụng công nghệ tổng hợp giọng nói dựa trên chính giọng đọc của mình.

Đầu năm nay, Kaji thành lập công ty riêng để vận hành dự án và nhận được nguồn đầu tư từ Fuji Television. Thay vì xem AI là đối thủ, anh hướng đến mô hình kết hợp giữa bảo vệ quyền lợi nghệ sĩ và chia sẻ doanh thu từ việc khai thác tài sản số. "Thay vì coi AI là kẻ thù, tôi muốn mở rộng khả năng sáng tạo thông qua sự hợp tác giữa con người và AI", Kaji chia sẻ.

Trong khi đó, Chính phủ Nhật Bản cũng bắt đầu hoàn thiện hành lang pháp lí. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp nước này từng đưa ra quan điểm rằng quyền đối với hình ảnh của người nổi tiếng có thể được mở rộng để bao gồm cả giọng nói. Tuy nhiên, quy định cụ thể vẫn chưa được ban hành.

Đến tháng 4 năm nay, Bộ Tư pháp Nhật Bản đã thành lập nhóm nghiên cứu nhằm xem xét trách nhiệm pháp lí đối với các hành vi sử dụng trái phép giọng nói và các dữ liệu cá nhân khác do AI tạo ra.

Theo luật sư Hiroyuki Nakajima, người tham gia dự án Polyphony, việc xây dựng một dịch vụ AI được cấp phép hợp pháp sẽ giúp xác định rõ thiệt hại do các sản phẩm AI "lậu" gây ra, từ đó tạo cơ sở thuận lợi hơn cho việc khởi kiện trong tương lai.

Ở góc độ phát triển ngành công nghiệp, Namikawa tin rằng AI không nhất thiết lấy đi việc làm của diễn viên lồng tiếng. Trái lại, nếu xây dựng được cơ chế chia sẻ doanh thu minh bạch, AI có thể giúp tăng thêm cơ hội nghề nghiệp, đặc biệt đối với các nghệ sĩ trẻ. Theo ông, hiện nay điểm nghẽn lớn nhất của ngành lồng tiếng không nằm ở tài năng mà ở lịch thu âm, thời gian đặt phòng studio và quá trình sản xuất. AI có thể giải quyết những hạn chế đó, giúp ngành công nghiệp lồng tiếng hoạt động linh hoạt và hiệu quả hơn, trong khi nghệ sĩ vẫn giữ được quyền kiểm soát đối với tài sản quý giá nhất của mình: giọng nói.

Bùi Tú (theo Nikkei)