Cà Mau: Ba trụ cột để hạt gạo 'xanh' vươn xa
Từ ứng dụng công nghệ, đẩy mạnh liên kết chuỗi, hạt gạo Cà Mau hướng tới thị trường tín chỉ carbon xanh và bền vững.
Nằm ở cực Nam của Tổ quốc, Cà Mau không chỉ nổi tiếng với rừng đước và nghề nuôi tôm mà còn sở hữu tiềm năng to lớn từ ngành lúa gạo. Với tổng diện tích canh tác hơn 185.000 ha, trong đó khoảng 50% là mô hình lúa - tôm đặc thù và tỷ lệ giống lúa chất lượng cao chiếm trên 90%, tỉnh đang có những bước đi chiến lược để "xanh hóa" sản phẩm, không chỉ nâng cao giá trị mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.
Từ 'tư duy sản xuất' sang 'tư duy thị trường'
Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng trong bối cảnh hội nhập, bài toán đặt ra cho ngành lúa gạo Cà Mau không còn là sản xuất bao nhiêu mà là bán cho ai, bán như thế nào và tạo ra giá trị gia tăng ra sao. Sản phẩm lúa - tôm của Cà Mau đã và đang được công nhận đạt các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt như USDA (Hoa Kỳ), EU (Châu Âu), JAS (Nhật Bản). Đây là nền tảng vững chắc để tỉnh chuyển đổi mạnh mẽ từ "tư duy sản xuất" sang "tư duy thị trường", xác định công tác xúc tiến thương mại là khâu dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị.
Các giống lúa chất lượng cao, thơm đặc sản như ST24, ST25, OM18 đã chiếm lĩnh diện tích gieo trồng. Đặc biệt, mô hình canh tác luân canh lúa - tôm đã chứng minh hiệu quả vượt trội, vừa mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân (với lợi nhuận có thể lên tới 45-50 triệu đồng/ha), vừa giảm đáng kể lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.
Tiến sĩ Trần Minh Hải cho rằng liên kết "4 nhà" gồm Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nông dân là xu thế tất yếu để giải quyết bài toán nông nghiệp manh mún, nâng cao giá trị và ổn định đầu ra cho nông sản.
Giảm phát thải chìa khóa cho tương lai bền vững
Thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26 và Đề án Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp, Cà Mau đã và đang triển khai nhiều mô hình thí điểm thành công. Các mô hình tại hợp tác xã Hồng Phát (xã Vĩnh Thanh) và Kinh Dớn (xã Đá Bạc) đã áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến: gieo sạ với mật độ thưa (khoảng 70 kg/ha), giảm phân vô cơ, tưới tiết kiệm nước theo phương pháp ngập - khô xen kẽ (AWD) và cơ giới hóa từ khâu gieo sạ đến thu hoạch.
Những kết quả bước đầu rất khả quan. Theo ước tính, các mô hình này đã giúp giảm phát thải khí nhà kính tới 3,02 tấn CO2/ha (tương đương giảm 37%) so với canh tác truyền thống, đồng thời giảm chi phí sản xuất khoảng 3 triệu đồng/ha và mang lại lợi nhuận từ 30-35 triệu đồng/ha. Các giải pháp khoa học từ Đại học Cần Thơ với mô hình không cày xới, sử dụng chế phẩm vi sinh xử lý rơm rạ cũng đang mở ra hướng đi mới trong canh tác bền vững, vừa giảm chi phí, vừa cải thiện sức khỏe đất.
Ba trụ cột để hạt gạo 'xanh' vươn xa
Để chiến lược này thành công, Cà Mau đang tập trung vào ba trụ cột chính:
- Liên kết chuỗi giá trị bền vững: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là liên kết sản xuất và tiêu thụ còn lỏng lẻo, mới chỉ đạt khoảng 16,7%. Do đó, tỉnh chú trọng thúc đẩy mô hình liên kết "4 nhà", trong đó hợp tác xã đóng vai trò cầu nối tổ chức sản xuất, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường và tăng cường ký kết hợp đồng bao tiêu.
- Xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc: Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua - cha đẻ của gạo ST24, ST25, nhấn mạnh: "Việc đăng ký thương hiệu là "lá chắn pháp lý" quan trọng. Cà Mau đang tập trung xây dựng thương hiệu cho sản phẩm đặc thù gắn với chỉ dẫn địa lý, kết hợp với hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch để đáp ứng các thị trường khó tính và tăng giá trị cạnh tranh".
- Ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số: Theo Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thiện, với đặc thù của mô hình lúa - tôm, bài toán cốt lõi giờ đây không còn nằm ở việc phải sản xuất ra bao nhiêu mà là bán cho ai, bán như thế nào và tạo giá trị gia tăng ra sao. Thời gian tới, công tác xúc tiến thương mại phải được định vị là khâu dẫn dắt toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo, trải dài từ sản xuất, chế biến đến phân phối và định hình thương hiệu riêng. Việc ứng dụng khoa học công nghệ trong chọn tạo giống, quy trình canh tác và chế biến, cùng với chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu là yếu tố tiên quyết để hướng đến sản xuất phát thải thấp và nâng cao hiệu quả.
Với những định hướng rõ ràng và sự vào cuộc của cả hệ thống, Cà Mau đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững, góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam xanh, chất lượng cao trên bản đồ nông sản thế giới.
Xung quanh vấn đề xanh hoá hạt gạo Cà Mau, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử khẳng định: “Cần có đánh giá toàn diện thực trạng liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trên địa bàn tỉnh thời gian qua. Qua đó cho thấy, hoạt động liên kết đã có bước phát triển tích cực cả về quy mô và hiệu quả; diện tích liên kết được mở rộng, số lượng doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia tăng lên, góp phần nâng cao giá trị sản xuất và từng bước ổn định đầu ra cho nông dân”.
Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho biết, trong thời gian tới, Cà Mau định hướng phát triển ngành lúa gạo theo hướng bền vững, chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu; trong đó chú trọng mô hình sản xuất sinh thái, đặc biệt là tôm - lúa; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có truy xuất nguồn gốc.