PGS.TS Lê Đức Chương: ‘Khoa học phải thực sự trở thành động lực phát triển thể thao thành tích cao’

Dự án được thực hiện thông qua sự hợp tác giữa Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT TP.HCM, Hội Khoa học Thể dục Thể thao Việt Nam và Công ty TNHH Thương mại Dược phẩm Đông Phương - Oriphamed. Đây cũng là một bước thử nghiệm đáng chú ý của mô hình liên kết “ba nhà”: Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà kinh doanh trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học thể thao.

Trao đổi về ý nghĩa và triển vọng của dự án với Một Thế Giới, PGS.TS Lê Đức Chương - Chủ tịch Hội Khoa học Thể dục Thể thao Việt Nam - đánh giá cao tính thực tiễn, cách tiếp cận liên ngành và kỳ vọng công trình sẽ đóng góp thiết thực cho sự phát triển của thể thao TP.HCM cũng như thể thao Việt Nam trong tương lai.

- Thưa PGS.TS Lê Đức Chương, ông đánh giá như thế nào về việc triển khai nghiên cứu hệ vi sinh đường ruột và khả năng phục hồi của vận động viên tại TP.HCM?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Trước hết, tôi đánh giá cao tinh thần chủ động của Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT TP.HCM cùng các đơn vị phối hợp trong việc đưa một vấn đề khoa học mới vào nghiên cứu thực tiễn.

Trong thể thao hiện đại, thành tích của vận động viên không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật, chiến thuật hay khối lượng tập luyện. Đằng sau thành tích còn là một hệ thống gồm dinh dưỡng, chuyển hóa, miễn dịch, giấc ngủ, tâm lý, khả năng phục hồi và mức độ thích nghi của cơ thể trước các yêu cầu vận động.

Hệ vi sinh đường ruột là một lĩnh vực đang nhận được nhiều sự quan tâm trong khoa học sức khỏe. Việc nghiên cứu vấn đề này trên đối tượng vận động viên có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa sức khỏe đường ruột với tình trạng tiêu hóa, mức độ mệt mỏi, giấc ngủ, thành phần cơ thể và khả năng hoàn thành khối lượng tập luyện.

Tuy nhiên, đây là lĩnh vực cần được tiếp cận thận trọng, khách quan và dựa trên bằng chứng. Giá trị của dự án sẽ được khẳng định bằng chất lượng thiết kế nghiên cứu, quá trình triển khai, dữ liệu thu thập và kết quả phân tích khoa học.

- Theo ông, điểm đáng chú ý nhất của dự án này là gì?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Điểm đáng chú ý trước hết là dự án xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của quá trình huấn luyện vận động viên. Đây không phải là một nghiên cứu chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm, mà được triển khai ngay tại môi trường huấn luyện thể thao thành tích cao.

Nghiên cứu dự kiến theo dõi vận động viên trong 84 ngày, với các mốc đánh giá vào thời điểm ban đầu, ngày thứ 28, ngày thứ 56 và ngày thứ 84. Những chỉ số như tình trạng tiêu hóa, mức độ mệt mỏi, chất lượng giấc ngủ, tình trạng sức khỏe, khả năng hoàn thành khối lượng tập luyện, cân nặng, chỉ số khối cơ thể, tỷ lệ mỡ và khối lượng cơ thể không mỡ sẽ được theo dõi trong suốt quá trình.

Cách tổ chức này có thể giúp nhóm nghiên cứu quan sát sự thay đổi của vận động viên theo thời gian, thay vì chỉ thực hiện một phép đo tại một thời điểm. Nếu quy trình được triển khai nghiêm túc, kết quả thu được sẽ cung cấp thêm dữ liệu tham khảo cho công tác chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ phục hồi vận động viên.

Điểm đáng ghi nhận tiếp theo là dự án được tổ chức theo hướng liên ngành, với sự tham gia của các chuyên gia về khoa học thể thao, y học, dinh dưỡng, quản lý huấn luyện và doanh nghiệp. Trong khoa học thể thao hiện đại, cách tiếp cận liên ngành là yêu cầu rất quan trọng.

- Ông nhìn nhận như thế nào về mô hình hợp tác giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà kinh doanh được áp dụng trong dự án?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Tôi cho rằng đây là một hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển khoa học thể thao trong giai đoạn mới.

Đơn vị quản lý và huấn luyện thể thao nắm rõ những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, có môi trường tổ chức nghiên cứu và có đội ngũ vận động viên cần được chăm sóc, hỗ trợ. Các nhà khoa học bảo đảm phương pháp nghiên cứu, tính khách quan, chuẩn mực học thuật và khả năng phân tích dữ liệu. Doanh nghiệp có thể đóng góp nguồn lực, sản phẩm, công nghệ cùng những giải pháp đổi mới sáng tạo.

Khi ba chủ thể được kết nối đúng vai trò, chúng ta có thể hình thành một chu trình tương đối hoàn chỉnh: từ phát hiện vấn đề trong thực tiễn, xây dựng đề cương nghiên cứu, tổ chức kiểm chứng đến đánh giá khả năng ứng dụng kết quả.

Thông qua dự án “Nghiên cứu hệ vi sinh đường ruột và phục hồi vận động viên 84 ngày”, chúng ta đang hướng tới việc cá thể hóa công tác chăm sóc sức khỏe và tối ưu hóa hiệu suất cho vận động viên dựa trên dữ liệu thực tế.

Dự án được triển khai theo hướng xã hội hóa, không sử dụng ngân sách nhà nước. Điều này cho thấy khoa học thể thao hoàn toàn có thể huy động thêm các nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, xã hội hóa phải đi cùng cơ chế kiểm soát chất lượng, bảo đảm tính độc lập của nghiên cứu và đặt quyền lợi của vận động viên lên hàng đầu.

- Hội Khoa học TDTT Việt Nam sẽ giữ vai trò gì trong quá trình triển khai dự án, thưa ông?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Hội sẽ tham gia định hướng học thuật, phản biện khoa học, kết nối đội ngũ chuyên gia và hỗ trợ quá trình công bố kết quả nghiên cứu khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu.

Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến tính khoa học của đề cương, phương pháp tuyển chọn người tham gia, hệ thống chỉ số đánh giá, cách thức thu thập và xử lý dữ liệu. Bên cạnh đó là những vấn đề về đạo đức nghiên cứu, sự tự nguyện, quyền được cung cấp thông tin, an toàn và bảo mật dữ liệu của vận động viên.

Quan điểm của Hội rất rõ ràng: kết quả phải được đánh giá khách quan, minh bạch và không bị chi phối bởi những mục tiêu ngoài khoa học. Không nên tuyệt đối hóa, quảng bá quá mức hoặc thương mại hóa kết quả khi chưa có đủ bằng chứng.

Chỉ khi giữ được những nguyên tắc ấy, công trình mới có giá trị thực sự và tạo được niềm tin đối với giới khoa học, đội ngũ huấn luyện cũng như cộng đồng.

- Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT TP.HCM đang hướng đến mô hình “phòng thí nghiệm mở”. Ông đánh giá thế nào về định hướng này?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Đây là một ý tưởng đáng khuyến khích. Một trung tâm huấn luyện thể thao thành tích cao không nên chỉ là nơi tuyển chọn và đào tạo vận động viên, mà cần trở thành một không gian thực hành, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

“Phòng thí nghiệm mở” có thể được hiểu là môi trường để các trường đại học, bệnh viện, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết những vấn đề thực tế của quá trình huấn luyện. Các vấn đề ấy có thể liên quan đến dinh dưỡng, phục hồi, giấc ngủ, tâm lý, phòng ngừa chấn thương, sinh cơ học, công nghệ dữ liệu hoặc cá thể hóa giáo án.

TP.HCM có lợi thế rất lớn về đội ngũ trí thức, hệ thống trường đại học, bệnh viện, doanh nghiệp công nghệ và các cơ sở huấn luyện thể thao. Nếu các nguồn lực này được kết nối bằng một cơ chế phù hợp, Thành phố có thể hình thành hệ sinh thái nghiên cứu khoa học thể thao có khả năng tạo ra những kết quả mang tính ứng dụng cao.

- Nếu dự án đạt kết quả tích cực, công trình có thể đóng góp như thế nào cho thể thao TP.HCM và thể thao Việt Nam?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Trước hết, dự án có thể cung cấp thêm dữ liệu khoa học về một nhóm vận động viên đang tập luyện tại Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TDTT TP.HCM. Những dữ liệu này sẽ giúp đội ngũ chuyên môn có thêm cơ sở để nhận diện các vấn đề liên quan đến sức khỏe, dinh dưỡng, giấc ngủ và phục hồi.

Về lâu dài, điều quan trọng hơn là dự án góp phần hình thành thói quen ra quyết định dựa trên dữ liệu. Khi đội ngũ huấn luyện, y học và quản lý có dữ liệu đáng tin cậy, quá trình chăm sóc vận động viên sẽ từng bước được cá thể hóa và khoa học hơn.

Nếu kết quả có giá trị và được kiểm chứng đầy đủ, mô hình nghiên cứu có thể được mở rộng sang những nhóm vận động viên, môn thể thao hoặc trung tâm huấn luyện khác. Từ đó, chúng ta có thể phát triển thêm các hướng nghiên cứu về dinh dưỡng, miễn dịch, chuyển hóa, giấc ngủ, phục hồi, phòng ngừa chấn thương và khả năng thích nghi với lượng vận động.

Tôi hy vọng công trình không chỉ phục vụ một dự án hay một sản phẩm cụ thể, mà sẽ tạo tiền đề cho các chương trình nghiên cứu dài hạn, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của thể thao TP.HCM và thể thao Việt Nam.

- Theo ông, cần làm gì để dự án không chỉ dừng lại ở một hoạt động ký kết?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Lễ ký kết mới chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị thực sự nằm ở quá trình triển khai sau đó.

Các bên cần xác định rõ trách nhiệm, xây dựng kế hoạch cụ thể, tuân thủ chặt chẽ đề cương và các yêu cầu về đạo đức nghiên cứu. Việc thu thập dữ liệu phải đồng bộ, trung thực; kết quả cần được phân tích bằng phương pháp phù hợp và có sự phản biện của các chuyên gia độc lập.

Sau nghiên cứu, cần có báo cáo khoa học, công bố kết quả và xác định rõ khả năng ứng dụng cũng như những giới hạn của công trình. Kết quả tích cực hay chưa tích cực đều có giá trị nếu phản ánh đúng thực tế và giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đối tượng nghiên cứu.

Xa hơn, cần xây dựng cơ chế để những dữ liệu và kinh nghiệm thu được tiếp tục được sử dụng cho các nghiên cứu tiếp theo. Khoa học không phát triển bằng những dự án đơn lẻ mà phải bằng một quá trình liên tục, có kế thừa và ngày càng hoàn thiện.

- Ông kỳ vọng điều gì từ sự hợp tác lần này?

- PGS.TS Lê Đức Chương: Tôi kỳ vọng dự án sẽ được triển khai nghiêm túc, đúng chuẩn mực và tạo ra những dữ liệu khoa học thực sự có giá trị. Quan trọng hơn, sự hợp tác này cần mở ra một phương thức mới trong tổ chức nghiên cứu khoa học thể thao: xuất phát từ nhu cầu của vận động viên, kết nối nhiều lĩnh vực chuyên môn và hướng đến khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Trong thể thao thành tích cao, từng chi tiết nhỏ đều có thể tạo nên sự khác biệt. Muốn tiến xa, chúng ta không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm mà cần kết hợp kinh nghiệm với khoa học, công nghệ và dữ liệu.

Tôi tin rằng, nếu duy trì được sự hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, các nhà khoa học, cơ sở huấn luyện và doanh nghiệp, dự án này có thể trở thành một trong những viên gạch đầu tiên cho hệ sinh thái nghiên cứu ứng dụng hiện đại, đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của thể thao TP.HCM và thể thao Việt Nam trong tương lai.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Gia Huân (Thực hiện)