Đấu tố online - ‘công lý bàn phím’ vượt trên pháp luật

Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Phản biện xã hội có tính khoa học, khách quan, chỉ ra những bất cập, sai phạm để xây dựng đất nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng và quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Sự phản biện lành mạnh chính là động lực thúc đẩy tiến bộ xã hội, giúp hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Thế nhưng, ranh giới giữa phản biện xây dựng và sự cuồng nộ vô pháp đang bị một bộ phận người dùng mạng xã hội cố tình xóa nhòa. Gần đây, một hiện tượng đáng báo động đã và đang diễn ra một cách công khai, dữ dội: trào lưu “đấu tố online”.

Không khó để bắt gặp những kịch bản quen thuộc trên các nền tảng mạng xã hội lớn. Chỉ từ một phát ngôn chưa rõ ngữ cảnh, một hành vi cá nhân được cắt ghép có chủ ý, hoặc thậm chí là những tin đồn vô căn cứ, một nhóm người tự xưng là “chiến binh công lý” đã lập tức dựng lên một phiên tòa ảo. Ở đó, họ tự cho mình quyền lực của các cơ quan tiến hành tố tụng: tự thu thập “chứng cứ”, tự luận tội, tuyên án và kêu gọi cộng đồng mạng thực thi hình phạt. Nạn nhân của các cuộc “đấu tố online” này bị chửi bới bằng những ngôn từ thóa mạ nặng nề nhất, bị công khai thông tin cá nhân, gia đình, công việc, và bị đẩy vào làn sóng tẩy chay tàn khốc.

Sự nguy hiểm của hiện tượng này nằm ở chỗ, các đối tượng cực đoan thường khéo léo khoác lên mình chiếc áo “bảo vệ công lý”, “bảo vệ đạo đức” hay “bảo vệ đất nước”. Họ lợi dụng quyền tự do dân chủ để kích động sự giận dữ của đám đông, hướng luồng dư luận vào việc tiêu diệt danh dự của một cá nhân hay tổ chức mà họ không vừa mắt. Thay vì chờ đợi sự phân xử của pháp luật, họ tự cho mình quyền thay mặt cơ quan chức năng để yêu cầu xử lý, khởi tố, thậm chí kết án người khác. Đây là sự lạm quyền trắng trợn, một biểu hiện của sự vô pháp vô thiên trên không gian ảo, đi ngược lại hoàn toàn với nguyên tắc thượng tôn pháp luật của một quốc gia văn minh.

Hậu quả của “đấu tố online” không chỉ dừng lại ở những tổn thương tinh thần sâu sắc hay sự sụp đổ sự nghiệp của các nạn nhân. Ở góc độ vĩ mô, hiện tượng này đang tàn phá nghiêm trọng khối đại đoàn kết dân tộc. Những cuộc tranh cãi, mạt sát không lối thoát trên mạng xã hội vô hình trung chia rẽ cộng đồng thành các phe phái đối lập, gieo rắc sự hoài nghi, thù hận giữa người với người. Khi đám đông bị dẫn dắt bởi cảm xúc nhất thời và những thông tin sai lệch, họ rất dễ bị các thế lực thù địch, cơ hội chính trị lợi dụng để kích động bạo loạn, gây mất an ninh trật tự, làm suy yếu niềm tin của nhân dân vào các cơ quan công quyền. Sự bình yên của người dân, sự ổn định của xã hội và nỗ lực xây dựng đất nước bị đe dọa nghiêm trọng bởi chính những “bản án bàn phím” đầy cảm tính này.

Nhìn sâu vào bản chất, hiện tượng này phản ánh sự lệch lạc trong nhận thức của một bộ phận người dùng mạng xã hội về quyền tự do ngôn luận. Nhiều người lầm tưởng rằng, đằng sau màn hình máy tính hay điện thoại, họ có quyền nói bất cứ điều gì, phán xét bất kỳ ai mà không phải chịu trách nhiệm. Họ quên mất rằng, không gian mạng là ảo nhưng trách nhiệm pháp lý là thật. Tự do ngôn luận không đồng nghĩa với tự do bôi nhọ, nhục mạ và xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người khác. Mỗi công dân khi tham gia vào thế giới số cần phải hiểu rằng, phát ngôn của mình là một hành vi xã hội, có sức ảnh hưởng và phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật.

Để chấm dứt tình trạng này, vai trò và trách nhiệm của người tham gia mạng xã hội cần phải được nâng cao hơn bao giờ hết. Mỗi cá nhân cần trang bị cho mình bộ lọc thông tin tỉnh táo, không vội vàng tin theo những tin đồn chưa được kiểm chứng, không hùa theo đám đông để ném đá, xúc phạm người khác. Trước một sự việc gây tranh cãi, thay vì đóng vai một thẩm phán trực tuyến, hãy học cách lắng nghe đa chiều, tôn trọng sự khác biệt và thượng tôn pháp luật. Hãy nhớ rằng, việc lan truyền, bấm thích (like), chia sẻ (share) hay để lại những bình luận mang tính thóa mạ, kích động chính là hành vi đồng lõa với cái ác, gián tiếp tiếp tay cho sự vô pháp hoành hành.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào ý thức tự giác của người dân là chưa đủ. Thực tế cho thấy, sự hung hãn của các cuộc “đấu tố online” một phần bắt nguồn từ việc các đối tượng vi phạm tin rằng họ có thể ẩn danh và thoát khỏi sự trừng phạt của pháp luật. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần phải vào cuộc một cách quyết liệt, mạnh mẽ và triệt để hơn nữa. Luật An ninh mạng, Bộ luật Hình sự và các văn bản pháp luật liên quan đã có đầy đủ chế tài đối với các hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, vu khống, hoặc kích động gây mất trật tự xã hội. Điều cần thiết lúc này là sự nghiêm minh trong thực thi pháp luật.

Các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng công an, đặc biệt là an ninh mạng cần chủ động rà soát, phát hiện và xử lý nghiêm các cá nhân, nhóm người đứng đầu các chiến dịch “đấu tố online”. Cần phải đưa ra ánh sáng những kẻ chủ mưu lợi dụng mạng xã hội để dẫn dắt đám đông phá hoại, trục lợi hoặc bôi nhọ danh dự của người khác. Những bản án thích đáng, những quyết định xử phạt nghiêm khắc được công khai rộng rãi sẽ là liều thuốc đặc trị có sức răn đe mạnh mẽ, dập tắt tư tưởng “vô pháp” đang nhen nhóm trong một bộ phận cư dân mạng. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng cần phối hợp chặt chẽ với các nền t vấn mạng xã hội xuyên biên giới để gỡ bỏ kịp thời các nội dung độc hại, khóa các tài khoản có hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Bảo vệ quyền con người, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và sự bình yên của nhân dân không thể tách rời việc giữ gìn sự trong sạch, lành mạnh của không gian mạng. Không thể để một nhóm người cực đoan, nhân danh những giá trị tốt đẹp để chà đạp lên pháp luật, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân. Một xã hội văn minh là một xã hội thượng tôn pháp luật, nơi mọi tranh chấp, sai phạm đều phải được phán quyết bởi tòa án pháp lý chứ không phải bởi “tòa án đám đông” trên mạng xã hội.

Trả lại sự bình yên cho không gian mạng, đưa các hoạt động tương tác số trở về đúng quỹ đạo văn minh và pháp quyền là nhiệm vụ cấp bách của cả hệ thống chính trị và của mỗi chúng ta.

Lê Thọ Bình