Trung tâm tài chính quốc tế: Lợi thế bền vững không nằm ở quy mô

Một trung tâm tài chính chỉ thực sự có sức cạnh tranh khi tạo ra giá trị cho nền kinh tế thực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Với Việt Nam, hướng đi phù hợp có thể không phải là chạy đua để trở thành trung tâm lớn nhất, mà là xây dựng một trung tâm có chất lượng, có bản sắc và tạo được lợi thế trong những lĩnh vực của tương lai như tài chính xanh, tài chính bền vững và fintech.

Không thể chỉ đo thành công bằng những con số

Trong bối cảnh dòng vốn quốc tế liên tục dịch chuyển và cạnh tranh giữa các trung tâm tài chính ngày càng gay gắt, quy mô thường được xem là thước đo đầu tiên để đánh giá sức mạnh của một trung tâm tài chính. Tổng tài sản, vốn hóa thị trường, thanh khoản, giá trị giao dịch hay số lượng định chế tài chính đều là những chỉ số quan trọng.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh, CFA, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Tài chính, Đại học RMIT Việt Nam, các chỉ số truyền thống dù cần thiết nhưng chưa đủ để phản ánh đầy đủ chất lượng của một trung tâm tài chính quốc tế.

Thành công của một trung tâm tài chính cần được nhìn nhận trên nhiều khía cạnh, trong đó có những yếu tố dễ đo lường như quy mô, vốn hóa thị trường, nhưng cũng có những yếu tố khó định lượng hơn như chất lượng nguồn nhân lực. Ngoài ra, năng lực của một trung tâm tài chính còn phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế, xã hội và văn hóa của từng quốc gia.

Do đó, nếu chỉ nhìn vào quy mô tài sản hay lượng vốn lưu chuyển, việc đánh giá có thể chưa phản ánh toàn diện sức cạnh tranh thực sự. Một trung tâm có thể sở hữu lượng giao dịch rất lớn nhưng chưa chắc đã tạo ra giá trị tương xứng cho nền kinh tế sở tại.

Theo bà Linh, Việt Nam có thể tham khảo Chỉ số Trung tâm tài chính toàn cầu (GFCI), vốn đánh giá năng lực cạnh tranh của các trung tâm tài chính dựa trên năm nhóm tiêu chí gồm môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng, thị trường tài chính và uy tín.

Đây có thể là khung tham chiếu hữu ích cho Việt Nam trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, các tiêu chí cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam, phù hợp với từng giai đoạn phát triển và nguồn lực thực tế.

Thay vì cố gắng cạnh tranh trên mọi phương diện với những trung tâm tài chính đã có lịch sử hàng trăm năm, Việt Nam có thể lựa chọn một số lĩnh vực để tạo lợi thế riêng. Tài chính xanh, tài chính bền vững, fintech hay tài chính đa dạng sinh học có thể trở thành những hướng đi như vậy.

Trong tất cả các yếu tố, nguồn nhân lực vẫn là nền tảng có ý nghĩa lâu dài. Một trung tâm tài chính hiện đại không thể chỉ dựa vào vốn và hạ tầng mà cần đội ngũ chuyên gia có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế, hiểu biết về công nghệ, tài chính xanh, quản trị rủi ro và các chuẩn mực toàn cầu.

Trung tâm tài chính phải tạo giá trị cho nền kinh tế thực

Một trong những rủi ro của việc quá chú trọng vào quy mô là trung tâm tài chính có thể trở thành nơi tập trung các hoạt động giao dịch nhưng thiếu sự liên kết với nền kinh tế thực.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh, mục tiêu cốt lõi của một trung tâm tài chính quốc tế là thúc đẩy thương mại và đầu tư xuyên quốc gia, từ đó tạo ra giá trị cho doanh nghiệp và xã hội.

Một trung tâm có thể thu hút lượng giao dịch lớn nhưng nếu dòng tiền chủ yếu phục vụ đầu cơ, tạo ra các hoạt động tài chính thiếu nền tảng hoặc không hỗ trợ sản xuất kinh doanh, nền kinh tế sở tại có thể đối mặt với nguy cơ hình thành bong bóng.

Vì vậy, trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam cần được xây dựng như một hệ sinh thái có khả năng kết nối dòng vốn với các nhu cầu phát triển thực tế. Trong hệ sinh thái đó, ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và các định chế tài chính trong và ngoài nước cần cùng tham gia.

Một nền tảng thể chế minh bạch cũng là điều kiện không thể thiếu. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lí, nâng cao tính minh bạch và khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực quốc tế như IFRS hay Basel. Những chuẩn mực này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị mà còn cải thiện khả năng hội nhập và huy động vốn trên thị trường quốc tế.

Trong cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến quy mô thị trường mà còn quan tâm đến mức độ an toàn, minh bạch và khả năng bảo vệ quyền lợi của mình.

Đây cũng là lí do chất lượng thể chế và nguồn nhân lực cần được đặt ngang hàng với hạ tầng tài chính. Một trung tâm tài chính có thể xây dựng những tòa nhà hiện đại, nhưng nếu thiếu nhân sự chất lượng cao, thiếu hệ thống pháp lí minh bạch và thiếu năng lực quản trị rủi ro, sức cạnh tranh sẽ khó duy trì trong dài hạn.

Tài chính xanh và fintech có thể tạo dấu ấn riêng cho Việt Nam

Trong giai đoạn đầu xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, Việt Nam có thể không cần cạnh tranh trực diện với những trung tâm lớn nhất thế giới về mọi mặt. Thay vào đó, việc lựa chọn những phân khúc có tiềm năng tăng trưởng và phù hợp với lợi thế quốc gia có thể tạo ra hướng đi thực tế hơn.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Mỹ Linh, các lĩnh vực như tài chính xanh, tài chính bền vững và công nghệ tài chính là những ngành có tiềm năng lớn để Việt Nam thu hút dòng vốn và tạo dấu ấn riêng.

Đây cũng là những lĩnh vực gắn với xu hướng phát triển toàn cầu và các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Khi các chính phủ, doanh nghiệp và nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến biến đổi khí hậu, phát triển bền vững và trách nhiệm môi trường, nhu cầu về các sản phẩm tài chính xanh sẽ tiếp tục tăng.

Việt Nam có một số lợi thế đáng kể trong lĩnh vực này. Quốc gia nằm trong nhóm có mức độ đa dạng sinh học cao trên thế giới, thị trường tín dụng xanh đang tăng trưởng nhanh, trong khi nền kinh tế số có tốc độ phát triển mạnh trong khu vực.

Thay vì phát triển dàn trải, Việt Nam có thể tập trung vào những phân khúc chuyên biệt như tài chính xanh cho năng lượng tái tạo hoặc tài chính đa dạng sinh học (biofin). Đây có thể là cách tạo ra sự khác biệt trong một thị trường quốc tế vốn đã có những trung tâm tài chính rất lớn.

Tuy nhiên, để biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần chuẩn bị đồng bộ về thể chế, hạ tầng và nhân lực. Chẳng hạn, nếu phát triển tài chính xanh và tài chính bền vững, cần có những quy định rõ ràng về báo cáo môi trường, khí thải, ESG và đa dạng sinh học.

Theo nghiên cứu của bà Linh và các cộng sự được công bố trên tạp chí Accounting and Finance, kiểm toán báo cáo khí thải có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện xếp hạng tín dụng của doanh nghiệp, qua đó nâng cao khả năng huy động vốn.

Bên cạnh đó, các cơ chế kiểm soát rủi ro cũng cần được chú trọng, đặc biệt là nguy cơ tẩy xanh, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trong 5-10 năm tới, tiêu chí đánh giá một trung tâm tài chính có thể tiếp tục thay đổi mạnh. Từ mô hình truyền thống dựa trên ngân hàng, chứng khoán và quy mô vốn, các trung tâm tài chính tương lai sẽ ngày càng gắn với thành phố thông minh, trái phiếu xanh, fintech, trí tuệ nhân tạo, tài chính đa dạng sinh học và quản trị AI trong lĩnh vực tài chính.

Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để lựa chọn một con đường phát triển khác biệt. Thay vì chỉ đặt mục tiêu trở thành trung tâm lớn, Việt Nam cần hướng tới một trung tâm có chất lượng, có khả năng tạo giá trị thực và phát triển bền vững.

Nếu kiên định với hướng đi này, trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi thu hút dòng vốn, mà còn có thể trở thành nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng sức cạnh tranh dài hạn của toàn bộ nền kinh tế.

Bùi Tú