Ba Lan phạt tù hành vi 'livestream rác'
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã kí một đạo luật mới, chính thức xử lí hình sự hành vi livestream các nội dung bạo lực, lạm dụng, và hạ nhục người khác nhằm kiếm tiền hoặc thu hút lượt xem.
Xử lí mạnh tay
Theo luật mới, việc livestream hoặc phân phối hình ảnh mô tả các hành vi phạm tội nghiêm trọng (như giết người hoặc hiếp dâm) sẽ trở thành tội danh hình sự riêng biệt, với mức phạt tù lên đến 5 năm. Các hành vi nhẹ hơn, bao gồm ngược đãi động vật, bạo lực nhằm hạ nhục người khác và quảng bá cờ bạc sẽ bị phạt tù đến 3 năm.
Điểm đáng chú ý của quy định mới ở Ba Lan áp dụng cả khi nội dung phản cảm được dàn dựng, và ngay cả khi người xuất hiện trong video đồng ý bị đối xử như vậy. Nói cách khác, sự đồng thuận của "nạn nhân" không phải là lá chắn pháp lý.
"Livestream rác" được định nghĩa như thế nào?
Livestream những hành vi nói trên được gọi là "patostreaming", ghép từ "pathological" (bệnh lí) và "streaming", chỉ hiện tượng các streamer phát sóng hành vi gây sốc, bạo lực, hoặc lạm dụng. Nội dung này phổ biến trên các nền tảng Twitch, YouTube và Kick. Xu hướng bắt đầu nổi lên ở Ba Lan từ cuối thập niên 2010.
Theo Đài Phát thanh Ba Lan, hơn 1/4 trẻ em và thanh thiếu niên Ba Lan xem livestream, và một tỷ lệ đáng kể không chỉ xem mà còn gửi tiền ủng hộ các nội dung này. Các nhà nghiên cứu và tổ chức giám sát cảnh báo rằng ranh giới giữa giải trí và gây hại thực tế đã bị xóa nhòa, đôi khi liên quan đến bóc lột, bạo lực, hoặc các pha phản cảm để câu tương tác.
Bối cảnh rộng hơn
Ba Lan không phải nơi sinh ra livestream rác, cũng không phải nước đầu tiên cố gắng dẹp nó. Thể loại này được cho là khởi nguồn từ Nga vào đầu thập niên 2010, với streamer Kirill Zyryanov (biệt danh "VJLink") được xem là người tiên phong. Đến giữa thập niên 2020, stream rác đã lan rộng khắp các nước hậu Đông Âu, tới cả Phần Lan.
Những vụ việc nghiêm trọng cho thấy đây không chỉ là vấn đề nội dung phản cảm trên mạng, mà là bạo lực thực sự được kinh doanh hóa. Tháng 12/2020, streamer người Nga Stanislav Reshetnyak (biệt danh "Reeflay") đã dội nước lạnh lên bạn gái rồi nhốt cô ngoài ban công qua đêm trong thời tiết giá rét. Cô qua đời vì chấn thương sọ não, và Reshetnyak tiếp tục livestream bên cạnh thi thể cô trên sofa trước khi bị bắt. Anh ta bị kết án 6 năm tù.
Cùng tháng đó, một nạn nhân khác cũng thiệt mạng trong một buổi livestream tương tự ở Nga, khiến dư luận phản ứng dữ dội, đòi hỏi hình sự hóa hành vi độc hại này.
Gần đây hơn, tháng 8/2025, streamer người Pháp Raphaël Graven (Jean Pormanove) đã qua đời sau khi livestream hơn 280 giờ liên tục. Một cuộc điều tra của Mediapart từ tháng 12/2024 đã gọi các buổi stream của nhóm Pormanove là "kinh doanh lạm dụng", nơi những người dễ bị tổn thương bị hạ nhục để đổi lấy lượt xem và tiền donate.
Để "tuyên chiến" với livestream rác bằng pháp lý, Nga đã hành động sớm. Tháng 7/2024, Duma Quốc gia Nga đã thông qua luật cấm stream rác, viện dẫn lo ngại an toàn công cộng. Nhưng luật Ba Lan đi xa hơn khi ngay cả khi người xuất hiện trong livestream đồng ý bị đối xử bạo lực hay hạ nhục, hành vi phát sóng vẫn bị coi là phạm tội hình sự.
Đây là cách tiếp cận hiếm thấy, thừa nhận rằng "đồng thuận" trong bối cảnh áp lực tài chính và tâm lý đám đông không phải là đồng thuận thực sự.
Luật mới cũng nằm trong một xu hướng lập pháp rộng hơn trên toàn cầu nhằm bảo vệ trẻ em và kiểm soát nội dung trực tuyến. Bản thân Ba Lan gần đây đã cấm điện thoại di động cho trẻ dưới 16 tuổi trong trường học và siết chặt xác minh độ tuổi khi truy cập nội dung khiêu dâm. Australia là nước đầu tiên trên thế giới cấm mạng xã hội cho người dưới 16 tuổi, áp dụng với YouTube, TikTok, Twitch, Kick và nhiều nền tảng khác. Brazil và Indonesia cũng ban hành lệnh cấm tương tự.
Vương quốc Anh đang xây dựng lệnh cấm dự kiến có hiệu lực vào mùa xuân 2027, trong đó đặc biệt nhắm vào các chức năng như livestream và giao tiếp với người lạ.
Ở cấp Liên minh châu Âu , Đạo luật Dịch vụ Số (Digital Service Act - DSA) năm 2022 đã yêu cầu các nền tảng gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp và nội dung kích động hoặc mô tả gây hại nghiêm trọng. Tuy nhiên, DSA chỉ điều chỉnh nền tảng, còn việc xử lí trực tiếp người tạo nội dung vẫn thuộc trách nhiệm của từng quốc gia thành viên.
Ba Lan, với luật mới, đang đi đầu trong hướng tiếp cận đó: không chỉ buộc nền tảng gỡ nội dung, mà truy cứu hình sự chính người phát sóng.
