16 chủ nhân giải Nobel cảnh báo AI có thể tạo cú sốc kinh tế lớn
Hơn 200 nhà kinh tế học, nhà nghiên cứu và lãnh đạo doanh nghiệp, trong đó có 16 chủ nhân Giải Nobel, đã kí vào bức thư ngỏ mang tên We Must Act Now (Chúng ta phải hành động ngay), cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) có thể làm thay đổi nền kinh tế toàn cầu với tốc độ và quy mô chưa từng có.
Nhóm chuyên gia kêu gọi các chính phủ, nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp khẩn trương chuẩn bị các cơ chế quản trị nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực, đồng thời tận dụng những cơ hội mà AI mang lại.
16 chủ nhân giải Nobel cảnh báo AI có thể tạo ra cuộc chuyển đổi lớn
Bức thư ngỏ "We Must Act Now" tuy chỉ dài vài trang nhưng đã thu hút sự chú ý lớn của giới học thuật và công nghệ nhờ danh sách những người kí tên. Các tác giả cho rằng trong vòng 10 năm tới, năng lực của AI có thể phát triển với tốc độ vượt xa những gì thế giới đang chứng kiến hiện nay.
Theo nhóm chuyên gia, sự tiến bộ đó có khả năng tạo ra một cuộc chuyển đổi kinh tế sâu rộng, thậm chí lớn hơn Cách mạng Công nghiệp, nhưng diễn ra trong khoảng thời gian ngắn hơn rất nhiều.
Khác với các cuộc cách mạng công nghệ trước đây vốn cần hàng chục hoặc hàng trăm năm để tác động toàn diện đến thị trường lao động, AI được dự báo có thể làm thay đổi cấu trúc việc làm, năng suất và mô hình sản xuất chỉ trong một thập niên.
Các tác giả cảnh báo rằng một trong những hệ quả dễ nhận thấy nhất là tình trạng mất việc làm trên diện rộng khi nhiều công việc có thể được tự động hóa bằng các hệ thống AI ngày càng thông minh.
Tuy nhiên, bức thư không chỉ nhấn mạnh các rủi ro. Nhóm chuyên gia cũng cho rằng AI mang lại cơ hội rất lớn để nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện mức sống của người dân nếu được phát triển và quản lí đúng hướng.
Theo nội dung thư, cả lợi ích lẫn rủi ro của AI đều phụ thuộc vào việc các nhà lãnh đạo chính trị, giới hoạch định chính sách và doanh nghiệp có hành động kịp thời hay không.
"Các nhà kinh tế học, nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ cần hành động ngay để hiểu rõ tác động kinh tế của AI mang tính chuyển đổi, đồng thời xây dựng các cơ chế khuyến khích, hàng rào bảo vệ và các thiết chế phù hợp nhằm định hướng AI theo hướng bổ trợ cho con người và mang lại lợi ích cho xã hội", bức thư nhấn mạnh.
Đáng chú ý, văn bản không đưa ra các giải pháp cụ thể mà chủ yếu nhằm nâng cao nhận thức về quy mô của thách thức mà thế giới đang phải đối mặt. Theo nhiều chuyên gia, đây là lời kêu gọi để các chính phủ bắt đầu chuẩn bị ngay từ bây giờ thay vì chờ đến khi những tác động của AI trở nên rõ ràng.
Sự đồng thuận hiếm có giữa các chuyên gia về nguy cơ AI
Điểm nổi bật nhất của bức thư không nằm ở nội dung mà ở danh sách những người kí tên.
Trong số hơn 200 người tham gia có tới 16 chủ nhân Giải Nobel, cùng nhiều tên tuổi có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ như hai giáo sư Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) Daron Acemoglu và Simon Johnson, nhà kinh tế học Michael Spence của Đại học New York, cựu CEO Google Eric Schmidt, Giám đốc Tài chính OpenAI Sarah Friar, đồng sáng lập Anthropic Jack Clark hay cựu nhà nghiên cứu OpenAI Zoe Hitzig.
Đây là những nhân vật vốn có quan điểm rất khác nhau về AI. Một số tin rằng công nghệ này sẽ mở ra kỉ nguyên tăng trưởng chưa từng có, trong khi nhiều người khác luôn thận trọng trước nguy cơ AI thay thế lao động và làm gia tăng bất bình đẳng.
Chính vì vậy, việc họ cùng đứng tên trong một tuyên bố chung được xem là dấu hiệu cho thấy mối quan tâm đối với tác động kinh tế của AI đã vượt qua ranh giới giữa những người lạc quan và hoài nghi.
Giáo sư Erik Brynjolfsson của Đại học Stanford, một trong những người khởi xướng bức thư, cho rằng nhận thức của giới kinh tế học về AI đang thay đổi nhanh chóng.
Ông nhận định vẫn còn khoảng cách rất lớn giữa tốc độ phát triển của AI với mức độ chuẩn bị của các chính phủ và doanh nghiệp. Theo Brynjolfsson, nếu thế giới không hành động sớm, xã hội có thể sẽ không sẵn sàng trước "cơn sóng thần" mà AI tạo ra.
Trong khi đó, Daron Acemoglu - người nhiều lần bày tỏ quan điểm thận trọng với AI - so sánh tác động tiềm tàng của công nghệ này với quá trình robot hóa ngành sản xuất trước đây.
Ông cho rằng nếu AI tạo ra mức độ thay đổi tương tự nhưng trong khoảng thời gian ngắn hơn rất nhiều thì những xáo trộn đối với việc làm và sinh kế của người lao động sẽ đặc biệt nghiêm trọng.
Thực tế, thị trường lao động đã bắt đầu xuất hiện nhiều dấu hiệu chuyển biến. Ngành công nghệ toàn cầu liên tục chứng kiến các đợt cắt giảm nhân sự gắn với chiến lược tái cơ cấu để tập trung đầu tư cho AI. Nhiều sinh viên mới tốt nghiệp và lao động trẻ cũng gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm việc làm khi doanh nghiệp ưu tiên tự động hóa hoặc cắt giảm tuyển dụng.
Một số nghiên cứu gần đây còn cho thấy AI có thể khiến lao động lớn tuổi chịu nhiều áp lực hơn trong quá trình chuyển đổi kĩ năng. Tuy nhiên, cũng có những báo cáo cho rằng AI đến nay vẫn chưa tạo ra tác động đáng kể đối với tổng thể thị trường việc làm và nhiều thay đổi hiện nay mới chỉ mang tính cục bộ.
Dù còn nhiều tranh luận về quy mô ảnh hưởng thực tế của AI, các chuyên gia đồng thuận ở một điểm quan trọng: thế giới không nên chờ đến khi những biến động lớn xảy ra mới bắt đầu ứng phó. Theo họ, việc xây dựng các chính sách về đào tạo lại lực lượng lao động, điều chỉnh hệ thống an sinh xã hội, hoàn thiện khung pháp lí và định hướng phát triển AI ngay từ hôm nay sẽ quyết định liệu công nghệ này trở thành động lực thúc đẩy thịnh vượng hay nguồn gốc của những bất ổn kinh tế trong tương lai.