Nợ chìm của 5 Big Tech Mỹ vọt lên 1.650 tỉ USD vì cơn sốt AI

Trong cuộc đua phát triển AI, các Big Tech Mỹ không chỉ chi hàng chục tỉ USD mua chip hay xây dựng trung tâm dữ liệu mà còn kí kết hàng loạt hợp đồng thuê dài hạn và cam kết mua sắm thiết bị trong nhiều năm tới. Chính những cam kết này đang hình thành một khối nghĩa vụ tài chính khổng lồ nhưng chưa xuất hiện trên bảng cân đối kế toán.

AI tạo ra "núi nợ vô hình" cho các Big Tech Mỹ

Nghiên cứu của Nikkei cho thấy tổng giá trị nợ ngoài bảng cân đối của Alphabet (công ty mẹ Google), Microsoft, Amazon, Meta và Oracle đã tăng gấp tám lần chỉ trong bốn năm, đạt khoảng 1.650 tỉ USD trong quý gần nhất. Con số này thậm chí còn cao hơn mức 1.350 tỉ USD nợ chính thức mà năm doanh nghiệp đang ghi nhận.

Đáng chú ý nhất là Meta với khoảng 420 tỉ USD nghĩa vụ tài chính ngoài bảng cân đối, gần gấp ba lần khoản nợ được ghi nhận theo chuẩn kế toán hiện hành. Oracle cũng chứng kiến mức tăng mạnh khi nợ "ẩn" đạt 273,3 tỉ USD, cao gấp hơn 30 lần so với bốn năm trước.

Phần lớn nghĩa vụ này đến từ các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu, hợp đồng mua GPU, máy chủ và các thiết bị tính toán phục vụ AI nhưng chưa được bàn giao hoặc chưa đi vào vận hành.

Theo quy định kế toán, các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu chưa hoạt động hoặc hợp đồng mua thiết bị chưa nhận hàng chưa được ghi nhận là nợ trên bảng cân đối kế toán. Thay vào đó, doanh nghiệp chỉ công bố trong phần thuyết minh báo cáo tài chính.

Đây là cách hạch toán hoàn toàn hợp pháp theo chuẩn mực kế toán quốc tế. Tuy nhiên, với nhiều nhà đầu tư cá nhân, việc phải tìm kiếm các thông tin này trong phần phụ lục khiến họ khó đánh giá đầy đủ rủi ro tài chính mà doanh nghiệp đang gánh chịu.

Một ví dụ điển hình là dự án Stargate của Oracle hợp tác với OpenAI. Thay vì trực tiếp đầu tư toàn bộ trung tâm dữ liệu, Oracle sử dụng mô hình thuê dài hạn từ các nhà vận hành bên ngoài. Cách làm này giúp giảm chi phí ban đầu nhưng lại tạo ra nghĩa vụ thanh toán kéo dài nhiều năm.

Meta cũng áp dụng chiến lược tương tự. Công ty đã thành lập liên doanh với các quỹ do Blue Owl Capital quản lí để xây dựng một trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại bang Louisiana. Ban đầu, tổng mức đầu tư được công bố là 27 tỉ USD, nhưng đến giữa tháng 7, Meta cho biết quy mô dự án dự kiến sẽ vượt 50 tỉ USD.

Meta chỉ sở hữu khoảng 20% công ty vận hành trung tâm dữ liệu và thuê lại toàn bộ năng lực tính toán. Đổi lại, doanh nghiệp phải cam kết bồi thường cho các nhà đầu tư nếu trung tâm dữ liệu không còn cần thiết và hợp đồng thuê bị chấm dứt trước thời hạn.

Rủi ro tài chính và nguy cơ đầu tư quá mức

Các tập đoàn công nghệ cho rằng những khoản cam kết này hoàn toàn có cơ sở vì nhu cầu AI sẽ tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm tới.

Tính đến cuối tháng 3, Microsoft, Alphabet và Amazon công bố tổng giá trị đơn hàng chưa thực hiện trong lĩnh vực điện toán đám mây và các dịch vụ liên quan lên tới khoảng 1.450 tỉ USD. Đây được xem là nguồn doanh thu tương lai đủ lớn để bù đắp các khoản đầu tư hiện nay.

Lãnh đạo Amazon Web Services Matt Garman cũng khẳng định các khoản đầu tư của công ty "không mang tính đầu cơ" mà dựa trên nhu cầu thực tế của khách hàng. Tuy nhiên, giới phân tích ngày càng tỏ ra thận trọng.

Morgan Stanley đã dành riêng một báo cáo để phân tích các nghĩa vụ ngoài bảng cân đối của các tập đoàn AI. Hãng xếp hạng tín nhiệm Moody's cũng cảnh báo từ đầu năm rằng các cam kết thuê trung tâm dữ liệu chưa đi vào hoạt động đang tăng rất nhanh.

Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) thậm chí gọi cơ chế huy động vốn thông qua các liên doanh và hợp đồng thuê thay vì ghi nhận nợ trực tiếp là "shadow borrowing" (vay nợ trong bóng tối).

Theo BIS, mô hình này giúp doanh nghiệp mở rộng đầu tư mà không làm bảng cân đối kế toán trở nên "xấu" hơn, nhưng cũng khiến rủi ro thực tế bị che khuất. Nếu nhu cầu AI không tăng như kì vọng hoặc các trung tâm dữ liệu hoạt động dưới công suất, giá trị tài sản có thể suy giảm mạnh và các khoản nghĩa vụ này sẽ nhanh chóng trở thành gánh nặng tài chính thực sự.

Một lãnh đạo của công ty kiểm toán Nhật Bản nhận định rằng gánh nặng tài chính thực tế của các tập đoàn công nghệ hiện đã lớn hơn rất nhiều so với những gì nhà đầu tư nhìn thấy trên báo cáo tài chính.

Các chuyên gia cũng nhắc lại bài học từ vụ sụp đổ của Enron năm 2001. Dù nguyên nhân và bản chất hoàn toàn khác với các tập đoàn AI ngày nay, Enron từng che giấu lượng lớn nghĩa vụ tài chính thông qua các pháp nhân bên ngoài, khiến nhà đầu tư không đánh giá đúng mức độ rủi ro.

Điểm khác biệt là các Big Tech Mỹ hiện vẫn tuân thủ đầy đủ chuẩn mực kế toán và công bố thông tin theo quy định. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều dự án AI được triển khai thông qua liên doanh hoặc hợp đồng thuê dài hạn có cấu trúc phức tạp, thị trường sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào phần thuyết minh báo cáo tài chính thay vì chỉ nhìn vào bảng cân đối kế toán.

Một yếu tố khác khiến giới chuyên môn lo ngại là chu kì đầu tư khép kín của ngành AI. Nvidia và các tập đoàn công nghệ đầu tư vào nhà vận hành trung tâm dữ liệu hoặc các công ty AI. Tiếp đó, dòng vốn này sau đó lại quay trở về dưới dạng doanh thu từ việc mua GPU, thuê hạ tầng đám mây và sử dụng dịch vụ AI.

Chu trình vốn khép kín này khiến nhu cầu thực tế trở nên khó xác định, làm gia tăng nguy cơ đầu tư vượt quá nhu cầu của thị trường. Nếu tốc độ thương mại hóa AI chậm hơn kì vọng, hàng loạt trung tâm dữ liệu trị giá hàng chục tỉ USD có thể đối mặt với nguy cơ hoạt động dưới công suất, kéo theo áp lực tài chính không nhỏ đối với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Bùi Tú (theo Nikkei Asia)