Dữ liệu mở đường cho quản trị đô thị thông minh TP. Cần Thơ

Xung quanh vấn đề năng lực quản trị đô thị thông minh, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc phỏng vấn ông Dương Văn Nhân, Phó giám đốc Sở Khoa học & Công nghệ TP. Cần Thơ.

- Thưa ông, sau hơn một năm vận hành Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC), đâu là giá trị lớn nhất mà hệ thống này mang lại cho công tác quản trị đô thị của TP. Cần Thơ?

- Ông Dương Văn Nhân: Sau hơn một năm vận hành, IOC đã chứng minh vai trò là công cụ hỗ trợ lãnh đạo thành phố theo dõi tình hình kinh tế - xã hội, giám sát các lĩnh vực trọng yếu và từng bước hình thành phương thức quản trị hiện đại. Quan trọng hơn, IOC giúp kết nối, tích hợp và trực quan hóa dữ liệu từ nhiều sở, ngành trên một nền tảng thống nhất. Chính điều này tạo ra bức tranh tổng thể về hoạt động của thành phố, thay vì những "mảnh ghép" rời rạc như trước.

Tuy nhiên, quá trình vận hành cũng cho thấy IOC giống như một "tấm gương phản chiếu" chất lượng quản trị của toàn hệ thống. Khi dữ liệu chưa đầy đủ, chưa chuẩn hóa hoặc còn phân tán ở nhiều cơ sở dữ liệu khác nhau thì IOC cũng phản ánh đúng những hạn chế đó. Vì vậy, thành công của IOC không được đo bằng số lượng màn hình hay phần mềm được đầu tư mà bằng việc thành phố hình thành được nguồn dữ liệu dùng chung, phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định.

Tôi cho rằng IOC chính là bước chuyển từ "quản lí bằng báo cáo" sang "quản trị bằng dữ liệu". Đây cũng là nền tảng quan trọng để Cần Thơ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các công nghệ phân tích hiện đại trong chỉ đạo, điều hành, hướng tới xây dựng đô thị thông minh thực chất chứ không chỉ dừng lại ở ứng dụng công nghệ.

- Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở việc xây dựng năng lực quản trị đô thị thông minh của Cần Thơ và thành phố cần tháo gỡ như thế nào?

- Ông Dương Văn Nhân: Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu công nghệ mà là thiếu dữ liệu đạt chuẩn và thiếu cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan. Chúng ta đang sở hữu rất nhiều dữ liệu nhưng phần lớn được hình thành để phục vụ yêu cầu quản lí nội bộ của từng ngành. Điều này dẫn đến tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn hóa, chưa đồng nhất về cấu trúc và khó chia sẻ.

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, khối lượng dữ liệu của thành phố tăng lên rất lớn. Nếu không rà soát, làm sạch và chuẩn hóa thì việc kết nối sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, các bài toán quản trị đô thị hiện đại như kiểm soát ngập, điều hành giao thông, quy hoạch đô thị hay đầu tư công đều không còn thuộc phạm vi của một ngành riêng lẻ. Muốn giải quyết hiệu quả phải kết hợp dữ liệu từ nhiều lĩnh vực như khí tượng thủy văn, tài nguyên môi trường, quy hoạch, hạ tầng kĩ thuật, phản ánh hiện trường và nhiều nguồn dữ liệu khác.

Một khó khăn nữa là vẫn còn tư duy xem dữ liệu là tài sản riêng của từng đơn vị. Trong khi đó, đô thị thông minh đòi hỏi dữ liệu phải được xem là tài sản chung của thành phố. Sở Khoa học & Công nghệ có trách nhiệm xây dựng nền tảng, kiến trúc dữ liệu, hệ thống tích hợp và vận hành IOC, nhưng dữ liệu cốt lõi phải do chính các sở, ngành và địa phương tạo lập, cập nhật, chịu trách nhiệm về tính chính xác và chủ động chia sẻ.

Theo tôi, muốn xây dựng được năng lực quản trị đô thị thông minh thì trước hết phải xây dựng năng lực quản trị dữ liệu. Mỗi cơ quan phải coi việc tạo lập, cập nhật, chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu là nhiệm vụ thường xuyên. Đồng thời cần có quy chế quản trị dữ liệu thống nhất, xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, bảo đảm dữ liệu luôn "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và sẵn sàng chia sẻ". Khi nền tảng dữ liệu đủ mạnh thì IOC mới có thể phát huy hết giá trị.

- Ông kì vọng IOC sẽ phát triển theo hướng nào để trở thành "bộ não số" trong điều hành đô thị của Cần Thơ những năm tới?

- Ông Dương Văn Nhân: Định hướng của chúng tôi là nâng IOC từ một hệ thống giám sát thành nền tảng hỗ trợ ra quyết định. Điều đó có nghĩa IOC không chỉ dừng ở việc trả lời câu hỏi "điều gì đang xảy ra", mà còn phải phân tích vì sao sự việc xảy ra, dự báo xu hướng tiếp theo và đề xuất phương án xử lí tối ưu cho lãnh đạo thành phố.

Muốn làm được điều này, dữ liệu phải được cập nhật theo thời gian thực, bảo đảm tính liên thông giữa các sở, ngành và được chuẩn hóa ngay từ nguồn. Trên cơ sở đó, IOC sẽ ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn và các mô hình dự báo để nhận diện sớm những vấn đề có thể phát sinh, từ đó xây dựng các ‘dashboard’ chuyên sâu và các kịch bản điều hành phục vụ từng lĩnh vực cụ thể.

Bên cạnh việc hoàn thiện hạ tầng công nghệ, thành phố sẽ tiếp tục xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong xây dựng và vận hành IOC. Mỗi dashboard (bảng điều khiển), mỗi bài toán quản trị đều phải được đồng thiết kế, đồng xây dựng và đồng vận hành giữa các cơ quan chuyên môn. Đồng thời, phải xác định rõ đơn vị chủ trì nghiệp vụ, đơn vị chịu trách nhiệm dữ liệu và đơn vị vận hành để bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả lâu dài.

Tôi luôn nhấn mạnh rằng AI không phải là đích đến mà chỉ là công cụ. Giá trị thực sự nằm ở chất lượng dữ liệu và năng lực quản trị của con người. Điều khó nhất không phải xây dựng một IOC hiện đại mà là xây dựng được cơ chế quản trị dữ liệu thống nhất và sự tham gia chủ động của toàn bộ hệ thống chính quyền. Khi mỗi sở, ngành xem dữ liệu là tài sản, cùng chia sẻ và cùng chịu trách nhiệm, IOC sẽ trở thành "bộ não số" của thành phố, góp phần nâng cao chất lượng quản trị, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, đồng thời tạo nền tảng để Cần Thơ phát triển thành đô thị thông minh hiện đại, bền vững trong giai đoạn mới.

Trong tiến trình thực hiện chuyển đổi số, Cần Thơ nói riêng và cả nước nói chung, đều vấp phải những khó khăn trong giai đoạn đầu, giai đoạn mà dữ liệu chưa đầy đủ để phát huy sức mạnh tối đa của khoa học công nghệ; nhưng để làm giàu dữ liệu đảm bảo "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và sẵn sàng chia sẻ", đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực hơn nữa để vượt qua thử thách này. Đây là yêu cầu bắt buộc và là lối đi duy nhất để TP. Cần Thơ phát triển thành đô thị thông minh hiện đại, bền vững trong giai đoạn tới.

Văn Kim Khanh