Trong 1 tuần, Ukraine 'trảm' 2 tướng
Ngày 21/7, Đại tướng Oleksandr Syrsky, Tổng tư lệnh Lực lượng Vũ trang Ukraine thừa nhận trong một bài viết rằng Nga vẫn đang nắm ưu thế trên chiến trường. Ông đổ lỗi cho việc mua sắm drone quá mức đã khiến quỹ lương quân đội bị bào mòn, gây nên tình trạng trên.
Tuyên bố xuất hiện sáu ngày sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov bị cách chức. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi bài viết được đăng tải trên Militarnyi, Syrsky lại bị sa thải và bị thay bằng Thiếu tướng Mykhailo Drapaty.
Một tuần "giông bão" của chính trị Ukraine
Ngay sau khi Fedorov bị cách chức, biểu tình nổ ra tại nhiều thành phố Ukraine. Đám đông đòi Fedorov trở lại vị trí. Người biểu tình ra tối hậu thư cho Zelenskyy rằng đến ngày 24/7, nếu không sa thải Syrsky, họ sẽ chuyển sang biểu tình liên tục hàng đêm.
Zelenskyy không chờ đến hạn chót. Chỉ khoảng nửa ngày sau khi Syrsky đăng tải bài viết trên Militarnyi, Tổng thống cách chức ông và bổ nhiệm Thiếu tướng Mykhailo Drapaty, 43 tuổi, làm Tổng tư lệnh mới. Drapaty được cho là ủng hộ Fedorov.
Cùng ngày, Zelenskyy gặp riêng Fedorov và đề nghị một vị trí lãnh đạo trong lĩnh vực công nghệ. Chưa rõ Fedorov có nhận lời hay không. Theo nhiều nguồn, ông chỉ chấp nhận quay lại nếu được làm Bộ trưởng Quốc phòng.
Không thể lấy drone giữ đất
Bài viết cuối sự nghiệp Tổng tư lệnh của Syrsky mở đầu bằng thừa nhận hiếm thấy: Nga vẫn duy trì lợi thế gần gấp đôi về cả quân số lẫn trang bị, đặc biệt là không quân.
Ông không phủ nhận giá trị của drone, thậm chí từng tuyên bố rằng drone đã tiêu diệt gần 180.000 mục tiêu quân sự Nga chỉ trong tháng 5 vừa qua. Nhưng ông đặt ra một câu hỏi quan trọng: drone bổ sung cho quân sĩ hay thay thế quân sĩ?
Theo vị cựu Tổng tư lệnh, câu trả lời phải là "bổ sung". Nhưng ông cho biết chính sách lại đang có chiều hướng đi ngược lại. Ông tiết lộ rằng quỹ lương dành cho tuyển quân đã bị chuyển sang mua sắm drone, khiến quân đội không có đủ tiền trả thù lao để thu hút tân binh.
Hậu quả là chỉ có khoảng 2.000 người tình nguyện nhập ngũ trong một tháng gần đây. Nhiều lữ đoàn trên tiền tuyến chỉ còn 30% quân số. Ukraine cần tối thiểu 60.000 quân mới mỗi tháng, nhưng chỉ huy động được khoảng 30.000 người, chủ yếu thông qua quân dịch.
"Không thể chuyển đổi một triệu quân sang drone trong hai tháng," Syrsky nói. Ông lập luận rằng với mặt trận dài hơn 1.000 km, bộ binh vẫn cần có mặt. Binh lính mới có thể chiếm và giữ một vị trí, còn drone thì không thể.
Thực trạng khủng hoảng nhân lực của Ukraine khiến lập luận này khó bị bác bỏ. Năm 2024, cơ quan tư pháp Ukraine xác nhận hơn 160.000 vụ đào ngũ bị khởi tố. Tại Lviv, chỉ riêng trong một đợt kiểm tra, 51.000 người trong độ tuổi nhập ngũ bị phát hiện vắng mặt không phép.
Tinh thần binh lính suy giảm không chỉ vì thiếu vũ khí, mà còn vì bị nợ lương và không biết ngày được luân chuyển khỏi tiền tuyến. Trong khi đó, thiếu lính khiến các đơn vị tuyển quân phải sử dụng các biện pháp cực đoan như bắt người giữa phố, không giúp ích gì cho công tác thu hút quân tình nguyện.
Chuyển đổi số gặp chiến hào
Mykhailo Fedorov nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng đầu năm 2026. Vị quan chức 35 tuổi mang theo triết lý từ thời làm Bộ trưởng Chuyển đổi Số: tác chiến bất đối xứng là cách duy nhất để một nước nhỏ hơn đánh một nước lớn hơn. Tại đây, mâu thuẫn giữa một người làm mảng công nghệ, với một tướng trưởng thành từ quân đội bắt đầu xuất hiện
Trong sáu tháng tại nhiệm, Fedorov "rót" ngân sách sang drone và vũ khí tầm xa. Kết quả của quyết sách này bộc lộ ngay. Ukraine tuyên bố số đòn tấn công hơn 30 km vào hậu phương Nga tăng 13 lần, các đòn xa hơn 50 km tăng 44 lần so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ đánh chặn drone Nga cũng tăng từ 83% lên 91%. Hệ thống tuyên truyền của Ukraine được đẩy mạnh nhờ những hình ảnh thu được từ hàng loạt đòn đánh vào sâu trong lãnh thổ Nga.
Fedorov còn cải cách hệ thống mua sắm quốc phòng theo hướng đẩy nhanh chu kỳ đấu thầu và đưa drone vào sản xuất quy mô công nghiệp.
Tuy nhiên, để có kinh phí cho những thay đổi ấy, Fedorov đã phải “giật gấu vá vai”, cụ thể là lấy từ quỹ lương hay các nguồn tiền cho đạn pháo. Mâu thuẫn bùng nổ ở đây.
Theo nhiều nguồn tin từ RFE/RL và truyền thông Ukraine, Tổng tư lệnh quân đội đã ra tối hậu thư cho Tổng thống Volodymyr Zelenskyy rằng: Hoặc Fedorov phải ra đi, hoặc quân đội không thể tiếp tục chiến đấu với ngân sách bị rút ruột.
Tổng thống Zelenskyy ban đầu nghe theo Syrskyy, nhưng dư luận dậy sóng đã khiến ông lại đổi ý chỉ sau một tuần.
Nguồn lực eo hẹp - nguyên do của nghịch lý
Cuộc đối đầu Syrsky – Fedorov giống như một lựa chọn nhị phân: drone hay con người. Nhưng bức tranh tổng thể trên tiền tuyến lại phức tạp hơn.
Fedorov đã đúng khi nói rằng Ukraine chỉ có thể đánh bất đối xứng, do không thể đấu tay đôi với Nga. Nhưng Syrsky cũng đúng khi chỉ ra rằng drone không thay thế được con người trên tiền tuyến. Việc rút quỹ lương để mua drone là giải quyết một vấn đề bằng cách tạo ra vấn đề khác.
Điều dẫn tới sự tranh giành nguồn lực giữa hai nhân vật đầu não quân đội Ukraine nằm ở tình hình đất nước. Nước này đang thiếu nguồn lực nghiêm trọng đến mức không thể vừa duy trì quân đội truyền thống để đánh tổng lực, vừa đầu tư vào chiến tranh công nghệ cao để đánh bất đối xứng.
Từ trước chiến tranh, kinh tế Ukraine chỉ ở mức trung bình, và tới năm thứ 5 của cuộc chiến đã phải phụ thuộc gần như toàn bộ vào viện trợ phương Tây.
Vụ việc Tổng thống Ukraine sa thải Fedorov theo Syrsky, sau đó lại sa thải Syrsky, chỉ cho thấy Kyiv đang chiến đấu với chính mình trong lúc Nga vẫn tiến quân. Sự bổ nhiệm Drapaty, một đồng minh của Fedorov, có tác dụng trấn an dư luận. Ukraine cần thông tin về những đòn đánh mạnh mẽ vào lãnh thổ Nga, và hiện giờ chỉ có drone mới làm được điều đó.
Tuy nhiên, tại những nơi trọng yếu là chiến tuyến, tình hình chưa thay đổi có lợi cho Ukraine. Một đánh giá giữa năm 2026 cho biết quân đội Ukraine mới chỉ "giảm một nửa" tốc độ tiến quân của Nga so với cuối năm 2024. Điều đó có nghĩa là Nga vẫn đang tiến lên dù có chậm hơn. Các đòn đánh bằng drone dù có ấn tượng, vẫn không xoay chuyển được tình thế.
Lịch sử chiến tranh không thiếu tiền lệ về những đội quân thua cuộc không phải vì đối phương quá mạnh, mà vì nội bộ không thống nhất. Đối với Ukraine, các mặt trận Kupiansk, Konstatinivka, Kherson… không nơi nào ổn định. Nhưng giữa lúc ấy, Kyiv "trảm" cả Bộ trưởng Quốc phòng lẫn Tổng tư lệnh trong bảy ngày.
