Liên kết châu Á thúc đẩy sản xuất lúa phát thải thấp
Hội thảo quốc tế tại Cần Thơ thúc đẩy hợp tác, chuyển giao công nghệ và nhân rộng mô hình lúa phát thải thấp toàn châu Á.
Ngày 22.7, tại TP. Cần Thơ, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) phối hợp với Trung tâm Quốc tế về Công nghệ thực phẩm và phân bón khu vực châu Á - Thái Bình Dương (FFTC-ASPAC), Mạng lưới Sáng kiến Hợp tác Nông nghiệp và Lương thực châu Á (AFACI), Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) và Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tổ chức Hội thảo quốc tế "Các giải pháp sản xuất lúa phát thải thấp ở châu Á: Đổi mới sáng tạo trong khu vực và lộ trình áp dụng". Hội nghị diễn ra từ ngày 22 đến 24.7, quy tụ hơn 100 nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lí và doanh nghiệp đến từ nhiều quốc gia trong khu vực nhằm tìm lời giải cho bài toán giảm phát thải trong ngành lúa gạo.
Phát biểu khai mạc, GS. TS Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - Bộ Nông nghiệp & Môi trường nhấn mạnh: "Cây lúa vẫn giữ vai trò trung tâm đối với an ninh lương thực và sinh kế của hàng tỉ người dân châu Á. Tuy nhiên, ngành lúa gạo đang đối mặt cùng lúc với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, phát thải khí nhà kính, đặc biệt là khí mê - tan, cùng áp lực phải nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và thu nhập cho người nông dân. Theo ông, mục tiêu hiện nay không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà phải sản xuất bền vững hơn, phát thải thấp hơn, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và tạo giá trị gia tăng cao hơn cho chuỗi ngành hàng lúa gạo".
Để đạt mục tiêu đó, hội thảo tập trung thảo luận nhiều giải pháp công nghệ đang được triển khai tại các quốc gia châu Á như phát triển giống lúa chống chịu hạn, mặn và ngập úng; quản lí nước theo phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ (AWD); gieo sạ khô; quản lí rơm rạ theo hướng tuần hoàn; cơ giới hóa đồng bộ; hệ thống giám sát kĩ thuật số (MRV); cùng các cơ chế tài chính carbon. Đây được xem là những giải pháp quan trọng giúp giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn duy trì năng suất, chất lượng và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Theo Ban tổ chức, mặc dù nhiều mô hình canh tác thông minh đã chứng minh hiệu quả, việc nhân rộng vẫn gặp không ít rào cản như chi phí đầu tư ban đầu, thiếu cơ chế tài chính carbon, chính sách hỗ trợ và hệ thống chuyển giao công nghệ. Chính vì vậy, hội thảo lần này hướng đến xây dựng diễn đàn hợp tác khu vực, kết nối nhà khoa học, cơ quan quản lí, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trong ngành lúa gạo.
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là vai trò của Việt Nam trong tiến trình chuyển đổi này. GS. TS Nguyễn Hồng Sơn khẳng định: Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và ngành lúa gạo là một trong những lĩnh vực trọng tâm thực hiện cam kết đó. Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL được xem là chương trình tiên phong, không chỉ giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao chất lượng hạt gạo, hoàn thiện chuỗi giá trị, tăng thu nhập cho nông dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo Ban tổ chức, sau ba ngày làm việc, hội thảo dự kiến sẽ xây dựng báo cáo tổng hợp về các đổi mới sáng tạo, những rào cản chính sách và nhu cầu hợp tác nghiên cứu trong khu vực; đồng thời đề xuất các giải pháp mở rộng quy mô ứng dụng công nghệ, gắn với mục tiêu giảm phát thải của từng quốc gia và các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu. Đặc biệt, hội nghị sẽ đặt nền móng cho Chương trình hợp tác khu vực giai đoạn 2026 - 2029 nhằm hình thành "Cộng đồng thực hành sản xuất lúa gạo bền vững", thúc đẩy chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ và nhân rộng các mô hình sản xuất lúa phát thải thấp trên toàn châu Á.
Hội thảo không chỉ khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chuyển đổi ngành lúa gạo mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam, đặc biệt là ĐBSCL, trở thành trung tâm kết nối tri thức và hợp tác quốc tế về nông nghiệp phát thải thấp. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao vị thế hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.