Khủng hoảng PNJ: ‘Vết nứt’ từ phòng kiểm định phá vỡ niềm tin thị trường kim cương và cổ phiếu
Khủng hoảng tại PNJ đã không dừng lại khi làn sóng bán tháo kim cương PNJ từ phía người tiêu dùng đang lên cao trào trong những ngày qua, khiến doanh nghiệp này chịu áp lực khủng khiếp về dòng tiền ngắn hạn.
Từ làn sóng bán tháo kim cương…
Khoảng 2 tuần trước, làn sóng bán lại sản phẩm kim cương và trang sức kim cương của khách hàng PNJ chỉ ở mức chừng mực. Chính vì thế, phía doanh nghiệp này vẫn còn chủ quan tin rằng họ đủ sức giải quyết vấn đề thanh khoản trong ngắn hạn.
Khi đó, trong một báo cáo phân tích về cuộc khủng hoảng tại PNJ, Bộ phận Nghiên cứu của Công ty CP chứng khoán SSI (SSI Research) cũng nhận định rằng: “Chúng tôi đánh giá rủi ro ngắn hạn đối với thanh khoản và hoạt động kinh doanh là có thể kiểm soát được. Rủi ro lớn hơn nằm ở niềm tin người tiêu dùng, uy tín thương hiệu và các vấn đề quản trị doanh nghiệp (…). Hiện tại, đây là câu chuyện về lòng tin và quản trị doanh nghiệp hơn là về lợi nhuận. Chúng tôi sẽ chờ thêm thông tin từ các cơ quan chức năng trước khi đưa ra khuyến nghị mới”.
Tuy nhiên gần đây, làn sóng bán tháo kim cương từ khách hàng đã diễn ra theo hiệu ứng dây chuyền. Hàng loạt công ty chuyên về đá quý và kim loại quý gần đây đóng cửa, ngừng thu mua lại sản phẩm từ phía khách hàng, phản ánh gặp khủng hoảng về thanh khoản. PNJ là công ty lớn nhất trên thị trường phân phối, bán lẻ kim cương và trang sức đá quý, dù đã chuẩn bị dòng tiền ngàn tỉ để ứng phó nhưng vài ngày gần đây áp lực thanh khoản khủng khiếp đã khiến doanh nghiệp này phải thay đổi trong chính sách thanh toán tiền cho khách hàng.
Trong cuộc họp báo ngày 21/7, Phan Quốc Công – CEO PNJ - cho biết, doanh nghiệp này đang tạm dừng dịch vụ kiểm định kim cương đối với khách hàng bên ngoài do quá công suất, và chỉ tập trung kiểm định cho sản phẩm nội bộ.
Song vấn đề nóng nhất là liên quan tới thanh khoản của PNJ trong việc mua lại sản phẩm kim cương và trang sức kim cương từ phía khách hàng. Từ ngày 21/7, PNJ áp dụng hạn mức thanh toán mỗi ngày trên toàn hệ thống, thay vì chi trả toàn bộ tiền ngay trong ngày như trước. PNJ cho biết vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ mua lại 100% sản phẩm của khách hàng. Tuy nhiên, nếu tổng nhu cầu vượt hạn mức trong ngày, khách hàng sẽ được thanh toán đầy đủ theo lộ trình PNJ thông báo. Đối với trường hợp khách hàng bán lại kim cương để nhận tiền, việc thanh toán sẽ được thực hiện sau khi hoàn tất kiểm định, xác nhận giá trị sản phẩm và cân đối nguồn thanh khoản.
Trong những ngày qua, doanh số mua lại trang sức tại PNJ cao gấp 5 lần doanh số bán ra, tạo áp lực khủng khiếp lên dòng tiền ngắn hạn của doanh nghiệp. Niềm tin của khách hàng đối với PNJ cho thấy đã xuống thấp hơn rất nhiều so với thời điểm cách đây 2 tuần khi SSI Research đưa ra báo cáo phân tích, khiến cho giá cổ phiếu PNJ tiếp tục lao sàn.
… đến làn sóng bán tháo cổ phiếu PNJ
Cổ phiếu PNJ gượng lại được 1-2 phiên nhưng sau đó lại tiếp tục rơi vào những phiên giảm sàn khi làn sóng bán tháo sản phẩm kim cương và trang sức kim cương của PNJ từ khách hàng lên cao trào những ngày qua.
Sẽ không công bằng khi cho rằng giá cổ phiếu PNJ giảm gần 60% từ đầu năm tới nay là vì vụ khủng hoảng P-Lab. Trên thực tế, cổ phiếu PNJ giảm giá trong vài tháng trở lại đây nằm trong nhịp điều chỉnh chung của thị trường. Việc giảm giá của cổ phiếu PNJ do tác động từ P-Lab chỉ có thể tính từ phiên giao dịch ngày 3/7. Kết thúc phiên giao dịch này, giá cổ phiếu PNJ giảm từ 63.100 đồng xuống 58.700 đồng, tương ứng giảm khoảng 7%.
Tính đến thời điểm kết thúc phiên giao dịch sáng ngày 22/7, giá cổ phiếu PNJ giảm sàn và rơi xuống mức 35.500 đồng, mất tổng cộng 27.600 đồng, tương ứng mức giảm 43,74%. Vốn hóa PNJ trên sàn chứng khoán HoSE từ mức trên 1 tỉ USD hiện lao dốc chỉ còn hơn 18.150 tỉ đồng, giá trị vốn hóa bị “bốc hơi” đã vượt con số 14.100 tỉ đồng.
Những gì đang diễn ra trên thị trường đối với sản phẩm kim cương, trang sức kim cương và làn sóng bán tháo từ phía người tiêu dùng chắc chắn sẽ phản ánh tiêu cực vào kết quả kinh doanh quý III của PNJ. Đây chính là nguyên nhân dẫn tới làn sóng bán tháo cổ phiếu PNJ hiện nay đặc biệt là từ khối ngoại.
Một bất lợi nữa là hàng loạt công ty chứng khoán đã ra thông báo siết cho vay margin hoặc đình chỉ cho vay margin đối với cổ phiếu PNJ, như FPTS, Chứng khoán Phú Hưng, SSI, TCBS…
Việc khu biệt “sai phạm cá nhân” không thể che lấp được “vết nứt” từ phòng kiểm định
Cho tới thời điểm này, PNJ vẫn nhất quán với thông điệp đưa ra để xử lý cuộc khủng hoảng từ công ty con P-Lab: Đó là sai phạm cá nhân của ông Đặng Ngọc Bảo và PNJ không hề hay biết. Tuy nhiên, niềm tin thị trường lại có góc nhìn từ nhiều chiều hơn: Đó là trách nhiệm trong quản trị, vận hành hệ thống tại PNJ gắn với việc kiểm soát quyền hạn, hành vi và cả đạo đức của một cá nhân ở vị trí quan trọng trong hệ sinh thái PNJ. Đó là sự nghi ngờ, nỗi lo ngại về những khoảng trống chưa thể quán xuyến, kiểm soát trong hệ sinh thái từ trường hợp sai phạm của người đứng đầu một công ty con trong hệ sinh thái của PNJ.
Từ “vết nứt” phòng kiểm định P-Lab – chí ít là về uy tín, danh tiếng, quản trị rủi ro - có rất nhiều đường liên kết tới niềm tin người tiêu dùng, niềm tin trên thị trường chứng khoán và nhà đầu tư.
Trong cuộc khủng hoảng hiện nay, vấn đề tổ chức nhân sự và quản trị mang tính gia đình - bao gồm mạng lưới người nhà và người thân tín – tại PNJ vẫn chưa được doanh nghiệp bóc tách, mổ xẻ và điều chỉnh để phòng ngừa rủi ro tiềm ẩn trong tương lai. Một trong những trường hợp đó là, ông Đặng Ngọc Thảo – nguyên giám đốc P-Lab và đã bị khởi tố, tạm giam - là em trai ruột của bà Đặng Thị Lài - Thành viên HĐQT, thành viên Ủy ban Kiểm toán kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên của của P-Lab. Vấn đề này suốt 2 tuần qua dư luận đã đề cập, mổ xẻ rất nhiều, cho rằng cơ cấu tổ chức quyền lực tại PNJ quá nặng tính gia đình và thân tín có thể làm mai một tính khách quan và nghiêm minh trong kiểm soát nội bộ và phòng ngừa rủi ro.
Cho dù PNJ có đưa ra các biện pháp tăng cường kiểm soát và quản trị rủi ro như thế nào cũng khó thuyết phục được dư luận một cách rốt ráo khi các mối quan hệ gia đình, thân tín đang “án ngự” trong cơ cấu tổ chức quyền lực và quản trị, điều hành trong hệ sinh thái. Bởi, đó chính là những đầu mối tiềm ẩn các rủi ro vì khó kiểm soát.