Ngành khoa học máy tính lần đầu giảm sức hút sau 20 năm, AI là nguyên nhân?
ChatGPT bùng nổ có thể trùng với bước ngoặt của một trong những ngành học phát triển nhanh nhất tại các trường đại học Mỹ.
Theo nghiên cứu mới từ Jacob Light - nhà kinh tế học thuộc Viện Hoover của Đại học Stanford (Mỹ), số lượng sinh viên đăng ký học ngành khoa học máy tính đã giảm trong năm học 2025-2026, đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên sau khoảng hai thập niên.
Nghiên cứu này không đưa ra con số cụ thể về mức giảm. Tuy nhiên, dữ liệu riêng từ National Student Clearinghouse Research Center (NSCRC) cho thấy số sinh viên bậc cử nhân theo học nhóm ngành nhóm ngành khoa học máy tính, khoa học thông tin và các lĩnh vực hỗ trợ CNTT (Computer and Information Sciences and Support Services) tại các trường đại học hệ 4 năm đã giảm 8,1% trong học kì mùa thu năm 2025 so với cùng kì năm trước.
NSCRC là trung tâm nghiên cứu trực thuộc National Student Clearinghouse, tổ chức phi lợi nhuận của Mỹ chuyên thu thập, quản lí và phân tích dữ liệu về giáo dục đại học.
Thời điểm sụt giảm này diễn ra cùng lúc với làn sóng phổ biến nhanh chóng của AI (trí tuệ nhân tạo) tạo sinh. Tuy nhiên, Jacob Light nhấn mạnh rằng dữ liệu không chứng minh AI là nguyên nhân trực tiếp khiến số lượng sinh viên theo học ngành Khoa học máy tính giảm.
Để thực hiện nghiên cứu, ông đã sử dụng bộ dữ liệu bao gồm hơn 50 triệu học phần được mở từ năm 1996 tại 1.019 trường đại học và cao đẳng ở Mỹ, qua đó theo dõi xu hướng đăng kí học trong thời gian dài và đối chiếu với sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn.
"Diễn biến đáng chú ý nhất gần đây là xu hướng tăng của tỉ lệ sinh viên đăng kí ngành Khoa học máy tính đã chững lại và bắt đầu đảo chiều. Trong năm học 2025 - 2026, tỉ lệ này giảm lần đầu tiên sau khoảng 20 năm, chấm dứt giai đoạn tăng trưởng mạnh và kéo dài", Jacob Light viết.
AI mới chỉ có mối liên hệ, chưa được chứng minh là nguyên nhân
Trong nhiều năm, ngành Khoa học máy tính luôn nằm trong nhóm ngành hấp dẫn nhất khi nhu cầu tuyển dụng kỹ sư phần mềm và các vị trí công nghệ tăng mạnh.
Theo số liệu từ Trung tâm Thống kê Khoa học và Kỹ thuật Quốc gia thuộc Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ, số bằng cử nhân ngành khoa học máy tính và khoa học thông tin được cấp tại Mỹ đã tăng hơn gấp đôi trong vòng một thập niên, từ khoảng 56.000 bằng năm 2014 lên 122.000 bằng năm 2024.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của các trợ lý AI có khả năng viết mã, sửa lỗi chương trình và hoàn thành nhiều bài tập kỹ thuật đã làm dấy lên tranh luận về việc liệu giá trị của tấm bằng khoa học máy tính có đang thay đổi hay không.
Theo Jacob Light, có nhiều khả năng khác nhau giải thích cho sự sụt giảm này.
Ông cho rằng điều đó có thể phản ánh sự thay đổi trong cách sinh viên học tập khi AI tạo sinh giúp sinh viên hoàn thành bài tập và học lập trình dễ dàng hơn; sự thay đổi trong kì vọng của sinh viên về lợi ích của kĩ năng khoa học máy tính; tác động của thị trường lao động - vốn cũng chịu ảnh hưởng một phần từ AI; sự suy yếu chung của ngành công nghệ không liên quan đến AI; hoặc những thay đổi khác trong nhu cầu lựa chọn ngành học của sinh viên.
Nhà kinh tế học này cũng nhấn mạnh rằng dữ liệu hiện tại không thể phân biệt được yếu tố nào là nguyên nhân chính.
"Vì vậy, tôi xem những thay đổi trong xu hướng đăng ký học chỉ là bằng chứng mang tính mô tả, chứ không phải là bằng chứng cho thấy ChatGPT hay AI đã trực tiếp làm thay đổi nhu cầu học ngành khoa học máy tính", Jacob Light viết.
Dữ liệu khác cũng cho thấy xu hướng tương tự
Kết quả nghiên cứu của Jacob Light cũng phù hợp với số liệu từ NSCRC.
Theo báo cáo tuyển sinh mùa thu năm 2025 của tổ chức này, số sinh viên đại học theo học nhóm ngành khoa học máy tính, khoa học thông tin và các lĩnh vực hỗ trợ CNTT tại các trường đại học hệ 4 năm đã giảm 8,1%, từ khoảng 659.700 sinh viên năm 2024 xuống còn 606.100 sinh viên năm 2025.
Dù vậy, quy mô tuyển sinh vẫn cao hơn đáng kể so với năm 2022, khi nhóm ngành này có 574.333 sinh viên. Điều đó cho thấy đợt sụt giảm gần đây diễn ra sau nhiều năm tăng trưởng rất mạnh.
Hiện vẫn còn quá sớm để kết luận liệu đây chỉ là sự chững lại mang tính tạm thời hay là dấu hiệu cho thấy sinh viên đang thay đổi lâu dài trong cách nhìn nhận về ngành khoa học máy tính.
Theo Jacob Light, câu trả lời sẽ rõ ràng hơn khi những khóa sinh viên tiếp theo đưa ra quyết định chọn môn học và chọn chuyên ngành trong các năm tới.
Khoa học máy tính, khoa học thông tin và các dịch vụ hỗ trợ là là tên một nhóm ngành trong hệ thống phân loại ngành học của Bộ Giáo dục Mỹ, không phải tên một ngành học riêng. Nhóm ngành này bao gồm khoa học máy tính, hệ thống thông tin, công nghệ thông tin, an ninh mạng, khoa học dữ liệu, AI, phát triển phần mềm, quản trị cơ sở dữ liệu, quản trị mạng, hỗ trợ kỹ thuật CNTT, điện toán đám mây và nhiều chuyên ngành liên quan.
Sinh viên ngành Khoa học máy tính học những gì?
Ngành Khoa học máy tính là ngành nghiên cứu cách máy tính hoạt động, cách xây dựng phần mềm và cách giải quyết các bài toán bằng thuật toán. Theo khuyến nghị chương trình đào tạo mới nhất của Hiệp hội Máy tính Mỹ (ACM), sinh viên ngành này được học cả kiến thức nền tảng lẫn các lĩnh vực chuyên sâu.
Những môn học cốt lõi
Hầu hết chương trình Khoa học máy tính đều bao gồm các nhóm kiến thức sau:
Lập trình: Học các ngôn ngữ như Python, C/C++, Java; cách viết, kiểm thử và tối ưu chương trình.
Thuật toán và cấu trúc dữ liệu: Cách thiết kế thuật toán, phân tích độ phức tạp và lựa chọn cấu trúc dữ liệu phù hợp.
Toán cho khoa học máy tính: Toán rời rạc, xác suất - thống kê, đại số tuyến tính và một số nội dung giải tích.
Kiến trúc máy tính: Tìm hiểu CPU, bộ nhớ, phần cứng và cách máy tính xử lý dữ liệu.
Hệ điều hành: Cách Windows, Linux và các hệ điều hành quản lý tài nguyên máy tính.
Mạng máy tính: Internet, giao thức truyền thông, điện toán đám mây.
Cơ sở dữ liệu: Thiết kế và quản lý cơ sở dữ liệu, SQL và NoSQL.
Kỹ nghệ phần mềm: Phân tích yêu cầu, thiết kế, phát triển và bảo trì phần mềm theo quy trình chuyên nghiệp.
Bảo mật và an ninh mạng: Mã hóa, bảo vệ hệ thống và phòng chống tấn công mạng.
Đạo đức và trách nhiệm trong công nghệ: Các vấn đề về quyền riêng tư, AI, bảo mật và tác động xã hội của công nghệ.
Các lĩnh vực chuyên sâu
Tùy trường đại học, sinh viên có thể chọn học chuyên sâu về AI, học máy, xử lí ngôn ngữ tự nhiên, thị giác máy tính, khoa học dữ liệu, đồ họa máy tính và phát triển game, điện toán đám mây, hệ thống phân tán, an ninh mạng, tương tác người - máy.
Sinh viên ra trường làm gì?
Sau khi tốt nghiệp, cử nhân khoa học máy tính có thể làm việc ở nhiều vị trí như kỹ sư phần mềm, lập trình viên, kỹ sư AI/học máy, nhà khoa học dữ liệu, kỹ sư dữ liệu, chuyên gia an ninh mạng, kỹ sư điện toán đám mây, kỹ sư DevOps, nhà nghiên cứu hoặc giảng viên về khoa học máy tính.
Kỹ sư DevOps là chuyên gia CNTT chịu trách nhiệm kết nối giữa nhóm phát triển phần mềm và nhóm vận hành hệ thống nhằm giúp phần mềm được xây dựng, kiểm thử, triển khai và vận hành nhanh hơn, ổn định hơn và tự động hơn.