Dư nợ margin kỷ lục 435.000 tỉ đồng, vì sao lại dễ dàng ‘biến mất’ khỏi thị trường?

Dư nợ cho vay ký quỹ tăng lên mức kỷ lục 435.000 tỉ đồng

Theo thống kê, tính đến cuối quý II/2026, dư nợ cho vay ký quỹ (margin) đã lên mức 435.000 tỉ đồng, tăng thêm 30.000 tỉ đồng so với thời điểm cuối quý I, tương ứng mức tăng 7,4%. Đây là mức dư nợ margin cao nhất từ trước đến nay, cho thấy công cụ đòn bẩy tài chính này ngày càng được sử dụng phổ biến hơn, với tỉ trọng ngày càng cao hơn và tổng giá trị cũng ngày càng lớn hơn.

Cấu trúc dư nợ margin cho thấy tiếp tục có mức độ tập trung cao ở một số công ty chứng khoán. Cụ thể, TCBS tiếp tục dẫn đầu với dư nợ cho vay đạt hơn 51.500 tỉ đồng, tăng gần 7.000 tỉ đồng (+15,6%) so với quý trước; SSI thiết lập kỷ lục riêng với mức dư nợ đạt gần 40.472 tỉ đồng, tăng khoảng 5.000 tỉ đồng sau một quý; các vị trí tiếp theo thuộc về VPBankS, VPS, và HSC…

Trong đó, dư nợ margin tiếp tục có đóng góp lớn của nhóm công ty chứng khoán được ngân hàng hậu thuẫn. Theo thống kê, Top 20 công ty chứng khoán dẫn đầu về quy mô dư nợ margin tính đến cuối quý II/2026 có tới 9 công ty có ngân hàng hậu thuẫn phía sau, mang đến 18.700 tỉ đồng trên tổng số 30.000 tỉ đồng dư nợ tăng thêm so với cuối quý I/2026, chiếm tỉ trọng 62%.

Nghịch lý: Dư nợ margin tăng nhưng thanh khoản thị trường cạn kiệt

Điều đáng chú ý và cũng đang bị xem là một nghịch lý: Dự nợ margin tăng lên cao kỷ lục nhưng thanh khoản thị trường trong quý II lại giảm mạnh so với quý I.

Theo thống kê, quý II/2026, giá trị giao dịch bình quân trên sàn HoSE đạt khoảng 22.200 tỉ đồng/phiên, giảm đến 30% so với quý I, và thấp nhất trong 4 quý vừa qua.

Những nguyên nhân tác động khiến thanh khoản trên thị trường sụt giảm mạnh được cho rằng do mặt bằng lãi suất tăng cao tại các ngân hàng, mặt bằng lãi suất margin tại các công ty chứng khoán phổ biến ở mức từ 13-14%/năm. Tuy nhiên, nguyên nhân này chưa thực sự đủ thuyết phục vì trên thực tế tổng dư nợ cho vay margin vẫn tiếp tục tăng lên mức kỷ lục mới 435.000 tỉ đồng.

Nguyên nhân tiếp theo, có tính thuyết phục hơn, chính là diễn biến thị trường chứng khoán không thuận lợi trong quý II. Trước hết, thị trường bị ảnh hưởng tiêu cực từ xung đột Trung Đông khiến giá dầu tăng cao, các chi phí đẩy tăng theo, ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán. Thêm nữa, thị trường chứng khoán Việt Nam với VN-Index bước vào xu hướng điều chỉnh sau khi đạt đỉnh tại mức 1.927 điểm. Xu hướng điều chỉnh này đã kéo lùi chỉ số VN-Index tổng cộng khoảng 259 điểm tính tới thời điểm kết phiên giao dịch ngày 22/7, mất tương ứng 13,44% tính từ đỉnh. Trong xu hướng như thế, khối nhà đầu tư tổ chức và cá nhân trong nước trở nên thận trọng, giảm giao dịch, cùng với đó khối ngoại liên tục bán ròng để rút vốn, khiến cho thanh khoản thị trường chứng khoán đối mặt tình trạng cạn kiệt.

Vì sao dòng tiền “biến mất” khỏi thị trường?

Trả lời cho câu hỏi này sẽ làm rõ nguyên nhân dòng tiền “biến mất” khỏi thị trường chứng khoán khiến thanh khoản cạn kiệt trong nhiều tuần trở lại đây.

“

Cơ cấu dư nợ margin đang tập trung tăng mạnh ở “Deal doanh nghiệp” và ban lãnh đạo. Ngược lại, dư nợ vay của nhà đầu tư cá nhân đã giảm mạnh về mức thấp do bị ép bán (force sell) và chán nản nên ngừng giao dịch.

Bà Bùi Thị Kim, Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam

Theo ông Nguyễn Thanh Danh – chuyên viên môi giới của SSI, dư nợ margin cao kỷ lục nhưng thanh khoản teo tóp vì thực chất của sự gia tăng dư nợ margin phát sinh từ các khoản/hợp đồng “vay deal”, hay còn gọi là “deal doanh nghiệp”. Mặt khác, nhiều nhà đầu tư “cá mập”, doanh nghiệp làm “deal repo” – thế chấp cổ phiếu để rút ròng tiền mặt ra cho mục đích khác, dòng tiền không chảy vào thị trường chứng khoán khiến thanh khoản cạn kiệt.

Phân tích từ bà Bùi Thị Kim – Trưởng phòng Kinh doanh tại Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam, các “deal doanh nghiệp” hoặc với ban lãnh đạo doanh nghiệp cũng dựa trên việc thế chấp các lô cổ phiếu nhưng tính chất khác so với việc cho vay margin đại trà đối với những nhà đầu tư cá nhân. Tài sản thế chấp vẫn là những lô cổ phiếu của doanh nghiệp nhưng gói vay có tính đặc thù riêng theo từng hợp đồng về hạn mức cho vay, lãi suất, quyền lợi.v.v... Phía doanh nghiệp vay thường sử dụng số tiền vay để giữ giá cổ phiếu, từ đó cũng giúp hạn chế tình trạng bị “call margin”. Việc hạ hạn mức margin đối với nhóm vay này khó hơn so với nhóm vay là nhà đầu tư nhỏ lẻ vì phụ thuộc vào từng hợp đồng đã đàm phán. Chính vì thế về mặt ý chí cấu trúc của thị trường, cả hai bên đều không muốn để tình trạng call margin xảy ra. Từ đó, một số mã cổ phiếu lớn trong nhóm VN30 sau giai đoạn giảm mạnh sẽ xuất hiện bàn tay vô hình để giữ giá cổ phiếu không thủng cấu trúc. Nếu thủng cấu trúc, call margin các “Deal doanh nghiệp” sẽ xuất hiện. Khi đó, tình trạng bán giải chấp dẫn tới hệ lụy dây chuyền sẽ nặng nề hơn rất nhiều.

Cũng theo bà Kim, trên thực tế nợ vay margin của nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ đã giảm xuống trong thời gian qua. Điều này được phản ánh trước hết qua dòng tiền trên thị trường. Hơn nữa, từ tuần giao dịch trước, tình trạng call margin đã xuất hiện rải rác, và đã nhiều hơn từ phiên giao dịch ngày 20/7 sau khi chỉ số VN-Index giảm tới gần 44 điểm (-2,46%). “Từ năm 2025 tới nay, khi khối ngoại rút vốn ròng liên tục thì dòng tiền vào đỡ thị trường chủ yếu đến từ nhà đầu tư cá nhân. Vì vậy, khi nhà đầu tư chán nản không muốn giao dịch và một phần bị call margin, thanh khoản bị teo tóp là điều dễ hiểu”, bà Kim cho biết.

Thế Lâm