Hơn 20 quốc gia siết mạng xã hội với trẻ em: Làn sóng cấm dưới 16 tuổi lan rộng
Hơn 20 quốc gia đã và đang siết mạng xã hội với trẻ em, từ cấm tài khoản theo độ tuổi đến buộc nền tảng xác minh người dùng và tăng trách nhiệm bảo vệ trẻ vị thành niên.
Pháp vừa trở thành quốc gia châu Âu đầu tiên thông qua lệnh cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Ngày 21/7/2026, cả Thượng viện và Hạ viện Pháp thông qua dự luật với đa số lớn. Quy định dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, đúng thời điểm bắt đầu năm học mới.
Theo luật mới, trẻ dưới 15 tuổi không được tạo tài khoản trên các mạng xã hội thuộc phạm vi điều chỉnh. Các nền tảng phải triển khai công cụ xác minh độ tuổi và xử lý những tài khoản hiện hữu của người dùng chưa đủ tuổi. Đây là bước đi mới nhất trong làn sóng siết mạng xã hội với trẻ em đang lan rộng tại nhiều nước trên thế giới.
Hơn 20 quốc gia đã công bố, áp dụng hoặc chuẩn bị biện pháp hạn chế trẻ vị thành niên tiếp cận mạng xã hội. Điểm chung là các chính phủ bắt đầu đặt nghĩa vụ trực tiếp lên nền tảng công nghệ. Xu hướng này đang lan rộng.
Australia mở đường cho lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi
Australia yêu cầu các nền tảng mạng xã hội thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện biện pháp hợp lý để ngăn người dưới 16 tuổi tạo hoặc duy trì tài khoản. Quy định có hiệu lực từ ngày 10/12/2025.
Danh sách được cơ quan eSafety Australia xác định gồm Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, Twitch, X, YouTube, Kick và Reddit. Một số dịch vụ như WhatsApp, YouTube Kids, Roblox, Google Classroom hay GitHub hiện không thuộc nhóm này.
Sau Australia, nhiều nước châu Á tăng tốc. Malaysia từ ngày 1/6/2026 cấm người dưới 16 tuổi đăng ký tài khoản mạng xã hội. Indonesia cũng hạn chế quyền truy cập mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi theo lộ trình bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Tại Indonesia, đến cuối tháng 6/2026, TikTok và YouTube đã vô hiệu hóa khoảng 4,7 triệu tài khoản được xác định thuộc về trẻ dưới 16 tuổi. Trước đó, riêng TikTok báo cáo đã đóng khoảng 780.000 tài khoản trẻ em tính đến ngày 10/4.
Ở châu Âu, Pháp hiện đi đầu bằng lệnh cấm ở cấp quốc gia. Nhiều nước khác như Tây Ban Nha, Đan Mạch, Hy Lạp, Áo, Slovenia, Thụy Điển, Ireland, Bồ Đào Nha và Italy đang thảo luận hoặc chuẩn bị quy định siết độ tuổi truy cập.
Siết mạng xã hội với trẻ em không chỉ là chuyện cấm tài khoản
Điểm đáng chú ý nằm ở thiết kế nền tảng. Các tính năng như cuộn vô tận, tự động phát video và thuật toán đề xuất đều hướng đến mục tiêu giữ người dùng ở lại lâu hơn. Với trẻ vị thành niên, khả năng tự kiểm soát còn đang phát triển, nên tác động của các cơ chế này trở thành mối lo của cơ quan quản lý.
Một rủi ro khác là trẻ dễ tiếp cận nội dung bạo lực, hành vi tự hại, thử thách nguy hiểm hoặc bị người lạ tiếp cận. Không gian mạng cũng khiến bắt nạt có thể kéo dài ngoài trường học, lan nhanh và khó chấm dứt.
Dù vậy, cấm theo độ tuổi không phải giải pháp không có tranh cãi. Để thực thi, nền tảng phải biết người dùng bao nhiêu tuổi. Điều này kéo theo câu hỏi về dữ liệu sinh trắc học, giấy tờ định danh, quyền riêng tư và nguy cơ loại nhầm người dùng hợp pháp.
Trẻ cũng có thể tìm cách vượt qua hệ thống xác minh, chuyển sang nền tảng ít được kiểm soát hoặc dùng tài khoản của người khác. Vì vậy, luật chỉ tạo hàng rào đầu tiên. Hiệu quả phụ thuộc vào công nghệ xác minh tuổi, mức độ hợp tác của nền tảng, khả năng giám sát và vai trò gia đình.
Điểm mới của xu hướng hiện nay là trách nhiệm đang dịch chuyển từ phụ huynh sang doanh nghiệp công nghệ. Thay vì yêu cầu cha mẹ tự kiểm soát từng ứng dụng, nhà nước buộc nền tảng phải thiết kế sản phẩm phù hợp độ tuổi, ngăn trẻ mở tài khoản và chịu chế tài nếu không tuân thủ.
Việt Nam đang đi theo hướng nào?
Việt Nam chưa ban hành lệnh cấm toàn diện trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội như Australia hay Malaysia. Tuy nhiên, chính sách bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đang được siết dần.
Ngày 23/3/2026, Thủ tướng phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 đến 2030”, đặt mục tiêu chuyển từ xử lý bị động sang phòng ngừa, ngăn chặn chủ động các nguy cơ đối với trẻ em.
Nghị định 147/2024/NĐ-CP cũng đặt yêu cầu quản lý chặt hơn với tài khoản, thông tin người dùng và hoạt động của trẻ em trên môi trường số. Với trò chơi điện tử trực tuyến, người dưới 16 tuổi phải đăng ký tài khoản thông qua cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.
Trong bối cảnh hơn 20 quốc gia đang siết mạng xã hội với trẻ em, câu hỏi với Việt Nam không chỉ là có cấm hay không, mà là xác định độ tuổi, phạm vi nền tảng, cách xác minh và trách nhiệm doanh nghiệp sao cho bảo vệ trẻ mà không tạo thêm rủi ro quyền riêng tư.