Đừng xem AI như một nhân viên, hãy coi nó là người mang gậy golf

Tuy nhiên, theo Shawn Brook, Chủ tịch Seed World Group, cả hai cách nhìn đều sai lầm. Ông cho rằng chìa khóa để khai thác hiệu quả AI không nằm ở việc biến nó thành "một nhân viên", mà xem AI như một người mang gậy golf (caddy): Hỗ trợ phân tích, xử lí công việc lặp lại và đưa ra gợi ý, còn mọi quyết định quan trọng vẫn phải do con người chịu trách nhiệm.

AI không phải nhân viên, mà là công cụ giúp con người phát huy giá trị lớn nhất

Theo Shawn Brook, cuộc tranh luận về AI hiện nay thường rơi vào hai thái cực đối lập. Một bên cho rằng AI sẽ sớm thay thế phần lớn lực lượng lao động, trong khi bên còn lại xem AI chỉ là một công nghệ được thổi phồng rồi sẽ nhanh chóng hạ nhiệt như nhiều xu hướng trước đây. Ông nhận định cả hai quan điểm đều khiến doanh nghiệp và người lao động bỏ lỡ cơ hội khai thác giá trị thực sự của AI.

Shawn Brook kể rằng khi xây dựng trợ lí AI cá nhân, ông từng gọi hệ thống này là "AI Chief of Staff" (Chánh văn phòng AI), với suy nghĩ đây sẽ là một thành viên mới trong đội ngũ, có thể thay ông xử lí nhiều công việc.

Nhưng sau một thời gian sử dụng, ông nhận ra cách tiếp cận đó hoàn toàn không phù hợp. Theo ông, AI không phải là một "phiên bản thứ hai" của con người và cũng không nên được xem như một vị trí mới trong sơ đồ tổ chức. Chính vì vậy, ông đổi tên trợ lí AI thành "Caddy", người mang gậy trong môn golf.

Theo Shawn Brook, hình ảnh này phản ánh chính xác vai trò mà AI nên đảm nhận. Trong một trận golf, caddy sẽ mang gậy, đọc địa hình, quan sát hướng gió, tư vấn lựa chọn cây gậy phù hợp và đưa ra góc nhìn về cú đánh sắp tới. Tuy nhiên, người cầm gậy và thực hiện cú đánh vẫn là vận động viên. Khi bóng rơi xuống nước hay đi trúng mục tiêu, người chịu trách nhiệm luôn là golfer chứ không phải caddy. Ông cho rằng AI cũng nên được sử dụng theo nguyên tắc tương tự.

AI có thể xử lí những công việc lặp đi lặp lại, tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu và đề xuất nhiều ý tưởng trong thời gian rất ngắn. Nhờ đó, con người có thêm thời gian để tập trung vào những việc mà máy móc chưa thể thay thế như xây dựng chiến lược, đưa ra phán đoán, phát triển quan hệ với khách hàng hay giải quyết các vấn đề phức tạp.

Theo Shawn Brook, mục tiêu không phải tạo ra một "bản sao AI" của chính mình mà là giải phóng thời gian để con người tập trung vào những giá trị chỉ con người mới có thể tạo ra.

Giá trị thật không nằm ở sản phẩm AI tạo ra mà ở tư duy của con người

Từ kinh nghiệm quan sát nhiều doanh nghiệp triển khai AI, Shawn Brook cho rằng nhân viên thường chia thành ba nhóm. Nhóm đầu tiên phụ thuộc quá nhiều vào AI, gần như để công nghệ suy nghĩ và quyết định thay mình. Nhóm thứ hai lại gần như không sử dụng AI, hy vọng xu hướng này sẽ sớm biến mất. Chỉ có nhóm thứ ba tìm được điểm cân bằng giữa con người và công nghệ.

Theo ông, dấu hiệu rõ nhất để nhận biết một doanh nghiệp đang sử dụng AI đúng cách là chất lượng công việc được cải thiện, trong khi môi trường làm việc và trải nghiệm của nhân viên cũng trở nên tốt hơn.

Nếu AI khiến sản phẩm cuối cùng kém chất lượng hơn hoặc làm suy giảm hiệu quả hợp tác trong tổ chức, đó là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp đang triển khai công nghệ sai cách.

Shawn Brook cũng thừa nhận rằng hiện chưa có ai thực sự nắm được "công thức hoàn hảo" để khai thác AI. Ngay cả những công ty phát triển các mô hình AI hàng đầu thế giới cũng vẫn đang liên tục thử nghiệm và điều chỉnh.

Tuy nhiên, theo ông, chính vì chưa có câu trả lời hoàn chỉnh nên mọi người càng không nên đứng ngoài cuộc. AI không phải là công nghệ để quan sát từ xa mà phải được trải nghiệm trực tiếp.

Ông dự báo trong quá trình ứng dụng, doanh nghiệp sẽ mắc nhiều sai lầm. Có những quy trình được tự động hóa nhưng sau đó phải quay lại cách làm cũ. Ngược lại, cũng sẽ có những quy trình mới giúp tiết kiệm hàng chục giờ làm việc mỗi tuần. Theo Shawn Brook, đó không phải thất bại mà là "học phí" cần thiết để hiểu AI thực sự mang lại giá trị ở đâu.

Điều quan trọng nhất mà ông rút ra sau quá trình sử dụng AI là giá trị của con người chưa bao giờ nằm ở việc tạo ra sản phẩm cuối cùng. Khi AI có thể viết một báo cáo, tạo hình ảnh hay lập kế hoạch chỉ trong vài giây, lợi thế cạnh tranh không còn là tốc độ tạo nội dung.

Thay vào đó, giá trị nằm ở tư duy phía sau sản phẩm: Khả năng đánh giá vấn đề, lập chiến lược, kết nối các ý tưởng khác nhau, xây dựng niềm tin và duy trì các mối quan hệ. Đây là những yếu tố mà AI hiện vẫn chưa thể thay thế.

Vì vậy, Shawn Brook cho rằng những người không thử nghiệm AI có nguy cơ tụt lại phía sau rất nhanh. Nhưng ở chiều ngược lại, những người chỉ sử dụng AI để tạo ra hàng loạt nội dung hời hợt, thiếu giá trị cũng sẽ tụt hậu với tốc độ không kém. Theo ông, AI chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp với tư duy phản biện, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định của con người. Trong kỉ nguyên AI, công nghệ có thể giúp mỗi người làm việc nhanh hơn, nhưng chính năng lực tư duy và sự sáng tạo mới là yếu tố quyết định ai sẽ tạo ra giá trị bền vững.

Bùi Tú