Kinh tế dữ liệu và động lực phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo
Từ yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, các chuyên gia đề xuất phát triển mô hình kinh tế dữ liệu, tạo cơ chế kết nối, khai thác và chuyển hóa thành giá trị kinh tế phục vụ tăng trưởng bền vững quốc gia.
Thực trạng và yêu cầu từ quản lý nhà nước
Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã tổ chức hội thảo chuyên đề nhằm thúc đẩy hình thành hệ thống dữ liệu đồng bộ trên phạm vi cả nước. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu vươn lên thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á, việc hoàn thiện hạ tầng thông tin đang trở thành yêu cầu cấp thiết của công tác quản lý vĩ mô.
Tại nhiều quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển như Hoa Kỳ, Israel hay Singapore, cơ sở dữ liệu thời gian thực đã trở thành công cụ sắc bén giúp quản lí thị trường và thu hút đầu tư. Trong khi đó, Việt Nam vẫn thiếu hụt trầm trọng các nguồn dữ liệu cập nhật về doanh nghiệp công nghệ, quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ.
Theo Báo cáo Global Startup Ecosystem Index mới nhất của Startup Blink, Việt Nam tiếp tục duy trì trong top 50 quốc gia dẫn đầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Vị thế này cho thấy dư địa phát triển rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng cơ sở dữ liệu quy mô lớn theo định hướng chuẩn hóa "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" để loại bỏ điểm mù thông tin, làm căn cứ hoạch định chính sách.
Bộ chỉ số PEEI và định hướng địa phương
Một điểm nhấn quan trọng là bộ chỉ số đo lường địa phương PEEI (Provincial Entrepreneurship Ecosystem Index) gồm 50 chỉ số cốt lõi, phân bổ cho 8 trụ cột: thể chế, nguồn vốn, hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ kinh doanh, mạng lưới kết nối, thị trường tiêu thụ, văn hóa khởi nghiệp và kết quả hoạt động thực tế.
Việc áp dụng PEEI giúp các tỉnh, thành phố tự đánh giá năng lực của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại địa bàn một cách minh bạch, tạo không gian so sánh, học hỏi kinh nghiệm. Công cụ này kích thích cạnh tranh lành mạnh trong thu hút nhân tài, nguồn lực tài chính và thúc đẩy liên kết vùng đồng bộ.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn dữ liệu đầu vào. Do đó, việc chuẩn hóa dữ liệu, bổ sung tiêu chí đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực phân tích ở cấp địa phương là điều kiện tiên quyết.
Kinh tế dữ liệu và mô hình Tech Station
Song song với quản lý tập trung, kinh tế dữ liệu (Data Economy) mở ra hướng đi đột phá, biến dữ liệu thành tài sản kinh tế đặc biệt và là yếu tố đầu vào của sản xuất thông minh. Việc thương mại hóa dữ liệu qua các nền tảng công nghệ cao, kho dữ liệu tập trung tích hợp Trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và Blockchain giúp tạo vòng tuần hoàn làm giàu thông tin, chuyển dịch tăng trưởng sang chiều sâu.
Bên cạnh đó, mạng lưới Tech Station - các trạm công nghệ hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại cấp cơ sở (phường, xã) - đóng vai trò "điểm chạm" trực tiếp. Mô hình này đưa công nghệ và giải pháp chuyển đổi số đến gần hơn với người dân, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), hợp tác xã và hộ kinh doanh, tạo tiền đề phát triển từ gốc và thu hẹp khoảng cách vùng miền.
Để hệ thống dữ liệu phát huy hiệu quả tối đa, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp:
Hoàn thiện hành lang pháp lý: Quy định rõ quyền sở hữu, khai thác thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật về chia sẻ dữ liệu mở, kết hợp bảo mật thông tin chặt chẽ.
Phát triển nguồn nhân lực: Đào tạo chuyên gia phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và quản trị công nghệ chiến lược ở cả trung ương và địa phương.
Thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP): Huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân để đầu tư, vận hành các nền tảng dữ liệu lớn, giảm gánh nặng ngân sách.
Xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia đồng bộ gắn liền với kinh tế dữ liệu chính là chìa khóa then chốt đưa hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam bứt phá mạnh mẽ, phát triển thịnh vượng và bền vững.